برزه:تنور پخت نان

جهت پخت نان محلي از برزه استفاده مي شود.كه اجزا آن عبارتند از:

1-توه tovah:قسمت تيره رنگ وسط برزه مي باشد.كه نان روي آن قرار ميگيرد وپخته مي شود.در گذشته بقاياي ظروف سفالي قديمي را از محل خرابه هاي قلعه وآثار قديمي جمع آوري ميكردند .پس از كوبيدن وخمير كردن بدان خاك نرمي  افزوده و آنرا روي قالبي از گل بصورت محدبي پهن ميكردند. پس از خشك شدن در آفتاب آنرا در قسمت مركزي برزه قرار ميدادند. خمير ي  كه به شكل ورقه اي نازك در آورده بودندرا روي آن پهن ميكردند .زير آنرا شعله ور مي ساختند تا نان بپزد ولي هم اكنون جنس آن از فلز مي باشدونام قسمت فلزي توه مي باشد اما اگر از جنس سفالهاي قديمي باشد ،آنرا برزه نامند.

3-دمك domak:دود كش كه در قسمت جلويي قرار داردو دود آز آن خارج مي شود.

4-خو:سنگي مدور كه جهت پهن كردن و دادن شكل ورقه اي به خمير مورد استفاده قرار ميگيرد.

5-زرخوzorkhu: پارچه اي ضخيم كه زير خو قرارمي گرفت وآرد اضافي روي آن مي ريخت.

6-چوه : چوبي سفيد وبه طول حدود 50-60متر كه از آن براي پهن كردن خمير استفاده ميگردد.

7-چنهchonah: تكه خميرهاي مدور به اندازه كف دست وآماده پهن شدن

8-ماده تامين كننده سوخت برزه جهت ايجاد حرارت كود حيواني مي باشد.

9-حصي hassi:ظرفي سفالي جهت تبديل آرد به خمير كه با دست انجام مي شود.

10-كلنگkaleng; ظرفي سفالي جهت نگهداري مهويه (غذايي كه از ماهي وچند ماده افزودني كه فقط ذر منطقه لار تهيه ميشود وبه صورت مايع مي باشد وتوسط تكه اي از برگ نخل كه بصورت برس در آورده شده اين مايع راكه به نظر كساني كه اولين بار بوي آنرا استشمام ميكنند بسيار بدبو مي باشد ،بر روي نان مي پاشند)

11-سپ sop:شبيه سيني بزرگ مي باشد اما جنس آن از برگ نخل است كه به شكلي ماهرانه در هم تنيده شده وسطحي را مي سازد كه براي قرار دادن نان بعد از پخته شدن مورد استفاده قرار مي گيرد.در عكس پايين درقسمت پايين وسمت راست ميتوانيد آنرا مشاهده كنيد.

12-پرسم parsom: ظرفي پر آز آرد كه انرا پرسم نامند.از اين آرد جهت جلوگيري از چسبيدن نان خميري به خو(پايه سنگي ) استفاده مي شود.

13 سنگseng: سبوس اضافي حاصل از آرد كه روي زرخو ميريخت وكه جهت تغذيه طيور مورد استفاده قرار مي گيرد.

14- چولو chovaloo: اطراف چوب بلندي را كه جهت پهن كردن خمير از آن استفاده مي كردن بوسيله خميري پوشيده مي شد. كه در مرحله آخر از چوب جدا ميشد.اين خمير بعلت فشرده شدن سفت ميشد. واز آن ناني كوچك تهيه ميشد كه آنرا چولو مي ناميدند. به عقيده گذشتگان هر كس كه اين نان را بخورد مو رموري(غر غرو) ميشود.

15- تشخره tashkhara:چوبي بلند جهت وارد كردن وبهم زدن سوخت به برزه

16- سربرزه :بعد از پايان كار جهت محافظت از برزه سربرزه كه كاسه اي بزرگ از كاهگل بود را وارونه روي برزه قرار مي دادند.

==================================================

اجاق:

ابتدا خمير راروي سطحي دوار بنام توه tovah  از جنس چدن مي مالند ،سپس درون اجاق را پر از زغال كرده وقسمتي از توه كه خميري است را رو به زغال برافروخته وداغ ميگيرند وپس از پخته شذن  نان حاصل را بسته به ضخامت بالا توه(ضخيمتر) يا ليتك (ضخامت كم) نامند. سپس نان را از توه جدا كرده وبدان كنجد ومهويه  مي افزايند.

........................

=================================

بالك: 

همان تاقچه مي باشد.

رف:

ابتدا قالبي را با شل به ابعاد 0/5در 1متر وبه ضخامت 5سانتيمتر ساخته ودرون آنرا بوسيله گچ پر مي كردند.پس از خشك شدن گچ آنرا از قالب گلي جدا نموده واين قطعه مسطح  كه بصورت پيش ساخته بود را درون ديوار اتاق كار مي گذاشتند.بطوريكه حدود 20 سانتيمتر آن درون ديوار قرار مي گرفت. سپس وسايلي كه كاربرد كمتري داشت  را روي رف قرار ميدادند. همچنين رف به عنوان دكوراسيون اتاق ومحلي جهت قرار دادن اشيا زينتي مورد استفاده قرار مي گرفت.

..................

=================================

=================================

بالا خونه :

اتاقي است در پشت بام كه بيشتر به عنوان انباري از آن استفاده مي شود. چون رفت وآمد بدان نسبت به اتاقهاي پاييني مشكلتر مي باشد، وسايلي در آن نگهداري مي شود كه در طول سال كارايي كمتري دارند. راه ارتباطي به بالا خونه به دو شكل مي باشد. بالاخونه هايي كه در ورودي آن رو به حياط مي باشد از طريق نردباني وارد آن ميشوند. برخي از آنها هم از طريق پلكاني به داخل ساختمان راه دارند. قسمتي از ديواره بالاخونه هايي كه بداخل ساختمان راه دارند  را مشبك مي سازند وجريان هوا از اين طريق وارد ساختمان مي شود ودر واقع كار بادگير را انجام داده ودر تابستان باعث خنك شدن ساختمان مي گردد.

=================================

دار دسمال:

چوبي است كه جلو نماي اتاقها ،معمولا كنار در ورودي اتاق درون ديوار كار گذاشته وحدود 70 سانتيمتر آن بيرون از ديوار بود. از دار دسمال جهت آويزان كردن وسايل يا مواد خوراكي استفاده مي شد. سر آنرا بصورت كروي وهمراه با شياري مي ساختند كه وسايل پس از آويزان شدن، در اثر تكان خوردن بوسيله باد از چوب جدا نشود.

=================================

=================================

دمك:

سوراخي است كه در پشت بام كاهدان ايجاد ميگرديد. از كاهدان جهت انبار كردن علوفه خشك شده از صحرا براي زمستان دامها استفاده مي شد.علوفه جمع آوري شده بوسيله تكه چوبي توسط دو نفر مانند طنابي به هم تنيده مي شد كه اين طناب ضخيم ايجاد شده از علف سبز را بردهberedah مي نامند. سپس برده ها رو ي پشت بام بترتيب قرار مي گرفت كه پس از خشك شدن از سوراخهاي تعبيه شده در پشت بام(دمك) به داخل كاهدان ريخته مي شد وتوسط فردي علفها لگد كوب مي شد تا فضاي كمتري اشغال كند.كار ديگر دمك فراهم كردن نور كاهدان بود.در فصل بارندگي اين سوراخها توسط پلاستيك پوشانده مي شود.

دونوع دمك وجود دارد يكي پشت بام كاهدان وديگري در تنور(برزهberezah)  جهت پخت نان كه كارش خارج كردن دود حاصل از سوختن تنور مي باشد.

...............................

=================================

سنگ رخ بو

(سنگ نماي پشت بام): قطعات سنگي گه قبلا در دهكويه جهت نما دادن به جلو ساختمان واتاقها از آن استفاده مي شده است وكاربرد ديگر آن  جلوگيري از ريزش آب باران از پشت بام به نماي جلوي اتاقها  مي باشد.زيرا پشت بامها كاه گلي بود وآب گل آلود نماي سفيدكاري وگچ كاري جلو اتاقها را تخريب مي كرد.

=================================

پرواسه :

..........................

=================================

تلوري:

در انتهاي اتاق و در ارتفاع حدود يك متر از زمين بين دو ديوار طولي چوبي ضخيم قرار مي دادند وروي آنرا بوسيله چوبهاي باريك واندود كاه گل مي پوشاندند واز آن براي قرار دادن رختخواب و وسايل منزل استفاده مي كردند. رختخواب را جهت جلوگيري از ورود احتمالي مارو عقرب در ارتفاعي از سطح اتاق ، روي تلوري قرار مي دادند.

......................

=================================

سرگرد:

هنگام ساخت ديوار اطراف حياط و آخرين مرحله آن در قسمت انتهايي ديوارها خشتي را بحالت ايستاده از يك راس روي ديوار قرار داده ودو طرف آنرا دو نيمه خشت جهت نگه داشتن خشت قرار مي دادند روي آن را با شل وكاهگل مي پوشاند.با اين كار مقاومت ديوار ها را در برابر برخورد قطرات باران ونفوذ آب  افزايش مي دادند. بعلت شكل شيبدار آن بالا رفتن دزدان از ديوار هم مشكلتر مي شد وضريب امنيت منازل افزايش مي يافت.

=================================

ميلاك:

زنجير وقلابي است آويزان به سقف اتاق.چون در گذشته جهت نگهداري مواد غذايي يخچال وبرق وجود نداشته از آن جهت نگهداري  نان ومواد غذايي  استفاده مي كردند.با اين كار مواد از دسترس اطفال ،دامهاومورچه دور مي ماند.

=================================

آسك:

شامل دو قطعه سنگ دايرهاي شكل كه رويهم قرار ميگيرد .سنگ زيرين ثابت وسنگ بالايي متحرك مي باشد، كه بوسيله تكه چوبي چرخانده ميشود .از اين وسيله جهت تبديل گندم به آرد استفاده مي شود.بدين ترتيب كه گندم از سوراخ وسط سنگ بالايي وارد فضاي بين دوسنگ شده وبوسيله حركت دوراني سنگ بالايي وفشار وارده بين دو سنگ به قطعات ريزتر ودر نهايت به آرد تبديل ميگردد.

=================================

سكنچي:SAKONCHI

كنار در  ورودي حياط خانه ها كه جنس در ها همه از چوب بود قسمتي در نظر گرفته مي شد كه آنرا سكنچي مي ناميدند.سكنچي به شكل مكعب مستطيل بود كه به تعداد دو عدد دو طرف در ساخته ميشد. مكعبي به ارتفاع حدود 70-50سانتيمتر. هدف از ساختش اين بود كه مهمان هنگام ورود به خانه ،   مدت زماني را كه طول مي كشيد صاحبخانه در را باز كند ،بر روي آن به استراحت بپردازد. اين مساله  در مورد افراد كهنسال كه دچار درد مفاصل هستند بيشتر نمود پيدا كرده واهميت احترام به مهمان را از ديدگاه دهكويي ها نمايان مي سازد .همچنين اگر فردي كه مي خواست وارد خانه شود جسم سنگيني را در دست داشت آنرا  تا باز شدن در توسط صاحبخانه روي سكنچي قرار ميداد .

=================================

كاودو:

همان كاهدان مي باشد كه جهت ذخيره علوفه از آن استفاده مي گردد.اين عكس دهانه ورودي كاهدان را نشان ميدهد كه كوچك وحدود يك متر بالاتر از سطح زمين مي باشد به دو دليل 1-جلوگيري از ورود آب  حاصل از بارندگي كه بعلت سيل آسا بودن بارشها در برخي مقاطع از سال وجاري شدن آب در مدت زمان اندك2-جلوگيري از ورود دامهاي شكمو به كاهدان

=================================

در چوبي

 منطقه دهكويه روي خط زلزله قرار داردو تقريبا هر سال در روزهايي از سال شاهد وقوع اين پديده طبيعي هستيم.زلزله معمولا در هنگام تغيير فصل از سرد به گرم يا بالعكس رخ مي دهد(يعني در شروع دو فصل تابستان وپاييز).بعد از برخي لرزشها تركهاي عميقي ذر ديوارها پديد مي ايد كه در گذشته آن ديوار رانعل مي كردند.بدين ترتيب كه بحالت بخيه چوبهايي راعمود بر شكافها درون ديوار قرار داده وروي آنرا با كاهگل يا گچ مي پوشاندند.وجود اين چوبها مانند بازواني در دل ديوار هنگام لرزشهاي بعدي مانع از وسعت يافتن ترك ايجاد شده ميگرديد.

==============================

دو كنچي:

ساکنان دهكويه شبهاي زیبای فصل تابستان را در حياط مي گذراندند .جايگاه خواب شبانه  حياط وسيع يا پشت بامها بود.وسط حياط يا گوشه اي از آن را دو كنچي مي ساختند. چون تخت خواب فلزي امروزي وجود نداشت .پس براي دور ماندن از گزند خزندگان وحشراتي مثل مارو عقرب محل خواب را كمي بالاتر از سطح زمين حياط مي ساختند. بدين شكل كه ديوارهاي نيم يا يك متري به شكل مستطيل بنا كرده ودرون آنرا پر مي كردند وچيزي شبيه به سكو مي ساختند. برخي مواقع دو كنچي را تو خالي ساخته وسقف آنرا گرفته واز فضاي داخلي آن به عنوان جايگاه نگهداري بزغاله ها استفاده مي كردند .افراد منزل نيزشبهاي گرم تاستان را در پشت بام دو كنچي به استراحت مي پرداختند.

=================================

  گلي:

در كنج اتاق محفظه اي استوانه اي شكل (به شكل يك بشكه ) مي ساختند.اين محفظه رو باز مي باشد و پايين آن را سوراخي تعبه مي كردند . ودرون اين سوراخ را بوسيله پارچه اي پر مي كردند. از بالا گندم را به درون گلي ميريختند وهنگام نياز پارچه را از درون سوراخ برداشته وپس از برداشتن گندم به مقذار لازم در سوراخ را بوسيله پارچه مي پوشاندند. هنگام ريختن گندم مقدار خيلي كم خاكستر را بدان مي افزودند ،علتش اين بود كه خاكستر خاصيت ضد عفوني كننده دارد وباعث جلوگيري از فعاليت ميكرو ارگانيسمها وآفت در آسيب به گندم ذخيره شده مي شود. در حال حاضر هيچ گلي در دهكويه وجود ندارد وهمه آنها  با نوسازي منازل تخريب شده اند.

=================================