ریحان

نام علمی: Ocimum basilicum

  ” ریحان ” کلمه ای عربی و به معنی ” گل و سبزه “ است که معادل این لغت در پارسی ” اسپرغم ” گفته می شود.

ریحان گیاه بوته ای یک ساله ای است که معمولاً طول آن بین ۲۰ تا ۴۵ سانتیمتر است و دارای عطر و بوی مطلوبی است. رنگ ساقه ی بوته ی ریحان سبز تند است و دارای برگ های منظم و بیضی شکل است . گل های ریحان به رنگ سفید یا صورتی در ماه های مرداد یا شهریور به شکل خوشه در انتهای ساقه ی ریحان ظاهر می شوند و پس از چندی از همین گل ها تخم ریحان حاصل می گردد.

دو نوع ریحان وجود که یک نوع آن برگ های سبز و نازکی دارد و نوع دیگر برگ های بنفش رنگ دارد.

گیاه ریحان بومی هند است. این گیاه هیچ گونه ترشح زیان آوری ندارد و تمام بخش های آن مثل برگ ، گل و حتی ساقه آن بسیار معطر و خوشبو است. از این رو در تمام دنیا به عنوان یک طعم دهنده و عطر دهنده به غذا مورد استفاده قرار می گیرد.در مصر ، زنان گل های ریحان را در استراحتگاه افراد مورد علاقه شان می ریزند ولی در مالزی ریحان را در محل دفن مرده ها می کارند . در مولداوی رسمی وجود دارد که هنوز هم پا برجاست و آن این است که یک مرد زن مورد علاقه اش را با قبول دسته ای ریحان از او انتخاب می کند.
پزشکان قدیم به سختی اثر درمانی ریحان را قبول می کردند و بیشتر آنها عقیده داشتند که ریحان گیاهی سمی و خطرناک است.

    در ایران نیز افسانه ای در مورد ریحان وجود دارد، بدین شرح که :

« گویند اسپرغم پیش از انوشیروان نبود. روزی انوشیروان بارعام داده، و به دیوان قضاوت نشسته بود. ناگاه ماری بزرگ از زیر تخت درآمد. حاضران را از دیدن او ترس به هم رسید. قصد او کردند، شاه فرمود بگذارید شاید شکایتی داشته باشد. به دنبال او برفتند تا به کنار چاهی رسیدند. مار بر کنار چاه حلقه زد، آنگاه به درون رفت و برآمد، چون در آن چاه نگاه کردند، ماری دیدند مرده افتاده و عقربی نیش بر او بند کرده، نیزه ای از بالای چاه بر پشت عقرب فرو برودند و همچنان به نزدیک شاه آوردند و شاهنشاه را از حال مار و نیش عقرب آگاه ساختند. چون یک سال بگذشت، هم در آن روز شاه نشسته بود و به شکایات مردم رسیدگی می کرد.

همان مار به نزدیک سریر آمد و از دهن خود قدری تخم سیاه بریخت و برفت. شاه فرمود آن تخم را کاشتند. از آن تخم اسپرغم بر آمد و انوشیروان که پیوسته زکام داشت از بوییدن و خوردن آن زکامش برطرف شد. شکی نیست که این داستان به این شکل صحت ندارد ولی بعید نیست که بذر را یکی از شاکیان که به حق خود رسیده بود، به عنوان هدیه آورده باشد.»

    فواید و خواص درمانی ریحان:

ریحان گیاهی معطر و بادشکن است. اگر چه بیشتر به عنوان سبزی خوردن یا طعم دهنده به غذا، مورد استفاده قرار می گیرد ولی خواص درمانی خاصی هم دارد که از آن جمله :
۱) ریحان آرامش دهنده ی اعصاب است و برای درمان سردردهای عصبی بسیار مؤثر است. اگر ۲۰ تا ۵۰ گرم ساقه ی ریحان که دارای برگ و گل است را در یک لیتر آب جوش بریزید و ۱۲ دقیقه دم کنید . سپس آن را صاف و شیرین نمایید و پس از هر غذا ۱ فنجان بنوشید که غم و اندوه و افسردگی را برطرف می کند.

۲) ریحان گیاهی نشاط آور است. دم کرده ی ۵۰ گرم ریحان که شیرین شده باشد پس از هر غذا برای معالجه ی سردردهای یک طرفه ( میگرن ) و سردردهای عصبی مفید است . حتی استنشاق بوی ریحان له کرده سردردهای ناشی از سفر را برطرف می کند.

.۳)دم کرده ی ۵۰ گرم ریحان که با عسل شیرین شده باشد برای برطرف کردن گلودرد و آنژین مؤثر است. برای درمان آسم نیز می توان جوشانده ی غلیظی از ریحان تهیه کرد و روزی چند مرتبه دهان را با آن شستشو داد. جوشانده ی سرد آن نیز تب بر است. پس در بیماری های تورمی گلو و سرما خوردگی حتماً از ریحان استفاده کن.

۴) دانه ی ریحان نیز به علت داشتن لعاب فراوان نرم کننده است و در رفع ورم کلیه و ترشحات زنانگی مفید است.

۵) ریحان ضد دل پیچه است ، پس چه خوب است افرادی که دستگاه گوارش حساس دارند و سریع نفخ می کنند با غذا ریحان مصرف کنند.

۶) ریحان در درمان اسهال هم مؤثر است . خوردن تخم بو داده ی ریحان برای درمان اسهال اثر شفا بخش دارد.

۷) جوشانده ی ریحان گرفتگی دستگاه گوارش را رفع می کند و ضد تهوع و استفراغ است.

۸) اسانس ریحان که بازیلیک نام دارد ، بسیار معطر و ضدعفونی کننده ی دستگاه گوارش است و بوی  سیر و پیاز را از دهان می برد. به همین دلیل یک پای ثابت نان و کباب، ریحان تازه است.

۹) ریحان میکروب اسهال و وبا را می کشد و بوی آن پشه و مگس را فراری می دهد . ریحان را در باغچه ی منزل خود بکارید تا به این ترتیب با حشرات مزاحم مبارزه کنید.

۱۰) به نظر می رسد که دانه ی ریحان برای رفع اثر زهر مارگزیدگی ، هم بصورت خوراکی و هم اگر به روی محل زخم گذاشته شود، مؤثر است. عقیده ای هم وجود دارد که ریحان می تواند زگیل را درمان کند.

    نظر بزرگان در مورد ریحان در حدیث است که امام صادق ( ع ) فرمود: ریحان سبزی پیامبران است و بدانید که هفت خاصیت در آن وجود دارد:

۱- غذا را گوارا می کند.

۲- منفذها را باز می کند

۳- دهان را خوشبو می سازد.

۴-اشتها را به غذا افزایش می دهد.

۵ مرض را از بین می برد.

۶- شخص را از بیماری جذام ایمن می گرداند.

۷- وقتی ریحان در شکم آدمی قرار گیرد، همه ی امراض را ریشه کن می سازد.
در حدیث دیگر، امام کاظم ( ع ) فرمود : ریحان مرض
سل را از بین می برد.

 ریحان و کاهش قند خون بالا

مصرف ریحان در کاهش قند بیماران دیابتی نوع ۲ موثر است

یافته‌های یک بررسی حاکی از آن است که مصرف ریحان همراه با رژیم غذایی، میزان قند خون بیماران دیابتی نوع ۲ را کاهش می‌دهد.

به گزارش سلامت‌نیوز، این پژوهش با هدف تعیین تاثیر مصرف گیاه ریحان بر روی غلظت قند خون بیماران دیابتی نوع ۲ توسط محمد حسن گلزاری و همکارانش در دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شده است.

پژوهش به روش کارآزمایی بالینی روی ۱۶ بیمار که تحت درمان با داروهای پایین آورنده قند خون نبودند، انجام شد.

نمونه‌ها به طور تصادفی به دو گروه هفت نفری تقسیم شدند. به گروه آزمایش روزانه ۲۰ گرم پودر ریحان مخلوط با ماست، همراه با رژیم غذایی معمولی به مدت چهار هفته داده شد و گروه شاهد فقط رژیم غذایی معمولی را دریافت کردند.

پس از دو هفته دوره پاکسازی، جای گروه آزمایش با شاهد عوض شد. سپس میزان قند خون ناشتا و قند خون دو ساعت بعد از صبحانه ی هر گروه گرفته شد و اختلاف هر گروه با آزمون های آماری تعیین گردید.
یافته ها نشان داد میانگین مقدار کربوهیدرات و فیبر دریافتی در دو دوره مصرف ریحان، به طور معنی داری از دوره مصرف غذای معمولی بیشتر بود.

غلظت قند خون ناشتا در پایان دوره مصرف ریحان همراه با رژیم معمولی، در مقایسه با مقادیر پایه این دوره و همچنین نسبت به دوره رژیم معمولی کاهش معنی دار آماری داشت.

غلظت قند خون دو ساعت پس از صرف صبحانه استاندارد در پایان دوره مصرف ریحان همراه با رژیم معمولی در مقایسه با مقادیر پایه این دوره و همچنین نسبت به دوره رژیم معمولی کاهش معنی دار آماری نشان داد .
نتایج حاکی از آن است که مصرف ریحان همراه با رژیم غذایی، غلظت قند خون بیماران دیابتی نوع ۲ را کاهش می دهد.

انجام پژوهش مشابهی بر روی تاثیر این گیاه بر چربی های خون ، هموگلوبین گلیکوزیله، مواد معدنی و ویتامین های خون و همین طور تاثیر دراز مدت آن توصیه می‌شود.

 استفاده از ریحان برای بسته بندی مواد غذایی

دانشمندان اسپانیایی موفق شده اند با استفاده از سبزی ریحان، نوعی ورقه نازک پلاستیکی برای بسته بندی گوشت ، پنیر و دیگر مواد غذایی تولید کنند. مواد ضد باکتریایی ریحان برای مقابله با آلودگی مواد غذایی مفید بوده و تاریخ مصرف مواد غذایی را طولانی تر می کند.

محققان اسپانیایی با یک اقدام ابتکاری، پلیمرهای تازه ای تولید کرده اند که مولکول های آنها از ترکیب مولکول های سبزی ریحان و مولکول های مواد شیمیایی پلاستیکی درست شده است.

زمانی که از این ورقه ها برای بسته‌بندی مواد غذایی استفاده می‌شود، ذرات آب درون ماده غذایی ، مولکول های ضد باکتری ریحان را به خود جذب می‌کند و موجب می شود ماده غذایی از وجود باکتریها عاری شود.
محققان برای آنکه مولکول های ریحان فقط به درون ماده غذایی نفوذ کند و در فضای آزاد بیرون بسته بندی پراکنده نشود، سطح بیرونی ورقه پلاستیکی را با لایه نفوذ ناپذیرتری پوشش داده اند که از فرار مولکولهای ریحان جلوگیری به عمل می‌آورد.

استفاده از خاصیت میکرب کش سبزیجات برای تولید بسته بندی ها و پوشش های مواد غذایی در برخی دیگر از کشورهای پیشرفته نظیر ژاپن، سابقه داشته است.
در ژاپن از ترب کوهی برای تولید ورقه های بسته بندی استفاده می شود، اما مصرف کنندگان از این امر ناراضی بوده اند که طعم و بوی ترب کوهی از پوشش پلاستیکی به درون مواد غذایی سرایت می کند و طعم این مواد را تغییر می دهد.

در پوشش تولید شده به وسیله محققان اسپانیایی از تعداد کمتری مولکول های ریحان استفاده شده و از این گذشته مولکول های ریحان برخلاف مولکولهای ترب کوهی جذب آب موجود در مواد غذایی نشده و طعم غذاها را تغییر نمی دهد.

ریحان گیاه مقدس

شرح:     استفاده از ریحان به عنوان یک گیاه دارویی از زمانهای قدیم رایج بوده، اما امروزه این گیاه ارزشمند وارد جریان زندگی روزانه شده و بیشتر به عنوان یک چاشنی در غذاهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد. ریحان تازه را در سفره بسیاری از خانواده های ایرانی می شود دید. به خصوص وقتی پای کباب داغ و دوغ خنک در میان باشد.

خاستگاه اصلی ریحان ، آسیا و خاورمیانه است ، اما با جابجائی و کشت آن در سایر مناطق، امروزه دست کم ۵۰۰۰ سال است که صدها رقم از آن را در نواحی مختلف کره زمین می توان دید. . هر کدام از نژادهای این گیاه، از واریته های دارای عطر لیمو گرفته تا ارقام کافور مانند ، دارای ساختمان شیمیایی مخصوص به خود هستند .

استفاده از ریحان درغذاهای مدیترانه ای کاربرد زیادی دارد. از این سبزی در غذاهای پختنی و به علاوه از پودر ریحان خشک شده به عنوان یک چاشنی ارزان و سودمند برای طعم بخشیدن به غذاها استفاده می شود.

بر اساس یک سنت قدیمی در هندوستان ، روزانه دو بار صبح و عصر ، گیاه ریحان را ستایش می کنند، آن را آبیاری کرده و کنار آن چراغ روشن می کنند . باور این قوم بوده و هست که این گیاه همه خانواده را از شر محافظت می کند و خوش شانسی می آورد.

نقش ریحان در تندرستی

ریحان دارای خواص درمانی ارزشمندی است. برگها و دانه ها قسمت مهم دارویی این گیاه هستندکه این هم امتیاز مفیدی در دستورالعمل غذا در سرتاسر جهان است .ریحان مقدس همچنین یک گیاه دارویی برای تعداد زیادی دردهای عمومی است که اینجا به ۱۵ مورد از آنها اشاره خواهیم کرد.

سلامت قلب

ریحان منبع خوبی از بتا کاروتن است که به آسانی خودش را تبدیل به ویتامین A می کند. ریحان از سلولهائی که لایه داخلی خیلی از اندامهای بدن را تشکیل می دهند ، در مقابل آسیبهای رادیکالهای آزاد محافظت می کند و همچنین جلوی اکسیده کردن کلسترول در خون را توسط رادیکالهای آزاد می گیرد و تاثیر چشمگیری در کاهش درگیری عروق قلب یا وقوع حملات قلبی ایفا می کند .

ریحان همچنین سرشار از منیزیوم است که موجب تقویت ماهیچه های بدن به ویژه قلب خواهد شد.

حفاظت از DNA و خواص ضد باکتریائی

ریحان از یک جزء اصلی فعال که فلائونوئید نامیده می شود تشکیل شده که حفاظت از بافت سلولی را بر عهده دارد. اورینتین و ویسنین دو فلائونوئیدهائی هستند که ساختمان گلوبولهای سفید و کروموزومها را ، از آسیبهای مربوط به تشعشعات و اکسیژن آزاد در امان می دارند. ریحان همچنین بدن را در برابر انواع متفاوتی از باکتریهای ناخواسته محافظت می کند .

روغنهای فرار ریحان حاوی استراگل ، لینالول ، مایرسین و لیمونین بوده و درمحدود کردن رشد انواع باکتریها از جمله e.coil (که موجب عفونت های گوارشی می شود) و باکتری p.o نقش فعالی را ایفا می کند .

کمک به هضم مواد غذایی

روغنهای فرار ریحان به عنوان نیرو بخش گوارشی استفاده می شوند . از آنجایی که روغن ریحان خواص ضد نفخ دارد ، آن در درمان سوء هاضمه ، یبوست ، درد شکم و نفخ شکم استعمال می شود . روغنهای فرار ریحان فوراً وسیله تسکین گاز معده و روده را فراهم می کند.

ضد تهوع

برگ ریحان نقش چشمگیری در کاهش حالت تهوع ناشی از بیماری های مختلف دارد.

سرماخوردگی

روغنهای فرار ریحان تب ناشی از سرماخوردگی ، آنفولانزا ی تسکین می دهد. ریحان خصوصیت ضد انقباض و ضد تشنج دارد. به علاوه در کاهش سرفه های ناشی از سیاه سرفه نیز از ریحان استفاده شده است .

یرقان (زردی )

بهترین معالجه برای بیماری یرقان ریحان است. مصرف معجونی از۱۰ برگ ریحان با ۱۰گرم آب تربچه و ۱۰ گرم شکر زرد به طور منظم برای ۱ ماه و سه بار در روز ، زردی را درمان می کند .

دستگاه تنفس

صرف نظر از استفاده از ریحان برای سرفه، درموارد آسم ، برونشیت ، و عفونتهای سینوس نیز استفاده می شود . ترکیبی مانند ویتامین C کامفن ، ایجنول ، و سینگل موجود درروغنهای فرار نه تنها عفونتهای ریه را درمان می کنند بلکه احتقان در ریه ها را نیز درمان می کند . این ترکیبات همچنین در التیام آسیبهای ریوی ناشی از سیگار ، بیماری سل ، سرطان ریه نیز موثر می باشد . به علاوه به دلیل دارا بودن خواص آنتی بیوتیکی به درمان بیماری سل نیز کمک می کند .

درمان عفونتها

روغنهای فرار به دلیل داشتن خواص ضد باکتریائی، درمان خوبی برای عفونتهای مختلفی از قبیل بریدگی ها ، زخمها ، عفونتهای پوستی ، عفونتهای مثانه و غیره هستند. این روغنهای فرار در عفونتهای ویروسی نیز مفید هستند . خواص ضد تورم عصاره ریحان می تواند باتسکین استرس وارده به دستگاه تنفسی در معالجه عفونت های آن موثر باشد.

تنش های روانی
روغن فرار ریحان خاصیت آرامبخشی دارد از این رو در درمان تنشهای عصبی، خستگی های ذهنی ، مالیخولیا ، سردردهای میگرنی و افسردگی استفاده می شود . ضمن اینکه این ماده به دلیل همین خصوصیت استفاده وسیعی در مراکز عطر درمانی دارد. مصرف مداوم روغن های معطر ریحان موجب تقویت ذهن می شود.

گردش خون

روغن ریحان گردش خون را بهبود می بخشد و بنابراین به افزایش متابولیسم کمک می کند .

تسکین درد

روغن ریحان ضد درد است و درد را تسکین می دهد .از این رو در آرتروز ، زخم ، آسیب ، سوختگی ، کبود شدگی ، جراحات ورزشی ، سر درد و سایر دردها مناسب است .

بیماری های چشم

شسشتوی چشمها با آبی که چند برگ ریحان در آن خیس خورده باشد ، در تسکین ورم ملتحمه چشم ، جوشها و عفونتهای ویروسی ، باکتریایی و قارچی موثر است. مصرف منظم می تواند چشمها را از تمام آسیبهای رادیکالهای آزاد ازقبیل آب مروارید ، دژنراسیون ماکولا ، آب سیاه ، ورم ملتحمه نوزادان و محافظت کند. چون روغنهای فرار ریحان خواص آنتی اکسیدانی دارد .

مراقبت از پوست

مردمی که از وضعیت ناراحتی های پوستی از قبیل پوست خشک رنج می برند می توانند با مقداری عصاره ریحان مقدس تسکین یابند. اتصال با کلسیم ، فسفر ، کاروتن و ویتامین C ، عصاره ریحان مقدس می تواند به طراوت پوست کمک کند . استفاده از این عصاره نه تنها خارش و تحریکات پوستی را سبک می کند بلکه موجب افزایش خاصیت انعطاف پذیری پوست نیز می شود.

مواد آرایشی

روغنهای فرار ریحان ماده مناسبی برای ماساژ موضعی پوست هستند . این کار موجب شفافیت پوست به ویژه در افرادی که از کدر بودن پوستشان رنج می برند می شود. همچنین استفاده از این ماده موی سر را شفاف می کند . به همین دلیل از ترکیبات حاوی عصاره ریحان برای ترمیم پوست سر و مو در افرادی که موهایشان در اثر رنگ کردن مو آسیب دیده می شود.

اکسیر جوانی

ویتامینهای C ، ویتامین A ، فیتونوتراینت ها و روغنهای فرار اکسیدانهای عالی هستند که بدن را در برابر آسیبهای ناشی از رادیکالهای آزاد حفاظت می کنند . در طب سنتی هند، آیورودا روغن فرار ریحان به عنوان یک ترکیب نیروبخش برای بازگرداندن جوانی و اجتناب از پیری در نظر گرفته شده است .

منبع: http://www.iranvij.ir

/**/

نام انگلیسی : Oat
نام علمی : Avena sativa

کلیات گیاه شناسی

جو دوسر از قدیم الایام توسط مردم ژرمن و اسلاو کشت میشده است . گیاهی است یکساله که ارتفاع آن تا یک متر می رسد میوه آن خوشه ای و دراز و دارای غلافی دو سر می باشد .

جو دو سر دو نوع می باشد که بنام بهاره و پایئزه نامیده می شود این گیاه علوفه خوبی برای حیوانات مخصوصا اسب است .

ترکیبات شیمیایی:

جو دو سر دارای حدود 7% مواد چرب ، 14% مواد ازته و 60% مواد شناسته ای می باشد . بعلاوه ارسنیک ف اسید اگزالیک و ید نیز در آن وجود دارد .


خواص داروئی:
جو دو سر از نظر طب قدیم ایرا معتدل یعنی نه سرد است و نه گرم . البته عده ای عقیده دارند که این گیاه کمی خشک است .

1)جو دو سر طبق تحقیقاتی که جدیدا انجام رگفته در کاهش کلسترول خون اثر معجزه آسایی درد .

2)مقوی اعصاب است .

3)ضد عفونی کننده بدن می باشد.

4)تقویت کننده بدن می باشد .

5)ادرار آور و ملین است و یوست رابرطرف می کند.

6)مقوی قلب و خون است .

7)تسکین دهنده درد است .

8)جوشانده جو دو سر در برطرف کردن بیماریهای پوستی و اخلاط خونی نیز موثر است .

9)برای لاغر شدن هر روز جو دو سر بخورد .

10)اگزما را درمان می کند .

11)برای درمان زخ هایی که یدر خوب می شوند جو دو سر را در کرده و با شراب سفید مخلوط کنید و روی این قبیل زخم ها بگذارید .

12)و بالاخره این گیاه اثر ضد سرطان درد . استفاده مدام این گیاه از سرطان جلوگیری می کند.

یولاف یا جو دوسر با نام علمی Avena sativa گیاهی است از خانواده گندمیان که دارای گلهای بسیار ریز و نامشخص است. گیاهی علفی یک‌ساله‌است که به عنوان غذای دام کشت می‌شود.

گل‌های یولاف سنبله‌ای هستند و دانه‌های آن دارای مقدار زیادی هیدرات کربن مانند نشاسته و همچنین اسیدهای چربی مانند اسید پالمتیک، اسید اولئیک و اسید لینولئیک را در ترکیبات خود داراست. یولاف ریشه افشان و ساقه بند بند و توخالی دارد که هرکدام به یک خوشه منتهی می‌شود. برگ‌های آن باریک است و قسمت پائینی آنها به صورت غلافی دور ساقه را احاطه می‌کند.

یولاف نیز همانند برنج و جو دارای پوسته (هال) می باشد.یولاف دارای یک سری برجستگی مو مانند به نام تریکوم است که این برجستگی‌ها سبب سختی کار با یولاف میشوند زیرا در هوا معلق میشوند و سبب سوزش بدن میگردند. از نظر ساختمانی یولاف کاملا باریک و کشیده است و از دو طرف یکسان است برای همین به آن جوی دو سر گویند.

این گیاه تا ۱۵ سال قبل به عنوان علف هرز شناخته میشد. تا به امروز نیز در ایران به طور گسترده کشت نمیشود.با این حال برای اولین بار در شهر اصفهان یولاف به طور زراعی کشت شد.

جو دو سر منبع خوبی از انرژی، پروتئین و چربی برای انسان و مخصوصاً بچه‌ها است.

• هم چنین به خاطر داشتن گلوتن خاص، دارای اثراتی ویژه جهت پوست‌های خشک و خارش داراست.

• محصولات حمام از جمله محلول‌های کلوییدی، صابون، ژل و پودرهای حاوی عصاره‌ی جو دو سر در بازار عرضه شده‌اند.

• از عصاره نوعی جو دو سر در طب سنتی آیورودا جهت ترک اعتیاد تریاک استفاده می‌شده است.

• یک گزارش علمی نشان می‌دهد که جو دو سر ممکن است میل به سیگار را کاهش دهد. یک تحقیق که بر روی ۲۶ نفر سیگاری انجام شد، نشان داد که پس از مصرف ۴ هفته از عصاره هیدرو الکلی جو دو سر، تعداد سیگار روزانه‌ی آن‌ها از ۲۰ سیگار در روز به ۶ عدد کاهش یافت. کاهش سیگار افراد مذکور حداقل تا دو ماه ادامه یافت و این در حالی بود که گروه کنترل که از دارونما استفاده می‌کردند روزانه ۱۷ سیگار می‌کشیدند.

چای تهیه شده از جو دو سر دارای اثرات آرام بخش، مسکن و ادرارآور بوده و

در تسکین آرتروز و روماتیسم موثر است

• از خواص مهم دیگر جو دو سر، اثر کاهش چربی خون آن است با توجه به این که فیبرهای محلول در آب، کاهش کلسترول بیشتری نسبت به نوع نامحلول ایجاد می‌کنند و در جو دو سر میزان فیبر محلول نسبتاً بالا است، لذا اثر مذکور در آن چشم گیر است. به احتمال زیاد فیبرهای محلول با کلسترول و اسیدهای صفراوی روده باند شده، در نتیجه از جذب آن جلوگیری به عمل می‌آید. هم چنین این مواد ممکن است در جلوگیری از سنتز کلسترول نقش داشته باشند. از میزان ۱/۴ گرم فیبر موجود در جو دو سر، ۹/۱ گرم آن محلول و ۲/۲ گرم آن فیبر نامحلول هستند.

یک تحقیق نشان داد که مصرف روزانه‌ی ۱۰۰ گرم جو دو سر خشک به مدت سه هفته باعث کاهش ۲۳درصد کلسترول تام، ۲۳ درصد کلسترول LDL، ۲۱ درصد تری گلیسیرید، و ۲۰درصد کلسترول HDL شده است.

• از اثرات دیگر جو دو سر که در مطالعات اخیر اثبات گردیده است، اثر کاهش اسید اوریک آن است.

• چای تهیه شده از جو دو سر دارای اثرات آرام بخش، مسکن و ادرارآور بوده و در تسکین آرتروز و روماتیسم موثر است.

طریقه و مقدار مصرف:

دانه‌های جو دو سر را با آسیاب خرد نموده، یک لیوان آب جوش را به سه گرم از آن اضافه می‌کنیم و ۲۰ دقیقه صبر می‌کنیم تا محلول دم بکشد.

پس از آن محلول را صاف کرده و بدون قند و یا با شیرینی کم مصرف می‌کنیم. این عمل می‌تواند چندین بار در روز تکرار شود

جو دو سر؛ مقوی قلب و ضد افسردگی 

یولاف (oat) 

یک تحقیق نشان داد که مصرف روزانه‌ی 100 گرم جو دو سر خشک به مدت سه هفته باعث کاهش 23درصد کلسترول تام، 23 درصد کلسترول LDL، 21 درصد تری گلیسیرید، و 20درصد کلسترول HDL شده است. 

جو دو سر گیاهی است علفی به ارتفاع تا یک متر یا بیشتر، دارای میوه‌های شبیه به جو و منتهی به دو نوک باریک.

برگ‌های این گیاه باریک، بلند و نوک تیز است. ساقه‌ی آن نسبتاً نازک و قسمت مورد استفاده‌ی گیاه، دانه‌ی آن است. جو دو سر از خانواده گندمیان است و دارای گل‌های بسیار ریز و نامشخص بوده و این گل‌ها در دستجاتی که اصطلاحاً سنبله نامیده می‌شوند قرار گرفته‌اند. هر سنبله توسط دو برگچه کوچک که پوش یا گلوم نامیده می‌شوند احاطه شده است و گلوم ها دارای زواید دراز نخی شکل می‌باشند که ریشک نامیده می‌شود.

تاریخچه:

جو دو سر در مقایسه با دیگر غلات، از ارزش غذایی بالایی برای انسان برخوردار است و از نظر چربی و پروتئین، بسیار غنی می‌باشد. قسمت اعظم جو ذخیره شده، به مصرف خوراک دام می‌رسد؛ ولی توجهات اخیر به فیبر موجود در جو دو سر، کاربرد انسانی آن را نیز افزایش داده است. عصاره‌ی جو دو سر برای بیش از یک قرن، به عنوان تسکین دهنده جلدی به کار می‌رود. از یک صد سال قبل از میلاد جو دو سر بیش‌تر در نواحی شمالی کشت می‌شده است.

منبع جغرافیایی:

جو دو سر از علف‌های خود رو است ولی به علت سازگاری با انواع آب و هواها در نقاط مختلفی از دنیا کشت می‌گردد. این گیاه در بیشتر نقاط کشور رویش دارد و آن را می‌توان در آذربایجان، لرستان، فارس، اراک و حتی خوزستان مشاهده نمود.

ترکیبات مهم:

در کاه گیاه خشک شده حدود دو درصد سیلیس وجود دارد که این میزان در خاکستر آن به 70- 55 درصد می‌رسد. فلزات با ارزش دانه در مقایسه با بقولات دیگر بیش‌تر است. برای مثال آهن به میزان حدود 39 میلی گرم، منگنز 5/8 میلی گرم و روی 2/19 میلی گرم در هر کیلو دانه‌ی خشک آن موجود می‌باشد.

ترکیبات دیگر آن شامل مقادیر زیادی فلاوونوئید، کاروتنوئید و مشتقات کلروفیل است. خاصیت قوی قارچ کش آن در بیرون از بدن مربوط به ترکیبات تری ترپنوئیدهای آن از جمله آونوکرزید برگ‌ها است.

اثرات مهم:

* جو دو سر منبع خوبی از انرژی، پروتئین و چربی برای انسان و مخصوصاً بچه‌ها است.

* هم چنین به خاطر داشتن گلوتن خاص، دارای اثراتی ویژه جهت پوست‌های خشک و خارش داراست.

* محصولات حمام از جمله محلول‌های کلوییدی، صابون، ژل و پودرهای حاوی عصاره‌ی جو دو سر در بازار عرضه شده‌اند.

* از عصاره نوعی جو دو سر در طب سنتی آیورودا جهت ترک اعتیاد تریاک استفاده می‌شده است.

* یک گزارش علمی نشان می‌دهد که جو دو سر ممکن است میل به سیگار را کاهش دهد. یک تحقیق که بر روی 26 نفر سیگاری انجام شد، نشان داد که پس از مصرف 4 هفته از عصاره هیدرو الکلی جو دو سر، تعداد سیگار روزانه‌ی آن‌ها از 20 سیگار در روز به 6 عدد کاهش یافت. کاهش سیگار افراد مذکور حداقل تا دو ماه ادامه یافت و این در حالی بود که گروه کنترل که از دارونما استفاده می‌کردند روزانه 17 سیگار می‌کشیدند.

چای تهیه شده از جو دو سر دارای اثرات آرام بخش، مسکن و ادرارآور بوده و  

در تسکین آرتروز و روماتیسم موثر است 

* از خواص مهم دیگر جو دو سر، اثر کاهش چربی خون آن است با توجه به این که فیبرهای محلول در آب، کاهش کلسترول بیشتری نسبت به نوع نامحلول ایجاد می‌کنند و در جو دو سر میزان فیبر محلول نسبتاً بالا است، لذا اثر مذکور در آن چشم گیر است. به احتمال زیاد فیبرهای محلول با کلسترول و اسیدهای صفراوی روده باند شده، در نتیجه از جذب آن جلوگیری به عمل می‌آید. هم چنین این مواد ممکن است در جلوگیری از سنتز کلسترول نقش داشته باشند. از میزان 1/4 گرم فیبر موجود در جو دو سر، 9/1 گرم آن محلول و 2/2 گرم آن فیبر نامحلول هستند.

یک تحقیق نشان داد که مصرف روزانه‌ی 100 گرم جو دو سر خشک به مدت سه هفته باعث کاهش 23درصد کلسترول تام، 23 درصد کلسترول LDL، 21 درصد تری گلیسیرید، و 20درصد کلسترول HDL شده است.

* از اثرات دیگر جو دو سر که در مطالعات اخیر اثبات گردیده است، اثر کاهش اسید اوریک آن است.

* چای تهیه شده از جو دو سر دارای اثرات آرام بخش، مسکن و ادرارآور بوده و در تسکین آرتروز و روماتیسم موثر است.

طریقه و مقدار مصرف:

دانه‌های جو دو سر را با آسیاب خرد نموده، یک لیوان آب جوش را به سه گرم از آن اضافه می‌کنیم و 20 دقیقه صبر می‌کنیم تا محلول دم بکشد.

پس از آن محلول را صاف کرده و بدون قند و یا با شیرینی کم مصرف می‌کنیم. این عمل می‌تواند چندین بار در روز تکرار شود.

فراورده‌های گیاهی:

در اکثر موارد گیاه آن به صورت چای به عنوان آرام بخش مصرف می‌شود. هم چنین محصولاتی به صورت قرص یا دراژه از آن در دنیا موجود است که به عنوان آرام بخش عرضه شده‌اند. افزون بر این‌ها، محصولاتی جهت مشکلات پوست، یبوست و کاهش چربی از آن در دنیا عرضه شده است.

مهم‌ترین اثرات گزارش شده جو دو سر:

ضد افسردگی، ضد التهاب، ضد پروستاگلاندین، ضد ویروس، مقوی قلب، هضم کننده، ادرار آور، ملین، قارچ کش، محافظ کبد، کاهنده‌ی کلسترول خون، کاهنده‌ی اسید اوریک خون، محرک ایمنی بدن، مسکن و محافظ استخوان.

اثرات دارویی و طرز استعمال :

1. درمان ضعف عمومی : جوشانده دانه‌های بدون سبوس یولاف در شیر که به آن یک زرده تخم مرغ اضافه شده باشد داروی بسیار مناسبی برای درمان ضعف مفرط ناشی از بیماری‌ها و همچنین تقویت کودکان و افراد مسن می‌باشد.

2. درمان یبوست و بواسیر : جوشانده آرد و دانه‌های جو دو سر که صبح ناشتا به مقدار 2 تا 3 فنجان به مدت 2 تا 3 روز مصرف می‌شود اثر ملین داشته، یبوست را از بین می‌برد و از طرف دیگر بواسیر را نیز درمان می‌نماید.

3.درمان سنگ کلیه : جوشانده 20 گرم دانه جو دو سر سبوس دار اثر مدر داشته و در درمان سنگ کلیه، انواع ناراحتی‌های کلیه، عدم دفع ادرار، آب آوردن انساج و ... به کار می‌رود.

4. التیام زخمی : برای التیام زخم‌های کهنه و شدید می‌توان از خمیر آرد جو دو سر مخلوط با مخمر آب جو استفاده نمود.

یک گزارش علمی نشان می‌دهد که جو دو سر ممکن است میل به سیگار  

را کاهش دهد. یک تحقیق که بر روی 26 نفر سیگاری انجام شد، نشان داد که  

پس از مصرف 4 هفته از عصاره هیدرو الکلی جو دو سر، تعداد سیگار روزانه‌ی آن‌ها از 20 سیگار در روز به 6 عدد کاهش یافت 

مضرات :

مضرات خاصی برای آن بیان نشده است

  گرد آوری: اکرم غدیرخمی -کارشناس تغذیه معاونت غذا ودارو

بررسي گونه هايAllium (سير و پياز)از  تيره Lilliaceae و بهره برداري  هاي داروئي از آن

محسن علاف آشتياني

دانشجوي مقطع كارشناسي  احياء و بهره برداري از بيابان ،دانشگاه كشاوزي كرج

نام استاد:دكتر حسن نظريان

استاد شناخت گياهان داروئي و مرتعي و بهره برداري از محصولات فرعي

چكيده:

شناخت گياهان داروئي و مرتعي و بهره برداري از محصولات فرعي نقش بسياري در احياي اراضي مناطق خشك و بياباني و بهره برداري صحيح از آن نقش مهمي در سلامتي انسان ايفا مي نمايد.يكي ازگونه هاي  مرتعيAllium ها از تيره Lilliaceae مي باشند كه  مهمترين مشخصه آنها قسمتي به نام بولب  مي باشد. كه در اين مقاله   به معرفي تعدادي از گونه هاي مذكور از قبيل( Allium Sativum L ، Allium Cepa L،Allium Akaka Gmel،Allium Porrum L) و 6  گونه از پياز هاي وحشي از خانوادهLilliaceae كه در ايران مي رويند از قبيل (A.Bodeanum،A.Gigantenum،A.Pardoxum،A.Roseum،A.Rotundum،A.Rubellum) با نام  فارسي سير و پيازو موارد استفاده و قسمت هاي مورد استفاده وهمچنين خواص درماني  آن ها پرداخته شده است.در صورتي كه  اين گونه ها به درستي در جامعه معرفي گردد  ضمن جلوگيري از مصرف بي رويه دارو هاي شيميائي  و عوارض ناشي از آن  مي تواند در سلامتي افراد  تاثير بسياري گذاشته و از فراورده هاي آن به عنوان  صادرات استفاده نمود.

واژه هاي كليدي:َAllium ،پياز هاي وحشي، محصولات فرعي ،خواص درماني

مقدمه:

توسعه روزافزون جمعيت جهاني ، نياز بشر به محصولات كشاورزي را افزايش مي دهد.بنابر اين توجه  بشر به بخش  كشاورزي لازم و ضروري است.توجه به منابع  طبيعي و گياهان مرتعي و بهره برداري از محصولات فرعي  آنها به عنوان استفاده هاي داروئي ، خوراكي ،علوفه اي و يا صادراتي و...  مي تواند كمك شاياني به  بخش كشاورزي و توسعه نمايد.لذا  استفاده هاي مختلف داروئي و صنعتي از گونه هاي مرتعي كه در مناطق خشك و بياباني محل رويش آنها مي باشد مي تواند توجه به اين مناطق را بيشتر نموده و از خارج شدن اين زمين ها از حيز انتفاع جلوگيري مي نمايد. يكي از گونه هاي  داروئي Allium ها از تيره Lilliaceae مي باشند كه ذيلا به آنها پرداخته مي شود:

مواد و روشها:

1-سير با نام علميAllium Sativum L  

گياهي  است علفي  و داراي ساقه اي به ارتفاع 20 تا 40 سانتي متر  و حتي بيشتر.داراي قسمتي است بنام بولب كه قسمت متورم و زير زميني  گياه را تشكيل مي دهد.مركب از 5 تا 10 قطعه متورم محصور در  غشاهاي نازك و ظريف به رنگ خاكستري  مايل  به سفيد  است.برگ هائي  باريك و گلهائي  به رنگ سفيد چرك، منقوش به  لكه هاي كوچك و قرمز رنگ است.از مشخصات برگ هاي آن اين  است كه اولا وضع آويخته از ناحيه غلاف  دارند و ثانيا پهنك برگ هاي آن طويل  و منتهي  به غلاف درازي است كه قسمت زيادي از ساقه را فرا مي گيرد و به علاوه ،غلاف برگ هاي آن يكديگر  را مي پوشانند. مجموعه گلهاي گياه نيز همراه با برجستگيهاي  كوچك، در راس  دمگل درازي ، به تعداد كم  با ظاهر  گل آذين چتر مانند ظاهر مي شود.براكته متورم و منتهي به راس  باريك و درازي نيز، مجموعه گلها را فرا مي گيرد كه نازك و غشائي است. حالات غير طبيعي  مختلفي در اين گياه وجود دارد  كه يكي از  آنها  بولب  مركب  از 3 برجستگي متورم است.

از اين گياه دو واريته  وجود دارد  كه يكي از آن ها  داراي گلهاي  سفيد و ديگري  با گلهائي  گلي رنگ و بولب  مركب از قطعات زياد  ولي با حجم كمتر  از واريته سفيد است. واريته سفيد از نظر پرورش ، بيشتر مورد توجه است.

قسمت مورد استفاده: برگ  و مخصوصا قطعات بولب آن است.

تركيبات شيميائي: در  پارانشيم قطعات  متورم سير، وجود  يك گلو كوزيد سولفوره كه بر اثر  هيدرو ليز  به اسانس  مخصوص  سير ولوولز  تبديل  مي شود و  در سير ويتامين C وجود دارد.اسانس سير  كه از تقطير  آن تحت  اثر بخار آب حاصل مي شود، مركب از سولفوره ها  و پلي سولفوره هاي ونيل، آليل و آليل پروپيل است.در سال 1933 دانشمندي بنام Hoppe ماده اي  به صورت بلور هاي سفيد رنگ از آن بدست آورد  كه فاقد گوگرد ولي داراي اختصاصات  الكوئيد ها بود.اسانس سير كه  به مقدار  60 گرم  از هر 100 كيلو گرم سير بدست مي آيد مايعي  به رنگ نارنجي تا قهوه اي  مايل به زرد  و به وزن مخصوصي برابر 1.045تا 1.05 است  و اگر تصفيه شود  به صورت بي رنگ و داراي  بوي  كم در مي آيد. اسانس سير در غالب  روغن هاي  ثابت  و روغن هاي معدني  حل  مي شود.در گليسيرين  و پروپيلين گليكول غير محلول است. اسانس سير را بايد در ظروف  در بسته به حالت  مملو،  و در صورت  امكان در ظروف شيشه اي  يا آلومينيومي ، در محل  خنك و دور از نور  نگهداري كرد.

از اسانس سير براي مطبوع كردن و تغيير  طعم اغذيه در صنايع غذائي  استفاده به عمل مي آيد.

خواص درماني: سير علاوه بر آنكه به حالت خام يا پخته ، مخلوط  در اغذيه مصرف مي شود، مصارف درماني عديده اي  مخصوصا در طب عوام دارد.

سير اثر ضد عفوني كننده، ضد باكتري، هضم كننده غذا، اشتها آور، صفرابر، خلط آور،نيرو دهنده،دفع كرم و كم كننده فشار خون دارد.احتمالا براي آن  اثر ضد سرطان و معالج بيماري  قند نيز قائلند.در استعمال خارج،اثر از بين برنده التهاب  و التيام دهنده زخم جراحات است. اثر ضد عفوني كننده و ضد باكتري  سير مربوط به الدئيد اليليك يا اكرولئين است كه به نسبت يك  ده ميليونيم ،اثر ضد باكتري دارد ولي تقريبا  فاقد سميت براي پستانداران مي باشد(Lewin) از اين نظر است كه در طب  عوام قطعات سير را له كرده  و آن را در اماكني  كه بيمار  مبتلا به  امراض واگير دار به سر مي برد پخش مي نمايند. در زمان هاي قديم براي جلوگيري از آلوده شدن اماكن به ميكروب بيماريهاي وبا، تيفوس ، حصبه و غيره استفاده مي كردند.از سير براي درمان  غانقراياي  ريوي نتايج خوب بدست آمد بلكه آنرا در  رفع بيماري هاي ريه  و درمان سل روده نيز موثر  مي دانند.سير در دستگاه هضم نيز يك اثر ضد عفوني كننده قاطع ظاهر مي كند. بر اساس بررسيهاي L.Kroeberنشان داد كه از سير نتايج بسيار خوبي در رفع اسهال هاي ساده ،ورم روده منشاء عصبي، قولنج ها، سوء هضم و عوارض آن از قبيل  احساس سنگيني و چنگ زدگي در معده و همچنين اتساء معده  بدست  مي آيد.در سوء هضم هاي يائسگي نيز اثر مفيد ظاهر مي نمايد.در مقابل اين همه اثرات  مفيد درماني هنوز هيچ گونه  دليل علمي قانع كننده اي  وجود ندارد  تا اثرات درماني مذكور را  بدان نسبت دهند. فقط  Kretschmer در اين مورد ، اثرات هضمي سير را به ترشحات صفرا مي داند كه ماده ذكر شده، موجبات آن را در بدن فراهم مي سازد.

سير در پائين آوردن فشار خون تاثير  مي نمايد زيرا مصرف آن موجب اتساع شرائين و مويرگ ها  مي شود. و به نظر مي رسد كه بر روي حركات و انقباضات قلب نيز اثر مفيد ظاهر نمايد.بسياري از سالخوردگان سير را به خاطر  پائين آوردن فشار خون و رفع تصلب شرائين  كه موجبات  طول عمر را  فراهم مي سازد مصرف مي كنند. اثر اين دارو  بهتر و مداوم تر  از غالب دارو هاي شيميائي است. يكي از  دلايل خاصيت پيشگيري  از سرطان  به وسيله سير ، نادر بودن  اين بيماري  در چين است كه در آنجا سير بيش از  ساير كشور ها مصرف مي شود.سير به علت مدر بودن ، در رفع آب  آوردن انساج و معالجه  استسقاء موثر است.براي سير اثر رفع مسمويت نيكوتين  قائل بودند زيرا  معتقدند كه با مصرف  آن ، تسكيني در ناراحتي هاي ناشي از اثر نيكوتين  در عروق و رفع اختلالات قلبي و هضمي  در معتادين ظاهر  مي شود.

سير به سهولت كرمك را دفع مي كند  و يا آنكه  عده اي  آن را  در دفع  اسكاريس  چندان موثر نمي دانند.در التيام زخم هاي چركين موثر است.

از روش هاي درماني سير در معالجه آرتريسم و رماتيسم فصلي آنست كه چند قطعه پوست كنده سير را  له كرده در محل دردناك  بر روي  پوست  بدن اثر  مي دهند و پس از چند ساعت آن را  برداشته   خميري از خاك رس تميز بر روي آن  قرار مي دهند و با پارچه اي  آنرا  مي بندند تا حالت تحريك و درد ناحيه مذكور بر طرف شود.

معايب مصرف سير: از معايب آن  بوي ناپسند آن است كه به سرعت از راه ريه دفع مي گردد. بوي بد  سير را مي توان  با چند قطره  اسانس آنژليك رفع نمود  و يا نيم ساعت  پس از مصرف آن  يك عدد سيب رنده شده  و يا يك قاشق  عسل  خورد  و يا آنكه  برگ  جعفري  جويد. در مواردي كه تحريكي در  دستگاه هضم وجود  داشته باشد بايد از مصرف سير خودداري نمود. زياده روي در مصرف سير به طوري كه  بررسي شده علاوه بر  آن كه باعث  مي گردد بوي بد آن تداوم داشته باشد موجبات  پيدايش سردرد ، تشنگي زياد، ضعف بينائي و حالات ناراحت كننده ديگر را فراهم نمايد. تنقيه آن در اطفال  نه تنها  موجب ايجاد تحريك  مخاط روده  مي شود بلكه بر اثر جذب مواد موثره  آن از راه  روده ناراحتي هاي ديگر نيز بوجود مي آورد. سير در غالب نواحي  پرورش مي يابد.

شكل1: گونه هاي آليومA.Sphoenoprasium1   A.Cepa 2   A. Sativum3

2-پياز با نام علمي Allium Cepa L:

گياهي به ارتفاع 6/0 تا يك متر و داراي پياز بزرگ،متورم و خوراكي،مركب از لايه هاي متكي بر يكديگر است.از مشخصات آن اين است كه برگ هاي استوانه اي ، نوك تيز، توخالي به رنگ سبز غبار آلود و واقع در 2 رديف در قاعده دارد.گلهاي آن كه در فاصله خرداد  تا پائئز ظاهر مي گردند به رنگ سفيد  يا سفيد مايل به سبز  و يا گلي  مايل به بنفش و مجتمع چتري بزرگ با منظره كروي مي باشند. حالات غير  طبيعي  مختلفي منجمله  وجود پيازهاي متعدد  و منطبق  و يا پيازچه هائي در مجاور  پياز  اصلي  و غيره  نيز در آن ديده  مي شود.گرچه در اغلب نواحي قابل پرورش است  ولي منشاء آن در ايران ، سيستان و بلوچستان  بوده و از آنجا به ساير نقاط  نفوذ پيدا نموده است.مصرف  پياز  از زمان ما قبل  تاريخ و پرورش آن با توسعه  زياد در مصر معمول بوده . پياز در نزد مصريان احترام  مذهبي خاصي  داشته و در آنجا  نمونه هائي با بولب  درشت و طعم ملايم وجود داشته  كه پرورش مداوم مي يافته و غذاي اهالي را تشكيل مي داده است.

تركيبات شيميائي:

پياز داراي اسانسي است كه بر اثر پختن از بين مي رود.اثر درماني آن نيز مربوط به تركيبات گوگرددار و ويتامين هاي آن است.پياز داراي نوعي انسولين گياهي بنام گلوكوكينين به مقدار 10 تا 11 درصد ،قند  غير قابل تبلور ،ساكارز يا مالتوزن اسيد سيتريك، فسفات كلسيم، صمغ،املاح سديم و پتاسيم،اينولين،كوئرستين،موم و برگ گياه داراي مقداري قند و آنزيم هاي مختلف مانند آميلاز، دكستريناز ، مالتاز و امولسين است.

خواص درماني:

پياز  غذاي سالمي است  كه تقريباً غالب اختصاصات سير  را به وضع مشابه دارد.محرك، مدر، ضد اسكوربوت(به علت داشتن ويتامين c فراوان) ضد كرم، معالج قند و در استعمال خارج  اثر ضد عفوني كننده(ميكروب كش) دارد.مصارف درماني آن بر اساس اين كه خام يا پخته باشد با يكديگر متفاوت است.پيازهاي شيرين و داراي طعم ملايم، در بعضي نواحي غذاي اهالي را تشكيل مي دهد.نوع تند آن بيشتر براي مصارف درماني اختصاص داده مي شود و يا به صورت پخته در اغذيه مصرف مي گردد.

پياز خام:

براي كساني كه معده فعال و سالم دارندغذاي بسيار مناسبي است.اگر چنانچه افرادي حساسيت داشته و يا سابقه خونروي  و يا ناراحتي  هاي پوستي  نظير سودا و غيره داشته باشند بهتر است از مصرف آن خودداري نمايند. اگر پياز به ملايمت پخته شود و به آن تدريجا  كره افزوده شود  در رفع يبوست  و نفخ مفيد مي باشد.پياز پخته مي تواند  حالات عصبي را كاهش دهد و تصلب شرائين  را درمان نمايد.پياز خام فعاليت معده اي را زياد  مي كند ولي در عين حال اسيديته  شيره معد ه اي را نيز بالا مي برد.در مواردي كه اسيديته شيره معدي كم باشد موثر است  در غير اين صورت ترشحات معده بالا آمده ايجاد ناراحتي  و سوزش  در لوله مري مي نمايد . در كساني كه مرتبا آروغ مي زنند و يا ناراحتي هاي  پوستي دارند از خوردن پياز بايستي خودداري نمايند.

پياز اثر مدر دارد  و چون خاصيت آن مربوط به عمل دياستاز ها مخصوصا  اكسيدازها مي باشد، از اين  جهت يا به حالت خام مصرف گردد يا خيلي سطحي پخته شود. يك دوره درماني پياز  مي تواند آب آوردن انساج ، خيز عمومي بدن ، استسقاء و حتي رماتيسم  را تا حدي معالجه كند مشروط به اينكه ناراحتي هاي كبدي و حالات التهابي وجود نداشته باشد. شيره پياز  را از داروهاي دفع كننده سنگ كليه مي توان ذكر نمود.مصرف پياز آلبومن ادرار را كاهش مي دهد.

شكل 2:Allium Cepa: پياز، ساقه توخالي و گل آذين(به اندازه طبيعي) قسمت هاي مختلف

تشمع و سرطان كبدي ، ورم  ماهيچه دل و ذات الجنب  را از وضع  وخيم  خارج مي سازد.

پياز پخته:

نرم كننده  و بر طرف كننده ناراحتي هاي  عادي سينه است. با پختن  ورقه هاي نازك  پياز در شير  مي توان  از آن ، جهت  رفع  دل درد ها  و به طور كلي  احساس  ناراحتي  در شكم  استفاده به عمل  آورد.جوشانده پياز در عسل ، جهت  رفع عارضه  عدم دفع  ادرار توصيه  گرديده است.

مصرف مداوم پياز پخته در عين حال كه ترشحات دستگاه هضم  را منظم  مي كند، اشتها را  زياد و ناراحتي هاي ناشي از نفخ  و دل درد را درمان مي نمايد. براي رفع نفخ ، تنطور  پياز به مقدار  10 الي 15 قطره  و 2 يا 3  بار در روز ، مفيد تر از ساير  صور داروئي  آن ذكر شده  است. در نزله هاي  برونش و حباب هاي ريوي، پياز اثر  درماني  در هر  2 حالت  حاد و مزمن  دارد به علاوه  آنژين  و سرفه  را  معالجه مي كند.

شربت پياز ، به طور  محسوس  اثر مفيد  در رفع  درد هاي  عصبي ظاهر  مي سازد. بررسي هاي جديد نشان داد پياز اثر كم كردن فشار خون دارد.در سال 1930 توسط دانشمندان اين موضوع روي سگ  آزمايش شد و به مقدار زيادي قند خون پائين آمد.

در استعمال خارج ، له شده  پياز  از قديم الايام  جهت رفع حبس البول(عدم  دفع ادرار) در زير شكم اثر داده مي شد.شيره  پياز  اثر بسيار  خوب  در تسكين  ناراحتي هاي ناشي از بريدگي ها دارد.ضماد پياز خام له شده اگر در ناحيه پيشاني قرار داده شود  سردرد و سردرد هاي يكطرفه(ميگرن) را كمي مرتفع  مي سازد.پياز نيمه پخته در محل سوختگي ها و بواسير اثر آرام كننده  ظاهر مي كند.و اگر به حالت گرم در اطراف گردن اثر داده شود درد گلو را تسكين مي دهد.

پياز  پخته شده  در درون خاكستر  گرم ، اگر بر روي آبسه قرار گيرد و يا  بر روي  دمل اثر  داده شود، موجب سر باز كردن  آنها  خواهد شد. مخلوط آن با چربي  پرندگان  باعث  درمان  سرمازدگي و خراشهاي  سطحي بدن  مي گردد.جوشانده پياز ، براي  پانسمان  زخمهاي  چركين  بسيار  خوب است.پنبه آغشته  به شيره  تازه پياز  اگر در مجراي گوش قرار گيرد ناراحتي ناشي از  احساس صداي  مبهم  در گوش  را بر طرف  مي كند. به علاوه اگر  در محل  گزش زنبور  عسل قرار گيرد درد را به طور محسوس  تسكين مي دهد.

3-والك با نام علمي Gmel Allium Akaka

والك گياهي پياز دار  و مخصوص  جنگلها و نواحي مرطوب  دشتها و مناطق كوهستاني است.پياز آن  از سه برجستگي  با ظاهر كاملا مشخص تشكيل مي گردد.والك بوي سير مي دهد و داراي دو برگ بيضوي  نوك تيز و منتهي  به دمبرگ دراز است. هر قدر  نواحي جنگلي  محل رويش  گياه،مرطوب تر  و تاريك تر باشد، فشردگي انتشار  گياه بيشتر است.دانه آن كوچك و داراي ظاهري كروي است.

تركيبات شيميائي:

 والك داراي  0007/0 درصد  اسانس ، مركب  از سولفور  و پلي  سولفور و نيل  و نوعي آلدئيد ناپايدار است.

خواص درماني:

پياز و برگ  والك  سابقا  مصرف زياد  بين الملل  مختلف داشته به طوري كه  هنوز هم  در تغذيه  و تهيه سالاد  از آنها  استفاده مي شود ولي  در هر حال شهرت درماني والك در طي زمان تدريجا كاهش يافته است. شولز در سال 1929 در اين مورد گفت  نه تنها اثر تصفيه  خون دارد بلكه در رفع دانه هاي  جلدي  مزمن نيز اثر معالج ظاهر مي كند.  بهر در سال 1935 والك را در رفع اختلالات هضمي  بسيار موثر دانست چون اسانس والك تركيباتي مثل اسانس سير دارد  به اين جهت  اختصاصات درماني مشابه سير را دارا مي باشد كه قبلا به آن پرداخته شده است.

محل رويش:

 والك در منطقه وسيعي از ايران  مخصوصا در نواحي كوهستاني  البرز ، دامنه هاي  مرطوب  البرز  به سمت تهران  بين 2000 تا 25000 متري ، دربند، نواحي پوشيده از برف مجاور  دز دره، شهرستانك، لشكرك،فشم ، آذر بايجان :اروميه،بعضي نواحي گيلان، بين همدان و كرمانشاه، اراك، شيرازو غيره مي رويد.

4-تره، كوار(در گيلان) با نام علمي Allium Porrum L

گياهي پرورش يافته و داراي  برگ هاي نواري  شكل ، نسبتا پهن و با غلاف  دراز است. تاكنون به حالت وحشي  ديده نشده است ولي امروزه  تصور مي كنند كه بعضي از  انواع ، مانندA.Ampeloprasum L،A.Vineale Lكه پياز  منقسم به چند قطعه و برگ هاي  باريك دارد، منشاء گرفته باشد.از مشخصات آن اين است كه قائده ساقه نسبتا ضخيم  آن، در داخل پياز  جاي دارد. گلهاي  آن گلي رنگ و مجتمع به صورت  چتر بزرگ كروي است.

قسمت مورد استفاده:

برگ و پياز  كوچك آن است كه به حالت خام يا پخته  مصرف مي شود.

شكل 3:گياه كامل گلدار (گل باز شده)Allium PorrumL

تركيبات شيميائي:

تره داراي  اسانسي مركب از  تركيبات سولفوره  است. برگ آن داراي آنزيم هاي  مختلف  مانند  مالتاز، دكستريناز، انورتاز و امولسين مي باشد.در ريشه گياه نوعي  ئيدرات  كربن وجود دارد  كه آربينوز و گالا كتوز از آن نتيجه مي شود.

خواص درماني:

مصرف آن براي مبتلايان به  سوء هضم، چاقي، درد مفاصل، نقرس، تصلب شرائين و يبوست دائمي  توصيه مي گردد.غذاي مناسبي براب مبتلايان به تحريك معده  و روده است.تره از سبزي هاي مدر و   بسيارمفيد است اثر خلط آور  و نرم كننده  به نحو قاطع است.سوپ آن حبس البول( عدم دفع ادرار) و آب آوردن انساج و  سنگ كليه را درمان مي كند.در موارد گرفتگي صدا،گريپ، سرفه، ورم گلو و ناي و به طور كلي تمام حالات التهابي  حاد و مزمن دستگاه تنفس، سياه سرفه اگر مصرف شود. اثرات درخشان به ظهور مي رساند.  در استعمال خارج اگر به محل گزيدگي  زنبور  مالش داده شود درد را تسكين مي بخشد.تنقيه جوشانده تره  بهترين  نرم كننده و در رفع امتلاء روده بزرگ بسيار نافع مي باشد. تره در نواحي مختلف ايران پرورش مي يابد و در تغذيه استفاده مي شود.از گونه هاي مفيد و غير موجود در ايرانA.Victoriale LA.Tenuifolius،A.Tuberosum مي باشد كه مختصر در ذيل توضيحاتي در مورد آن ها داده خواهد شد:

1-A.Victoriale L:در غالب نواحي  كوهستاني  نيمكره  شمالي  مي رويد. پياز آن مدر،ضد كرم و مقوي قلب است.

2- A.Tenuifolius: گياهي يكساله و داراي برگ هاي دراز به طول 30-15 و به عرض 2.5تا3 سانتي متر است.از ريشه اش ، ساقه هاي  متعدد و منتهي به گلهاي  سفيد و مجتمع به صورت خوشه  خارج مي شود.ميوه اش كوچك ، پوشينه، مدور، به قطر 4-5 ميليمتر و محتوي دانه هاي سياهرنگ است. در جزاير قناري ،هند و سرحدات  غربي ايران مي رويد؟

دانه اش مدر  و در استعمال خارج بر روي زخم و جراحات جهت  درمان آنها  اثر داده مي شود. اثر ضد التهاب دارد.

3- A.Tuberosum: غده متورم و استوانه اي ، مستور از ريشه هاي باريك و سفيد رنگ دارد، گلهاي آن مجموعا در انتهاي  ساقه گلدار  به صورت نيمكره اي ظاهر  مي شود. ميوه اش معطر است.در هيمالايا،چين، سيام، بنگال به حالت وحشي مي رويد و به علاوه پرورش مي يابد. دانه اش  از نظر درماني براي رفع سيلان مني به كار مي رود.

پياز هاي وحشي كه در ايران مي رويند:

6 گونه  از پياز هاي وحشي از خانواده Lilliaceae كه در ايران  مي رويند داراي خواص و كاربرد هاي طبي و غيره مي باشند كه عبارتند از:

(A.Bodeanum،A.Gigantenum،A.Pardoxum،A.Roseum،A.Rotundum،A.Rubellum M.B)

قسمت هاي مورد استفاده:پياز و برگ

1-پياز زيبا با نام علمي : A.Bodeanumگياهي پايا  با پيازي پوشيده از فلس هاي غشائي سفيد  است، ساقه آن كوتاه  بوده و داراي برگ هائي به تعداد 3-1 عدد و گل هائي به رنگ صورتي متمايل به سفيد، مجتمع در چتري پرگل كروي، بزرگ و متراكم مي باشد، موسم گلدهي آن ارديبهشت است.

پراكنش جغرافيائي:خراسان، نيشابور، دره آبشار اخملد، كپه داغ در نزديك قوچان،شاهرود

A.bodeanum

2- پياز غول آسا با نام علمي A.Gigantenum :گياهي پايابا پيازي بسيار بزرگ  و پوشيده از فلس خارجي خاكستري  قهوه اي و چرمي است. ساقه آن بسيار  بلند، استوانه اي، برهنه، ضخيم و تو خالي مي باشد .برگ هاي آن مسطح چرمي و گل ها ارغواني- بنفش يا صورتي و متمايل به سفيد رنگ ، مجتمع در چترهاي كروي بزرگ، پرگل  و متراكم هستند.

پراكنش جغرافيائي:شرق: خراسان، كپه داغ بين قوچان و لطف آباد

A.gigantenum

3- پياز زنگوله اي با نام علمي A.Pardoxum:  گياهي است چند ساله و با پياز تخم مرغي و كوچك است.برگ هاي آن منحصر به يكي، طويل تر از محور گل ،نيزه اي، باريك، در انتها تيز، گلها داراي جام سفيد، با تقسيمات عريض، پهن دراز،بيضوي و در انتها باريك هستند. گل آذين آن چتري بوده و ميوه آن كپسول مي باشد.موسم گلدهي ارديبهشت است.

پراكنش جغرافيائي: البرز: گردنه هاي كندوان، سياه بيشه، شمال شرقي: گرگان و بندر گز

َA.Pardoxum

4-پياز تابستانه با نام علمي A.Roseum: گياهي چند ساله ، با ارتفاع 150-50سانتي متر، با پياز تخم مرغي است. ساقه آن ايستاده و قسمت پائيني آن برگدار و تقريبا ضخيم است.برگ هاي آن ظاهرا پر كرك، تخت و تا شده ، نوك دار با حاشيه  دندانك دار، فاقد ترك،گلها صورتي  يا صورتي متمايل   به سفيد رنگ، مجتمع  در گل آذين چتري تقريبا دسته اي ، پر گل، دمگل ها نازك و نخي و غير هم قد هستند.موسم گلدهي آن ارديبهشت ماه است.

پراكنش جغرافيائي: غرب: كوه پاريز در لرستان، كرمانشاه،نو آكوه در كرند، اراك،شاهزند، اشترانكوه، حوالي  و اطراف خمين، بخش مركزي  دامور در بختياري، كل خواهر،جنوب: دشت ارژن در فارس.

A.roseum

5- پياز سرگرد با نام علميA.Rotundum:گياهي چند ساله با پياز ساده  و يا غالبا شامل پيازك هاي قهوه اي مايل به بنفش و جدا از هم ، پوشيده در فلس غشائي مشترك، داراي بوي تند سيري و زننده است. ساقه آن نسبتا باريك و استوانه اي مي باشد.برگ هاي آن به تعداد 3 الي 5 تا شده در طول گرده دار، خطي باريك ، نوك تيز گلها ارغواني تيره رنگ، مجتمع در چتر متوسط، متراكم و پر گل، كروي، داراي اسپات منفرد، مختصرا نوك دار و خيلي كوتاه تر از چتر هستند.ميله پرچم در پائين  تركدار، به طور متناوب  عريض و در انتها  داراي دو زائده باريك  و بساك قرمز تيره رنگ مي باشد. موسم گلدهي در ارديبهشت و خرداد ماه است.

پراكنش جغرافيائي: آذر بايجان: بين سراب و خوي،كوههاي سبلان،ميشوداغ نزديك يام،غرب: ايلام

A.rotundum

6- پياز صورتي با نام علمي A.Rubellum M.B: گياهي چند ساله با پيازي كوچك و تخم مرغي  يا پهن دراز، فلس هاي خارجي آن خط دار ، شكافته، سفيد مايل به قهوه اي ، چرمي،در انتها رشته اي فيبري و داراي ساقه اي باريك مي باشد كه در بخش پائيني برگدار است. برگ هاي آن خطي باريك، نازك و نخي، نيمه استوانه اي ، در حاشيه به طور نامحسوس  دندانه دار  و گل ها صورتي  متمايل به بنفش رنگ ، مجتمع  در چتر هاي پر گل كروي هستند.

پراكنش جغرافيائي:شمال شرقي:گرگان،گنبد كاووس، بين شاهپسند و شاهرود، شاهكوه،البرز، بين گچسر و چالوس،كوههاي  نزديك آمل، محمود آباد، رودبار،آذربايجان: دشت مغان، شرق: مشهد، تربت حيدريه، رباط سفيد، كپه داغ،قوچان  و تهران

A.rubellum

موارد استفاده:

اين گونه پياز هاي وحشي ، كلسترول خون را كاهش  مي دهد، هضم كننده غذا، تنظيم كننده دستگاه گوارش بوده و اضافه كردن آن به غذا باعث سلامتي  انسان مي شود. ضمنا دافع حشرات  بوده (به لباس مي زنند) و پياز  و برگ  آن  به صورت خام و يا پخته خوراكي مي باشند.

فصل كاشت پياز ، سيرAllium ها: فصل پائيز  زمان كاشت  پياز  آليوم  است. فاصله كاشت 30-15 سانتي متر و عمق كاشت 20-15 سانتي متر مناسب  است.هر 3 يا 4 سال در پائيز يا اوائل بهار پياز ها را از خاك در آورده تقسيم و مجددا بكاريد.

نتيجه گيري:

با توجه به خواص داروئي گونه هاي پيش گفته  نتيجه گرفته مي شودكه چنانچه از نظرات و تجارب  كارشناسان  ترويج گياهان داروئي و اساتيد دانشگاهها استفاده شود زمينه توليد گياهان مذكور و بهره برداري از خواص آنها فراهم خواهد آمد و  اين موضوع زمينه جلوگيري از استفاده بي رويه دارو هاي شيميائي فراهم خواهد شد.

پيشنهادات:

1-  وزارت جهاد كشاورزي با هماهنگي موسسات ذيصلاح(مركز تحقيقات كشاورزي،....) اراضي مستعد  كشت گونه هاي مختلف  داروئي را شناسائي و در اختيار فارغ التحصيلان اين رشته براي بهره برداري قرار دهد.

2-    ايجاد بازارهاي عرضه  محصولات گياهان داروئي

3-    تاسيس كارخانه هاي  فر آوري  و بهره برداري از محصولات فرعي

4-    خواص اين نوع گونه ها و روش استفاده ، از طرق مختلف براي استفاده مردم، ترويج و شناسانده شود.

5-     از بهره برداران مربوطه  حمايت هاي مربوطه( اعطاي تسهيلات، كمك به صادرات و ...)  از طريق بانك ها به عمل آيد.

تشكر و قدرداني:

1-    دانشگاه كشاورزي كرج به خاطر همكاري در دستيابي به مطالب

2-    سازمان امور اراضي كشور  به جهت دراختيار قرار دادن وسائل مورد نياز

3-    استاد ارجمند جناب آقاي دكتر حسن نظريان به لحاظ راهنمائي هاي لازم

4-    كارشناسان محترم سازمان امور اراضي وزارت جهاد كشاورزي

منابع و ماخذ:

1-عماد،مهدي ،شناسائي گياهان داروئي  و جنگلي،  انتشارات موسسه توسعه روستائي، 1379 ،صفحات 38 الي 40

2- زرگري ، علي، گياهان داروئي جلد چهارم،انتشارات و چاپ دانشگاه تهران،1376،صفحات 618 ال

خواص والک یا سیر کوهی

والک کوهی نوعی سبزی وحشی وخودرو است که در رشته کوه البرز و فقط در فصل بهار می ‌روید. سرشار ازکلسیم و انواع ویتامین های نافع بدن است.

والک یکی از گونه‌ های سیرو به اصطلاح نوعی سیرکوهی است. نام علمی آن Allium ursinum L و نامانگلیسی آن Board-leaved Garlic، wild Garlic و از خانواده Liliaceae میباشد.

با نام‌ های پیاز خرسی، سیر جنگلی، سیر خرس نیز از آن یاد می‌شود. والک بسیار ملایم ‌تر و شیرین ‌تر از سیر معمولی است و بیشتر مصرفدارویی دارد. بوی آن شبیه پیاز است.

قسمت مورد استفاده ی والک، گیاه جوان و به ندرت از گیاه خشک شده یا عصاره آن است.

ترکیبات شیمیایی والک :

والک حاوی ترکیباتی مانند اسانس فرار کهحاوی ترکیبات گوگردی است، می باشد. والک را در فصل بهار می‌ چینند و برایفصول دیگر به دو روش فریز کردن و یا خشک کردن نگهداری می‌ کنند. در صورتیکه بخواهید سبزی والک را خشک کنید، حتماً باید به روش خشک کردن در سایه عملکنید.

 

خواص و اثرات دارویی والک :

1-والک در موارد تصلب شرایین، اسهال، اتساع روده ای، آنفلوانزا، برونشیت، بیماری اسهال خونی از نوع آمیبی و سیاه سرفه به کار می رود.
 2-خوردن آن تنفس را آسان و تنگی نفس را درمان مى کند.
3-مداومت در خوردن والک سبب ریزش موى سفید و در آمدن موى سیاه به جاى
آن می شود. این خاصیت به علت داشتن فلز منگنز است که در آن زیاد بوده
و عامل سیاهى موى بدن انسان مى باشد
4- والک با انبساط ملایم عروق خونی سبب کاهش فشار خون می شود.
 5-سرشار از ویتامین C بوده و داراى لعاب و صمغ زیاد مى باشد.
6-والک برای تصفیه خون بسیار مفید است و در ناراحتی‌ های هاضمه کمک می ‌کند و خواص پیاز آن تا حدود زیادی شبیه سیر است.
7- مصرف گیاه والک باعث کاهش قند و پیشگیری از افزایش فشار خون در مبتلایان به دیابت می ‌شود.
8-والک یا سیر کوهی برای کسانی که تنگی عروق دارند و همچنین برای سرگیجه بسیار مفید است.
 9-این گیاه ضد عفونى کننده ی قوى است؛ به هضم غذا کمک مى کند و ضد کرم معده و کرم کدو است.
10- اثر خوبى بر روى اعصاب دارد و از آن براى درمان نسیان، تقویت اعصاب و اشخاص ‍فلج استفاده می کنند.
11-تسکین دهنده ی درد روماتیسم ، سیاتیک و نقرس مى باشد.
12-ادرار را باز مى کند و رنگ چهره را نیکو مى سازد.
13-پادزهر سموم حیوانى و غذایى هست.
14-مداومتدر خوردن والک سبب ریزش موى سفید و در آمدن موى سیاه به جاى آن می شود. این خاصیت به علت داشتن فلز منگنز است که در آن زیاد بوده و عامل سیاهى موىبدن انسان مى باشد. از این نظر شباهت زیادى به سیر دارد.
15-به علت داشتن املاح زیاد، خون را قلیایى کرده و اسیدی بودن آن را از بین مى برد.
16-میوهی والک بسیار خنک و ضد رطوبت بدن است و راه ورود میکروب ها را به عروق مىبندد و از خونریزى و فساد خون جلوگیرى کرده و رقت خون را درمان مى کند.

17-ملین و اشتهاآور بوده و ادرار را زیاد مى کند.
18سیر کوهی برای کسانی که تنگی عروق دارند و همچنین برای سرگیجه
بسیار مفید است
19-مسکن صفرا و پاک کننده صفرا از امعاء است.
20-بهتریندرمان روماتیسم و تصلب شرائین است، براى کسانى که از درد معده رنج مىبرند، میوه ى خوبى است و از تحریکات جلدى جلوگیرى مى نماید.
21-شربتوالک براى مبتلایان به تب و آبله مرغان و سرخک بسیار مفید است. غرغره یجوشانده ی آن براى درمان دردگلو و آنژین سود فراوان دارد.
22-سکنجبین میوه آن خنک کننده بوده و براى رفع یرقان و التهاب صفرا و کبد سودبخش است.
23-اگر بر روی پوست مالیده شود باعث قرمزی پوست می شود.
24-به صورت موضعی برگ های له شده ی آن را می توان برای از بین بردن آبسه و کورک به کار برد.
25-مالیدن عصاره میوه ى والک جهت زخم هاى آبدار و چرکى نافع بوده، آن ها را خشک مى کند و گل آن نیز همین خاصیت را دارد.
26-ضمادبرگ والک جهت زخم هاى سرد و برآمدگى چشم از حدقه مفید است. عصاره ی برگ وساقه ی آن که تازه چیده و کوبیده شده را با کمى صمغ مخلوط نمایید، جهتامراض ‍چشم مخصوصا جوش پلک و ریزش اشک، ناخنه و ورم پلک چشم مفید مى باشد.
7-جویدن برگ والک جهت ورم لثه و رفع بى حسى آن مفید مى باشد. جوش هاى دهان را از بین مى برد و بوى بد دهان را برطرف مى نماید.
28-نوشیدنآب برگ و ساقه ی آن که تازه باشد با کمى صمغ عربى جهت تقویت معده وخونریزى معده و بند آمدن اسهال و معالجه بواسیر نافع است.
29-گل والک نیز اسهال را بند مى آورد و ضماد برگ آن بر روى دکمه بواسیر خونى نافع است.

30-نوشیدن جوشانده ى ریشه ی والک علاوه بر بند آمدن اسهال، سنگ کلیه و مثانه را خرد مى کند.

ازبرگ این گیاه تا می توانید استفاده کنید و چنان چه در اختیار ندارید ازسیر معمولی چه از برگ و چه از پیاز آن میل نمایید. اثر گیاه تازه بهتر ازپخته ی آن است. برگ آن را همراه با جعفری و پیازچه به صورت سبزی خوردن یاسالاد، سوپ، آش کوکوی بدون تخم مرغ می توانید تناول نمایید.

نام فارسی: گل حنا

نام علمی: Impatiens walleriana

تيره گياه شناسي: Balsaminaceae

خواص دارویی حنا 

   به فارسی حنا و در كتب سنتی و به عربی حنا، الهناء رقون و رقان گویند و گل آن را فاغیه می نامند.
حنا درختچه ای است به بلندی 6ـ 5 متر كه شاخه های آن متقابل، استوانه ای واغلب پوشیده از تارهای خار مانند است. برگهای آن كامل، بیضی، نوك تیز،متقابل به طول 3ـ 2 سانتی متر، گلهای آن سفید رنگ معطر و گروهی.
این درخچه گرمسیری در مراكش، مصر، تونس، الجزیره و در آسیا در هند، ایران و اغلب مناطق دیگر آسیا می روید و كاشته می شود.
در ایران در كرمان و بلوچستان بومی شده و كاشته می شود.
درختچه حنا باید آبیاری شود و از طریق قلمه و ریشه جوش و كاشت در اوایل بهار تكثیر می شود.
تكثیر آن از طریق كاشت بذر آن نیز انجام می شود. برداشت برگهای آن كه محصولمستعمل آن است در هر سال 3 ـ 2 مرتبه در طول مدت از اواسط تابستان تااواسط پاییز انجام می گیرد. برگهای حنا خشك شده و به صورت گرد درآمده و بهبازار عرضه می شود.
در برگهای حنا گلوكوزید و ماده رنگی و هنوتانیك اسید وجود دارد. ماده رنگیآن به نام لاوسون مشابه با 2 ـ هایدروكسی، آلفا، نافتوكینون است.
طبق بررسی های دیگری گزارش شده كه در برگهای آن یك ماده اوكسی، نافتوكنیونبه نام لاوسن وجود دارد. این ماده دارای خاصیت آنتی بیوتیك می باشد. گلهایآن معروف است كه خواب آور عمیق است.
اسانس روغنی كه از گلهای آن گرفته می شود دارای آلفا، یونون و بتا. یونون است كه بتا. یونون جزء اعظم آن را تشكیل می دهد.
خواص حنا:
در هند و چین از برگهای آن برای معالجه جذام، یرقان، شوره سر استفاده میشود.دم كرده برگهای حنا را مانند چای به زنها در موقع وضع حمل می دهند. جوشانده ریشه آن مدر است و برای نرم كردن سینه و برونشیت نافع است.
در شبه جزیره مالایا از له كرده برگهای تازه آن به صورت ضماد در موارد سوزش پا كه منشأ بیماری بری بری و كمبود ویتامین B باشد و همچنین برای معالجه ناراحتی های پوستی استفاده می كنند و به علاوهبرای جوش و كورك و زخمهای ختنه و رماتیسم و بزرگ شدن معده به كار می رود.
از جوشانده برگهای حنا به صورت غرغره برای رفع پیله دندان استفاده می شود. در مصرف داخلی برای كاهش درد معده بعد از زایمان و همچنین برای رفع خشونتصدا تجویز می شود.
(توجه: مصرف داخلی گیاه علف دندان چون خراش دهنده و خطرناك است از نظرمیزان و مورد مصرف و ضرورت مصرف و مراقبت در عوارض احتمالی باید حتماً نظیرهر داروی غیر مجاز مصرف داخلی با توصیه و زیر نظر پزشك باشد.)
ریشه قابض حنا را خشك كرده، خرد كرده و نرم كوبیده و برای معالجه جوش وكورك سر بچه ها به سر آنها می مالند. ضمناً برای معالجه ناراحتی های چشمنیز به كار می رود.
در اندونزی از خمیر برگهای له شده آن برای معالجه عفونت چركی نرمه بند دورانگشت دست و سایر بیماری های ناخن و همچنین برای رفع هرپس استفاده می شود. واز میوه های خیلی نارس آن مرهمی درست می كنند كه برای رفع خارش مفید است.
در فیلیپین روغن و مرهمی كه از برگهای حنا درست می كنند برای نرم كردنزخمها و التیام زخم و ضرب خوردگی و رفع خون مردگی به كار می رود. برگ آن رادم كرده مانند چای می خورند، از اضافه وزن جلوگیری می كند و پمادی كه ازمیوه های جوان آن درست می كنند برای رفع خارش روی پوست می مالند كه خیلیمفید است.
حنا از نظر طبیعت طبق رأی حكمای طب سنتی ایران مركب القوی مایل به سردی و خشك است. عده ای آن را گرم و خشك نیز گفته اند.
از نظر خواص معتقدند كه برای بیماری های سر و چشم و دهان مفید است. ضمادبرگ آن با برگ گردو(نصف و نصف) برای سردرد نافع است و اگر با سركه برپیشانی مالیده شود رفع سردرد می كند.
مالیدن برگهای له شده آن با روغن زیتون برای رشد موی سر نافع است، خصوصاً اگر با آب گشنیز مخلوط شده باشد.
غرغره آن با آب دم كرده برگ آن برای زخمهای دهان مفید است. خوردن دو گرم آنو یا خوردن آب خیس كرده 50 گرم آن برای یرقان، طحال، سنگ كلیه، مثانه وسختی ادرار نافع است. برای رویانیدن ناخن اصلی به جای ناخن كج اثر خوبدارد.
اگر آن را در آب خیس كرده و آب خیس كرده آن را با شكر بخورند، برای آغازجذام مفید است و اگر این رژیم یك ماه ادامه یابد جذام تازه شروع شده، بهكلی مرتفع می شود. شست و شوی پوست با آب دم كرده آن برای سوختگی آتش مفیداست و مالیدن آن برای ورمهای گرم كه زردآب از آن خارج می شود نافع است و باروغن گل برای رفع جرب مجرب است.
اگر از برگ خشك كوبیده آن با پیه ضماد درست كنند، برای التیام زخم گوشه ناخن مفید است.
اگر 5 گرم از گل آن را با 100 گرم آب و عسل مخلوط كرده و بخورند برای رفع انواع سردرد و خشك كردن رطوبت مفید است.
روغن گل حنا كه آن را «دهن الفاعیه» نامند و مانند گل سرخ تهیه می كنند گرم و محلل مقوی مو برای روشنی و درخشانی رنگ چهره نافع است.
حنا مضر حلق و ریه است، از این نظر باید با كتیرا خورده شود. مقدار خوراكآن تا 5 گرم است و اگر از آن بیشترخورده شود خطرناك و اسراف موجب هلاكت میشود.[1]
در مدارك طبی دیگر اطبای معروف ایران مقدار خوراك از ساییده برگ آن را 5/2گرم و خیس كرده در آب تا 35 گرم برگ هم می توان مصرف نمود و به تدریج آن راخورد. به طوری كه هر بار كمتر از 5/2 گرم از برگ آن مصرف داخلی شود.
حنا برای رفع عرق بدبوی پا بسیار موثر است.
از ساییده برگ آن كه در بازار حنا گفته می شود برای رنگ كردن مو استفاده میشود و جزء قابل ملاحظه ای از مواد رنگ كردن مو تجارتی می باشد.
توضیح: از برگهای خشك شده گیاه نیل كه به صورت گرد درآمده باشد، مخلوط بابرگ حنا گردی به نام رنگ و حنا درست می كنند كه برای رنگ كزدن مو به كار میرود.حنا2.       نحوه استفاده : با آب خمیر کرده بر سر وپوستبدنمیگذارند و بعد از مدتی میشویند

۱. جهت از بین بردن قارچ‌های پوست سر از حنا می‌توان استفاده كرد.

۲. برای رفع اگزما گرد برگ حنا را با برگ هلو مخلوط نموده به صورت ضماد بگذارند.

۳. برای جلوگیری از عرق دست و پا گرد برگ حنا، برگ سدر و برگ درخت هلو را خیس نموده به صورت ضماد بگذارند.

۴. برای معالجه ترشحات سوزاكی مهبل از جوشانده ریشه درخت حنا استفاده می‌شود.

۵. جوشانده ریشه درخت حنا جهت برونشیت و نرم شدن سینه مفید می‌باشد.

۶. جهت تسكین سردرد حنا را بصورت ضماد بگذارند.

۷. جوشانده حنا برای كلیه‌ها زیان بخش است.

۸. جهت ضخیم نمودن پوست كف دست و پا و رفع زخم‌های بین انگشتان از گرد حنا به صورت ضماد استفاده می‌شود.

۹. حنا برای حلق و ریه مضر است باید همراه كتیرا خورده شود.

برای مشاهده ادامه این پست به ادامه مطلب مراجعه فرمایید.

۱۰. جهت معالجه جذام خوردن جوشانده برگ حنا نافع است ناگفته نماند كه برای كلیه مضر می‌باشد.

* مقدار مصرف: ۱۰ گرم برگ حنا را در ۲۵۰ سی‌سی آب خیسانده سپس بجوشانند تا به یك پنجم برسد آن را شیرین نموده به مدت یك ماه میل كنند.

۱۱. برای رویاندن ناخن روزی ۱۰ گرم از آب جوشانده حنا مانند شماره ۱۰ كه در رابطه با جذام گفته شد تهیه و ۱۰ روز استفاده كنند.

۱۲. برای رفع جوش‌های دهان با آب جوشانده حنا مزمزه شود.

۱۳. برای رویاندن مو حنا و روغن زیتون را در آب خیسانده به سر بمالند.

۱۴. جهت درمان اگزما و تسكین خارش پوست گرد حنا را در محل بپاشند.

۱۵. گذاشتن گل یا برگ حنا در لابه‌لای لباس‌های پشمی مانع از بیدزدگی لباس می‌شود.

۱۶. جهت رفع سردرد از ضماد حنا با سركه روی پیشانی بگذارند.

۱۷. جهت درمان امراض معده، كبد، طحال، مجاری ادرار و رحم حدود ۲ گرم از برگ حنا میل شود.

۱۸. جهت دفع سنگ كلیه و مثانه ۸ گرم برگ حنا را در ۳۰۰ سی‌سی آب خیسانده صاف نموده بنوشند.

۱۹. جهت درمان یرقان از روش شماره ۱۸ استفاده شود.

۲۰. یك روش دیگر برای بیماری جذام این است كه ۳۰ گرم شكر را همراه خیسانده حنا به مدت یك ماه بنوشند.

۲۱. برای درمان بادسرخ با جوشانده برگ حنا شستشو دهند.

۲۲. جهت تسكین درد سوختگی با آتش و درمان آن با جوشانده برگ حنا محل را بشویند.

۲۳. جهت تسكین درد اعصاب و مفاصل از روغن حنا استفاده شود به این صورت كه گل حنا را در روغن زیتون جوشانده صاف نموده استفاده می‌گردد.

۲۴. حنا كردن كف پا باعث تقویت نیروی جنسی می‌گردد.

۲۵. جهت درمان بیماری جرب با آبلیمو مخلوط نموده بمالند.

۲۶. جهت درمان سوزش پا كه ناشی از بیماری بری‌بری است از ضماد حنا استفاده شود.

۲۷. گذاشتن ضماد حنا بر سر باعث تقویت بینایی می‌گردد.

۲۸. جهت معالجه جوش و كورك سر كودكان ریشه حنا را خشك نموده سپس به صورت ضماد روی سر بگذارند.

...........................

معرفی گیاه سپستان

سـِپـِستان (نام علمی: Cordia myxa) گیاهی است از تیرهگاوزبانان.^[۱]نامهای دیگر آن عبارتند از:

درایران با نامهای « سپستان » و « سبستان» نامیده می شود در مناطق جنوبایران انواعی از آن می روید که با نامهای « لیم» در بلوچستان و «انبو» دربندرعباس شناخته می شود. در کتب طب سنتی با نامهای « سبستان»، « سگ پستان » ، « سجبستان» ، « دَبق» ، « مخیط»، « مخیطا» و « اِطباء الکلبه» آمده است. اطباء الکلبه به معنای پستانهای سگ است . در بعضی کتب به اشتباه این کلمهاطباء الکلبه نوشته شده است . نامهای فوق به گیاه و میوۀ آن گفته می شود. میوۀ آن را به فرانسوی Sebeste و به انگلیسی Assyrianplum نامند. سپستان میوۀ درختی است که درخت را به فرانسوی Sebestier و به انگلیسی SebestenPlum و Assyrianplum می نامند. گیاهی است از خانوادۀ Boraginaceae جنس Cordia دارای گونه های مختلفی است که نام علمی چند گونۀ آن که به عنوان دارو در طب سنتی استعمال گسترده ای دارند، عبارتند از:1- CordiamyxaL. . این درخت در بندرعباس بانام محلی « اَنبو» شناخته می شود . در ایران درجنوب ایران و در بلوچستان تا خوزستان کاشته می شود و در چاه بهار و حاجیآباد کرمان ، بندرعباس و نیک شهر دیده میشود. به هندی این گونه « لازورا» نامیده می شود و در نصیرآباد بلوچستان هم آن را«لازورا» نامیده می شود و درنصیرآباد بلوچستان هم آن را « لازورا» می نامند.2- CordiacrenataDel و مترادف Sebestancrenata Del می باشد. این درخت در برخی نقاط بلوچستان کاشته می شود؛ نام محلی آن درچاه بهار «لیم» است و در بعضی نقاط « چسب » نیز نامیده می شود.3- CordiadichotomaForst.f. که مترادف آن C.obliquawilld و ArgyreiaarboreaLourمی باشد . 4- CordiarothiiRoem .& Schult و مترادف .C.angustifoliaRoxb.ایندرخت در بلوچشتان « لیوار» و « گوندی» نامیده می شود درهند در پنجاب، سند،گجرات و راجپوتانا می روید و به هندی آن را « گوندی» می نامند.ماش هندي...فارسي من ماش هندي و عربي آن «حب القلب» است و به يك نوع من «كاسرالحجر» گويند. زيرا هنديان را عقيده بر آن است كه چنانچه كوبيده آن را بر سنگبمالند، آن را شكننده مي‏كند.

خصوصیات گیاه:گیاهی است درختی که اندام‌های هوایی آن پوشیده از کرک وپرزهای خشن می‌باشد. برگ‌های آن متناوب و بدونگوشوارک بوده بی‌کرک، بیضوی منتهی بهدمبرگ بلند، گل‌ها دوجنسی پنج‌پر متشکل از ۲برچه پیوسته با گلی قیفی مجتمع بصورتگرزن فاصله‌دار است. میوه آنشفت است و میانبر چسبنده دارد.^[۳] میوه شفت آن به بزرگی یک گیلاس است.و به دو صورت است : ، نوع بزرگ به اندازه‏اي آلو بوده، و تخم آن از گوشت مجزا مي‏شود، ولي دركوچك هسته به گوشت چسبيده، لعاب آن كمتر ولي شيرين‏تر است. و بهترين نوع آنبحريني است. این گياه از
خانواده گاو زبان بوده و به آن علف مرواريد هم مي‏گويند. زيرا دانه‏هاي آن از قشري سخت به رنگ سفيد پوشيده مي‏باشد. . پوشش خارجي دانه‏هاي آن تركيبي است از سنگهاي آهكي و سيليسي.میوه این گیاه به اندازه آلوی کوچکی است و در درون آن شیره‌ای لزج و بیمزه‌است که کاربرد دارویی دارد و علیه سرفه سودمند است.^[۴] در پزشکی سنتی از سپستان به عنوان ملین، خلط‌آور و نرم‌کننده (به ویژه در برطرف کردن گرفتگی صدا) استفاده می‌کرده‌اند.سپستان همچنین باعث کاهش فشار خون شده و ازموسیلاژ آن در صنایع قرص‌سازی استفاده می‌شود.^[۵]گونه‌هایلیتوسپرموم آن، فعالیت هورمونی داشته و همچنین دارای ((لیتوسپرمین) می‌باشند که برای رنگ کردن مواد غذایی از آنها استفاده می‌کنند.^[۶]رویشگاه در ایران: درخت سپستان در نواحی جنوبی ایران، به‌ویژه کرانه‌هایخلیج فارس پراکندگی دارد.^[۲در سواحل خليج فارس، جزيره خارك و امارات خليج، مكران و بلوچستان مي‏رويد. در اطراف تهران نواحي البرز، جوستان طالقان و كوههاي لرستان به عمل مي‏آيد.رویشگاهدر جهان: ، درامريكاي شمالي و اروپا و قسمتهاي معتدل آسيا به عمل مي‏آيد، وبيشتر در جنگلها و اماكن مرطوب سنگلاخ و زمينهاي باير رشد مي‏كند.این درخت در سرتاسر هند وجنوب چین و تایوان و شمال شرقی استرالیا و کالدونی جدید انتشار دارد.

ترکیب شیمیاییدر پوست درخت در حدود 20 درصد تانن وجود دارد.

طبیعت آن :نسبتا معتدل و یا کمی سردتر است.خواص درمانی : چون بهترين دارو براي امراض كليوي مي‏باشد. این درخت كه به شجر الدينمعروف است. براي اسهال و ناراحتيهاي دستگاه تنفس و سرفه مفيد است. گذاشتن ميوه در دهان و مكيدن و فرو بردن آب آن و آشاميدن آب خيسانده آن وهمچنين جوشانده آن سينه و گلو را نرم مي‏كند و گرفتگي آواز را برطرفمي‏نمايد و سرفه را درمان مي‏كند. عطش را فرو مي‏نشاند و سوزش ادار راتسكين مي‏دهد. ضماد جوشانده ميوه و برگ در دوشاب جهت باز شدن دمل و مجرباست. مقدار خوراك ميوه تا دو مثقال است و بهتر آن است كه هميشه با عناب باخطمي مصرف شود تا براي جگر مفيد باشد. . دمكردهميوه چه تازه و چه خشك به عنوان نرم كننده به تنهايي يا همراه با داروهايديگر تجويز مي‏شود، گلهاي كوچك آن در فاصله ارديبهشت تا خرداد باز مي‏شود ورنگ آنها قرمز مايل به بنفش است.. ميوه آن تخدير بسيار دارد. .برای کشتن و خارج کردن کرم شکم تبهای گرم صفراوی و خونی نافع است.ششمثقال دانه با شش مثقال تخم شلغم در هفتاد و پنج مثقال آب بجوشانيد وبگذارند تبخير شده، فقط بيست و پنج مثقال آب بماند. سپس صاف كرده نصف ديگررا شب نيم گرم كرده بنوشند. جوشانده دانه‏ براي درمان بي‏اختياري ادرار نيزنافع است، و آن را براي درمان كه نزله و سهولت زايمان نيز تجويز مي‏نمايند.مغز هسته سپستان :خواصدر مانی :ضماد گرد آن در استعمال خارجی برای درمان بیماریهای قارچی پوستکه به صورت حلقه هایی ظاهر میشود و رفع التهاب پوست نافع است.برگ و دانه سپستان :خواص در مانی: . از برگها مي‏توان مانند گل گاو زبان استفاده کرد. ضماد برگ تازه و ريشهله شده و جوشانده آنها جهت تسكين درد سوختگي مصرف مي‏شود و همچنين جهتالتيام جراحات و ترك پستان، بواسير و خارش مفيد بوده اولسرها را معالجهمي‏كند. مقدار خوراك به طور جوشانده يا دمكرده برگ و ريشه 30 تا 60 گرم درليتر يك فنجان در روز مي‏باشد. براي شستشوي زخمها و اولسرها از جوشاندهپنجاه گرم در ليتر استفاده مي‏كنند. چون چهار تا پنج عدد برگ نورستهآنراريزريز كرده و شب در آب بخيسانيد و صبح با فشار صاف كرده و بياشاميد،جهت جريان مني و سوزاك سودمند مي‏باشد. برگ آن ملين، است. . مغز دانه‏هايآن داراي روغني است كه طعمي ملايم داشته و در اثر ماندن تند مي‏شودو كليهرا تقويت كرده و ناراحتيهاي آن را برطرف كند، سنگ كليه را شكسته ومي‏ريزاند، و براي اين كار داروسازان سنتي ايران دستور داده‏اندبرگو سرشاخه‏هاي گلدار آنرا مي‏توانيد مانند چاي دمكرده بنوشيد، اشتها رازياد و سكسكه را برطرف مي‏كند و قلب را قوي مي‏نمايد. باز كننده ادرار وعادت ماهانه نيز مي‏باشد. از جوشانده 30 تا 45 گرم دانه‏هاي آن با شكر ودمكرده گل خطمي و كمي شوره براي معالجه نقرس تجويز مي‏شود.

ریشه سپستان:خواصدر مانی: قسمت مورد استفاده گياه من بيشتر ريشه من است. رنگ ريشه خاكستريمايل به قرمز و داراي بوي مخصوص و طعام لعابي است. آرام كننده و كمي مخدرمیباشد. ريشه گياه قابضمیباشد. و ريشه آن داراي ماده‏اي قرمز رنگ است كه با آن مواد غذايي مخصوصا كره و پنير را رنگ مي‏كنند. و ريشه برگ آنرا جهت معالجه نزله و امراض ريه و درمان اسهال و پيچش روده و جلوگيري از خونريزي تجويز مي‏نمايند.پوست سپستان:

خواص درمانی: پوست درختچه من قابض بوده و خاصيت مسهلي دارد.عصارۀ پوست درخت را برای تسکین دردهای قولنج یا کولیک در روده ها مصرف میکنند. جوشاندۀ پوست درخت برای رفع سوء هاضمه و کاهش تب مفید است . در هندوچین ، اندونزی و فیلیپین از جوشاندۀ پوست درخت و ساقه های آن را به عنوانتونیک و مقوی می خورند [ پتلو]. بعلاوه این جوشانده برای قطع اسهال و کاهشتب و کمک به سوء هاضمه نیز مفید است [سولیت ] و دارویی برای تسکین سردردمیباشد.در استعمال خارجی پوست درخت را خیس و مرطوب و نرم کرده روی ورمها ، جوش وکورک می اندازند برای تحلیل ورم موثر است . به صورت غرغره و یا از گرد پوستبرای رفع التهاب و جوشهای داخل دهان استعمال می شود[ کوئی زمبینگ ]. و گرد پوست سوختۀ آن برای تسکین درد و زخم آتش سوختگی مفید است .تذکر:سپستان مضر معده است و کبد را ضعیف می کند لذا سردمزاجها باید با برگ گلسرخ و سایرین با عناب بخورند. جانشین سپستان از نظر خواص خطمی است.

سـِپـِستان (نام علمی: Cordia myxa) گیاهی است از تیرهگاوزبانان.^[۱]

درخت سپستان در نواحی جنوبی ایران، به‌ویژه کرانه‌هایخلیج فارس پراکندگی دارد.^[۲]

گیاهی است درختی که اندام‌های هوایی آن پوشیده از کرک وپرزهای خشن می‌باشد. برگ‌های آن متناوب و بدونگوشوارک بوده بی‌کرک، بیضوی منتهی بهدمبرگ بلند، گل‌ها دوجنسی پنج‌پر متشکل از ۲برچه پیوسته با گلی قیفی مجتمع بصورتگرزن فاصله‌دار است. میوه آنشفت است و میانبر چسبنده دارد.^[۳] میوه شفت آن به بزرگی یک گیلاس است.

میوه این گیاه به اندازه آلوی کوچکی است و در درون آن شیره‌ای لزج و بیمزه‌است که کاربرد دارویی دارد و علیه سرفه سودمند است.^[۴] در پزشکی سنتی از سپستان به عنوان ملین، خلط‌آور و نرم‌کننده (به ویژه در برطرف کردن گرفتگی صدا) استفاده می‌کرده‌اند.

سپستان همچنین باعث کاهش فشار خون شده و ازموسیلاژ آن در صنایع قرص‌سازی استفاده می‌شود.^[۵]

گونه‌هایلیتوسپرموم آن، فعالیت هورمونی داشته و همچنین دارای ((لیتوسپرمین) می‌باشند که برای رنگ کردن مواد غذایی از آنها استفاده می‌کنند.^[۶]

از این گیاه ترشیخیلی خوش طعمی بدست می آید

خواص سپستان

سپستان داراى موسيلاژ فراوان است. موسيلاژ از دانه ها با روش سرد و گرم جدا شده و حدود ۱۳-۳ درصد بوده كه حاوى فروكتوز، گلوكرونيك اسيد، گلوكز و آرابنيوز و گالاكتوز و گزيلوز است. از اين گياه به عنوان نرم كننده در درمان سرفه استفاده مى شود همچنين باعث كاهش فشار خون شده و از موسيلاژ آن در صنايع قرص سازى استفاده مى شود. در طب گذشته از سپستان به عنوان ملين، خلط آور و نرم كننده (به ويژه در برطرف كردن گرفتگى صدا) استفاده مى كر ده اند. به شكل دم كرده دانه ميوه از آن براى نرم كردن سينه و گرفتگى صدا مصرف مى شود.

این گیاه عطش را فرو می نشاند و سوزش ادرار را تسکین می دهد .

«سپستان» گیاهی مناسب امراض کلیویسپستان گیاهی درختی، با برگ های بدون کرک و میوه ای به اندازه آلوی کوچک است. دردرون این میوه شیره ای لزج و بی مزه موجود است که کاربرد دارویی دارد. این گیاه از خانواده گاوزبان می باشد و در سواحل خلیج فارس، جزیره خارک،هند، چین و تایوان می روید. در این مطلب از سایت «ehow» به چند خاصیت اینگیاه می پردازیم:

▪ازدم کردهاین گیاه برای کاهش سرفه استفاده می شود.

 ▪ سپستان تشنگی را برطرف می کند.

 ▪از عصاره پوست این درخت برای تسکین قولنج روده ها استفاده می شود.

 ▪ جوشانده پوست درخت سپستان برای رفع سوء هاضمه و کاهش تب موثر است.

 ▪برگ های پودر شده آن به صورت موضعی برای تسکین سردرد و التیام جراحت ها به کار برده می شود.

▪ جوشانده این گیاه برای قطع اسهال موثر است.

 ▪سپستان داروی امراض کلیوی می باشد.

 ▪ جوشانده این گیاه گرفتگی صدا را برطرف می کند.

 ▪مصرف میوه این گیاه به بیماران ریوی و طحال تجویز می شود.

 ▪پودر دانه این گیاه به صورت موضعی برایبیماری های قارچی پوستاستفاده می شود.

ارقام سپستان:

نام سپستان به تفاوت به درخت مذكور ويا ميوه آن، در نواحی مختلف اطلاق می گردد0از بين انواع مفيد و غير موجود Cordia ها در ايران به ذكر گياهان مختلف زير مبادرت می شود:

1) Cordia  Rothii   Roem

محل رويش: در نواحی گرم جنوب آسيا مانند هند، پنجاب، دكن ودر عربستان: حبشه می رويد0

خواص درمانی: جوشانده پوست آن اثر قابض دارد و در بيماری های التهابی مخاط دهان به صورت غرغره بكار می رود0 

2) C.  obligua  Willd

محل رويش : در هند ، سيلان،  جاوه، فيليپين و گينه جديد می رويد0 

خواص درمانی: ميوه اش دارای اثر ضد كرم، نرم كننده سينه، خلط آور و مدر است و از آن برای رفع سرفه های خشك استفاده می شود،برای شيري ساقه اش اثر تب بر قائل اند 0  

3) C.  boissieri  A. D. C

محل رويش: كوبا

خواص درمانی : جهت درمان بيماری سل و رفع سرماخوردگی استفاده می شود

4) . collococca  l C

محل رويش: جزاير اقيانوس كبير

خواص درمانی: درمان اسهال های ساده وديسانتری 

5) C.  curassavica  (jacg) R. S.

محل رويش: جزاير مارتينيك و گويان 

خواص درمانی: جهت رفع سرما خوردگی، گريپ، ذات الريه، سرفه، بيخوابی ورفع تب در بيماری مالاريا كاربرد دارد0

6) C. vestita  Hook

محل رويش:در نواحی جنگل های هيماليا و برخی نقاط هند می رويد0  

خواص درمانی: ميوه اش دارای اثر خلط آور و قابض است0

مقايسه اثرعصاره ميوه سپستان Cordia myxa و ميوه كُنار Ziziphus spina-christii بر رو ي تشنجات ناشي از استريكنين در رت

نويسند‌گان:

[ سارا لركي ] -
[ عادله بلوكي ] -
[ صفورا خندان ] -
[ حسين نجف زاده ورزي ] –

خلاصه مقاله:

بطور سنتي مصرف خوراكي دارند و بخصوص Ziziphus spina-christii و كنار Cordia myxa ميوه سپستان در استان خوزستان به فراواني استفاده مي شوند . ميوه سپستان در بيماري هاي ريوي براي نرم كردن سينه استفاده مي شود . در مطالعات قبلي اثر ضد دردي و ضد التهابي و ضد سرفه ايي عصاره ميوه كُنار توسط نو يسنده اول اين مقاله و همكاران بررسي شد و نتيجه موثري مشاهده گرد يد . بعلاوه اثر مفيد عصاره ميوه سپستان در ترميم زخم تجربي در رت نيز مشاهده شد . در مطالعه تجربي حاضر اثر ضد تشنجي دو عصاره فوق در رت ارزيابي گرد يد . عصاره هيدروالكلي ميوه كُنار و سپستان به روش هضمي تهيه گرديد و در 7 گروه از رت ها ( در هر گروه 5 سر رت ) آزمايش انجام شد . گروه اول بعنوان كنترل منفي استر يكنين، گروه دوم بعنوان كنترل مثبت استر يكنين و فنوباربيتال، گروه سوم الي هفتم استريكنين و به ترتيب عصاره سپستان با دوزها ي 200 ، 500 و 1000 ميلي گرم برا ي هر كيلو گرم و عصاره كُنار را با دوزهاي 400 و 800 ميلي گرم براي هر كيلو گرم وزن بدن رت دريافت كردند . شروع تشنج، مدت تجمعي تشنج طي 30 دقيقه، دفعات وقوع تشنجات و زمان مرگ در هر گروه تعيين شد . با مقا يسه پارامتر ها ي فوق، نتا يج نشان داد كه دوز 200 ميلي گرمي سپستان و دوز 400 ميلي گرمي كُنار بهتر از سا ير دوزها توانستند وقوع، مدت و شدت تشنجات ناشي از استريكنين را كاهش دهند و درصد مرگ رت ها را در مدت 30 دقيقه كاهش دهند .

----------------------

نام علمي :Eucalyptus spp .

خانواده : Myrtaceae

ريخت شناسي گياه :

اكثر گونه هاي اين گياه ، درختاني با ارتفاع زياد بوده دو شكل بودن برگها در غالب اكاليپتوس ها عموميت دارد. برگها سرنيزه اي ويا بيضي شكل و كشيده به رنگ سبز تيره، سبز- خاكستري و يا آبي نقره اي هستند.گلها داراي 4 يا 5 عدد گلبرگ به هم پيوسته بوده و غنچه ها هنگام شكفتن گل، با برخاستن پرچمهاي خميده از جا كنده شده و مي افتند. گلها در گونه هاي مختلف در رنگهاي مختلف سفيد، كرم و يا قرمزدر فصل بهار ، تابستان وپائيز ظاهر مي شوند.

 
ساکنین اولیه استرالیا- بومیهای استرالیایی- از برگهای اکالیپتوسبرای درمان جراحات و پایین آوردن تب استفاده می کردند. آنها همچنین میدانستند اگر در منطقه بیابانی استرالیا به نام “آتبک” (Outpack) با بی آبیمواجه شوند، می توانند ریشه های اکالیپتوس را، که آکنده از آب است، از زمینبرای رفع تشنگی بیرون بیاورند.

برگهای اکالیپتوس و روغنی که آنها تولید می کنند سبب کشتن باکتریها ورفع ناراحتیهای تنفسی افراد مبتلا به خناق، آسم و برونشیت میشود. اگر سابقهمصرف ویکس دارید، آنگاه احتمالاً خنکی و احساس سوزش ناشی از مرهم روی پوستو پاک شدن سینوس ها در اثر رایحة نعناعی و معطر را به یاد خواهید آورد. درواقع این اثرات روغن اصیل اکالیپتوس است.

اکالیپتوس به انواع عطر، صابون و برخی از مواد غذایی و نوشیدنیها اضافهمیشود. از این گیاه همچنین به عنوان عامل دفع حشرات نیز استفاده و به روغنشمع و افشانه های حشره کش نیز اضافه میشود. اگر به هیره ها (حشرات) گرد وغبار آلرژی دارید، می توانید اضافه کردن چند قطره روغن اصلی اکالیپتوس بهمایع شستشوی لباسهایتان را مورد توجه قرار دهید.

تحقیقات اخیر مؤیداین است که این گیاه دارویی تعداد هیره ها (حشرات)ی گرد و خاک را تا حدزیادی کاهش می دهد و راه تنفس شما را بازتر می کند. اگر در خانة خود شاهدسوسک هستید، اضافه کردن چندین قطره روغن اصیل اکالیپتوس بر لباسهای مندرس وگذاشتن آنها را در کمد لباسهایتان امتحان کنید (دقت کنید لباسهای مزبور رااز مواد غذایی یا ظروف دور نگهدارید).

به خاطر داشته باشید که روغن اکالیپتوس فوق العاده برای انسان سمی است ودر مصرف آن باید دقت کنید. اگر فرزند دارید، اطمینان پیدا کنید که روغنهایاصیل این گیاه دور از دسترس او نگهداشته شود

.

معرفی گیاه

اکالیپتوس بومی استرالیا است، و در این قاره غذای اصلی موجود در وعدهغذایی خرسهای کوآلا محسوب میشود. امروزه این گیاه در سرتاسر جهان از جملهایالات متحده کشت میشود. اکالیپتوس گونه های بسیاری دارد. برخی از گونه هایآن به اندازه گلهای تزئینی و برخی دیگر به اندازه درختان بزرگ است.

اکالیپتوس لثه آبی یا درخت تب استرالیا، شناخته شده ترین گونه اکالیپتوساست که مصرف پزشکی دارد. ارتفاع این گیاه به ۲۳۰ پا می رسد. برگهای ۴ تا۱۲اینچی این گیاه سبز تند و براق است. وقتی پوستة خاکستری آبی این گیاهکنده میشود، زیر آن پوسته کرمی رنگ وجود دارد.

ترکیبات گیاه چای و عصاره این گیاه از مادة برگ خیس خورده در محلول الکلکه دارای مواد فعال است، تهیه میشود. پاره ای از این عناصر و ترکیبات فعال “تانین” و “فلاونوید” نامیده میشوند. روغن اصیل برگ تهیه شده از تقطیربخار عمدتاً از عنصر فعالی به نام “سینوئول” تشکیل شده است. روغن این گیاههمچنین حاوی سایر عناصر شیمیایی گیاهی است

اشکال موجود

این گیاه به صورت روغن مایع اساسی، روغن اساسی به شکل پماد تنتور برگ (محلول تهیه شده از گیاه و الکل یا گیاه، الکل و آب)، برگ خام و چای قابلدسترسی است. قطره های ضد سرفه تجاری، انواع شربتها، مایعات تبخیر کننده،روغنهای مالیدنی، انواع خمیردندان و مواد شستشوی دهان حاوی روغن اکالیپتوسیا ترکیب اصلی آن یعنی سینئول است

نحوه مصرف

این گیاه برای درمان التهاب سینه، ریه ها، بینی و گلو بکار می رود و میتواند برخی از گونه های باکتری و همچنین برخی از انواع قارچها را از بینببرد. وقتی ازاین گیاه دارویی برای مصرف موضعی استفاده می کنید، می توانددرد رماتیسمی را تسکین بخشد. قبل از مصرف میزان ریز یا هر میزان مصرف، باپزشک معالج خود مشورت و از دستورات ایشان پیروی کنید.

* جوشانده برگ اکالیپتوس (برای احتقاق): ۱/۲ تا ۱ میلی لیتر روزانه.

* روغن برای مصرف موضعی (برای مقاصل متورم یا احتقاق سینه): ۳۰ میلی لیتر روغن اکالیپتوس را به ۵۰۰ میلی لیتر آب ولرم اضافه کنید.

* اکالیپتول: روزانه ۰/۰۵ تا ۰/۲ میلی لیتر (۱ تا ۲ قطره برای هر لیوان آب جوش).

* روغن اکالیپتوس (برای استعمال موضعی): نصب تا یک میلی لیتر (۱۵ تا ۳۰قطره) روغن مزبور را به نصف لیوان روغن مایع (کنجد، زیتون و غیره) اضافهکنید.

* به منظور استفاده استنشاقی از این گیاه داروئی، ۵ تا ۱۰قطره از روغنآنرا به ۲ لیوان آب جوش اضافه کنید و سپس حوله را بالای سر خود بکشید وبخار آنرا استنشاق کنید

.

نکات احتیاطی

در دوران بارداری یا شیردهی از مصرف اکالیپتوس پرهیز کنید. روغن اینگیاه اگر استعمال موضعی داشته باشد، سمی نیست. اما نباید از این گیاه برایمصارف داخلی استفاده کرد. انجمن فرآوردهای گیاهان دارویی آمریکا برگاکالیپتوس را از نظر بی خطری در ردیف و درجه دو ارزیابی کرده است. درجه ۲به معنای این است که در کاربرد این گیاه محدودیتهایی متصور است.

در ارتباط با عصاره های برگ اکالیپتوس باید گفت که افرادی که مبتلا بهالتهاب معده ای- روده ای یا التهاب مجرای صفراوی هستند، باید از مصرف عصارهبرگ اکالیپتوس اجتناب کنند. در صورت ابتلا به ناراحتی کبد نیز از مصرف آنپرهیز کنند. در صورتی که مشمول هر کدام از این حالات هستید، با پزشک خودمشورت کنید.

از مصرف بی رویه عصارة مزبور نیز اجتناب ورزید. “تانین” موجود در عصارهاین گیاه می تواند، در صورتی که بی رویه مصرف شود، به انواع شکم درد یاآسیب کبدی و کلیوی منجر شود. هرگونه روغن این گیاه را به صورت یا بینیکودکان زیر دو سال نمالید

.

تداخل های احتمالی

روغن و عصاره اکالیپتوس می تواند اثرات داروهایی را که برای درمان کمبودقند خون بکار می رود، خنثی کند. اگر به بیماری افت قندخون مبتلا هستید،مطمئن شوید که پزشک شما قبل از آغاز درمان با این گیاه در جریان امر واقعشده است.

اسانس اکالیپتوس:

این اسانس از برگ‌های تازه وغنچه های گل به وسیله تقطیر با بخار آب در استرالیا، الجزایر و فرانسه تهیه می‌شود. راندمان آن نیز از ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ گرم اسانس برای هر ۱۰۰ کیلو گرم برگ تازه است.

اسانس تقطیر اول چون خلوص زیادی ندارد، مقداری سود به آن می‌افزایند و سپس مجددا تقطیر می‌کنند. این اسانس مایعی بسیار سیال با تحرک بی رنگ و یا به رنگ زرد بسیار روشن است. بوی آن قوی، با عطر مخصوص و طعم آن ابتدا خنک کننده ولی تدریجا سوزاننده می‌شود.

اسانس اوکالیپتوس در گرمای ۱۵ درجه وزن مخصوص بین ۹۱/۰ تا ۹۳/۰ دارد. این اسانس باید در شیشه های کاملا دربسته در محل خنک دور از نور و روشنایی قرار گیرد.

خواص درمانی وموارد مصرف:

برگ اکالیپتوس تنها قسمت مورد استفاده گیاه از نظر درمانی است که برگ‌های مسن مناسب‌ترند و اثر قابض، تب بر، ضد نزله و ضدعفونی کننده دارد.

از اکالیپتوس به عنوان معرق در بیماری‌های جلدی مزمن، بندآورنده خون در خونریزی ها ونیرو دهنده سلسله اعصاب درموارد سرگیجه، سنکوپ و همچنین ضد تشنج و رفع اسهال‌های مقاوم استفاده می‌شود.

 در استعمال خارجی به دلیل داشتن اثر قابض و ضد میکروبی جویدن برگ آن در رفع درد لثه و دندان‌ها مؤثر است.

اکالیپتوس اثر خلط آور و ضد اسپاسم دارد و در تسکین علائم سرماخوردگی موثر است و بخور آن به عنوان ضدعفونی کننده مجاری تنفسی کاربرد دارد. استفاده به این شکل نه تنها احتقان بینی را برطرف می‌کند بلکه از تکثیر ویروس سرماخوردگی جلوگیری می‌نمایند.

این گیاه به دلیل داشتن سنیئول باعث رفع لارنژیت والتهابات حلق وگلو می‌شود. همچنین بسیاری از باکتری‌ها و قارچها را از بین می‌برد و زمانیکه برای مصرف موضعی استفاده می‌شود می‌تواند دردهای روماتیسمی را تسکین دهد.

آزمایش‌ها نشان داده‌اند که کورستین وهایبروزید موجود در اکالیپتوس اثرات ضد ویروس آنفلوانزی تیپ A را دارد.

اوکالیپتوس درخت همیشه سبزی است به ارتفاع بیش از ۹۰ متر و تقریباً درهمهجای دنیا وجود دارد. قسمت مورد استفاده، در گیاه درمانی، برگ تازه یاخشکشده آن است که اسانس مفیدی دارد. مصرف و عملکرد: به صورت بخور،ضدعفونیکننده مجاری تنفسی است؛ و به صورت قطره یا شربت ضدسرفه است؛ و بهصورت خمیردندان و دهان شویه نیز مصرف درمانی دارد.
همچنین ضدتب، خلط آور، پایین آورنده قند خون ( انواع دیابتها ) است درگذشته نیز، پودر برگ آن برای پر کردن دندانهای پوسیده کاربرد داشته است.
طریقه و مقدار مصرف خوراکی: ۲۰ تا ۵۰گرم برگ اوکالیپتوس را در ۴ لیوان آبجوش دم کنید و صبح و ظهر و شب هر دفعه یک یا دو استکان با شکر یا عسلتناول کنید. هشدار: زیاده روی در مصرف اوکالیپتوس، مثلاً خوردن ۴ تا ۲۴سانتیمتر مکعب از اسانس اوکالیپتوس، محرک شدید معده و روده است و باعثسرگیجه و کهیر و حتی مرگ انسان می شود

.

مصرف اوکالیپتوس با روغن زیتون به صورت موضعی رماتیسم را درمان می‌کند. اوکالیپتوس درختی است بزرگ که ارتفاع آن در شرایط اقلیمی استرالیا که موطناصلی آن است تا یکصد متر نیز می‌رسد. نام دیگرآن آلگ بوده و بیش از ۴۰۰گونه دارد. برگهای جوان اوکالیپتوس به شکل قلب، متقابل، افقی ولی برگهایمسن و کهن آن متناوب است. این گیاه برای درمان مالاریا و تب حسبه یاتیفوئید مفید است، اشتها را باز و سوءهاضمه را برطرف می‌کند، مجاری تنفسیرا ضد عفونی و ترشحات آن را خشک می‌کند، برای درمان دیابت یا مرض قند وسوزاک مفید است. همچنین تب بر، کرم کش و آنتی بیوتیک است و برای درمانآنفلوآنزا تجویز می‌شود. برای معالجه برونشیت مزمن، سل و آسم اثر بسیارمفیدی دارد و دراستعمال خارجی به عنوان بی حس کننده،‌ ملایم موضعی و ضدعفونی کننده مصرف می‌شود.

اوکالیپتوس،ضدعفونی کنندۀ مجاری تنفسی و برای درمان بیماری های دستگاه تنفسی مورداستفاده قرار می گیرد. این گیاه با اثر گذاری مستقیم بر روی سلول های نای،ترشح ها را افزایش می دهد و مخاط ها را از بین می برد. در نتیجه،اوکالیپتوس تأثیر ضد سرفه خواهد داشت، که از طریق اثر ضد عفونی کنندگی بازهم تقویت خواهد شد؛ علاوه بر اینها، اوکالیپتوس مانع از رشد باکتری ها وقارچ ها خواهد شد.
در نهایت، برگ های اوکالیپتوس ضد سرفه، خلط آور و ضد عفونی کننده هستند،ضمناً به درمان مشکلاتی نظیر برونشیت، گلودرد، سرفه، سرما خوردگی، گرفتگیبینی و... نیز کمک می کنند.
در موارد مشکلات نای، دردهای گلو و سرفه، اوکالیپتوس به شکل پودر، تنتور ( الکل یا اِتِر که از عناصر فعال مواد معدنی نباتی و حیوانی استخراج می شود) و شربت مورد مصرف قرار می گیرد. البته می توان آن را برای ماساژ سینه بهعنوان مرحم، پماد یا عصاره استفاده کرد.
در موارد گرفتگی بینی یا سرماخوردگی، استنشاق اوکالیپتوس بسیار مؤثر است (جوشاندۀ برگ ها یا عصارۀ اوکالیپتوس). البته بخور از راه بینی نیز بسیارمفید خواهد بود.
دیگر خواص اوکالیپتوس
اوکالیپتوس به عنوان یک ضد عفونی کننده برای مقابله با عفونت های مجاریادراری (التهاب مثانه، کولیباسیلوز و...)  نیز مفید فایده است. همچنینالتهابات مخاط معده ای و مخاط روده ای را هم بهبود می بخشد.
این گیاه خواص متعدد دیگری هم دارد:
مقابله با گرگرفتگی و تپش در زنان یائسه.
مقابله با رماتیسم.
مقابله با میگرن.
مقابله با خستگی های موقت.
به عنوان ضد عفونی کنندۀ زخم ها، سوختگی ها و کهیرهای پوستی.
در نهایت باید اضافه کرد که اوکالیپتوس خواص هیپوگلیسمیک (که قند خون راکاهش می دهد)هم دارد، این خاصیت که وابسته به وجود فلاونوئید است بر رویانسان آزمایش شده و به اثبات رسیده است.
اوکالیپتوس ضدعفونی کننده و حشره کش هم هست
اوکالیپتوس خواص ضدعفونی کنندگی دارد، به کمک این گیاه می توانید هوای محیطداخل را سالم کنید، به این ترتیب که چند برگ از آن را بجوشانید یا عصارۀآن را در هوا انتشار دهید، یا حتی ساده تر می توانید این گیاه را داخل یکظرف آب بگذارید و در محیط خانه قرار دهید.
با مالیدن اوکالیپتوس بر روی پوست، حشرات مزاحم از جمله پشه، نزدیک تان نمیآیند. با ماساژ اوکالیپتوس بر روی موها، شپش ها دور می شوند. مالیدن اینگیاه بر روی موی حیوانات نیز، باعث دور شدن کک و دیگر انگل ها می گردد. 

بخور اکالیپتوس برای کاهش سردردهای سینوزیتی

محمد صالحی سورمقی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهراندرباره ی اکالیپتوس می گوید: اکالیپتوس یکی از گیاهان دارویی است که برای از بین بردن احتقان استفاده می ‌شود.

گیاه دارویی اکالیپتوسباز کننده ی بینی است و برای کسانی که دچار سینوزیت هستند می ‌تواند کمک کننده باشد. البته اکالیپتوس، ماده ی درمان کننده یسینوزیت نیست و می ‌تواندسردردهای ناشی از سینوزیت را کاهش دهد.

اکالیپتوس موجب کاهش میکروب‌ ها در سینوس‌ ها می‌ شود و در سال ‌های اخیر از اکالیپتوس درآدامس و آبنبات استفاده می ‌شود که می ‌تواند تأثیرات مناسبی را برای بدن داشته باشد

.

توصیه‌ های لازم‌

  /**/

در دوران بارداری یا شیردهی از مصرف اکالیپتوس پرهیز کنید.

روغن این گیاه اگر استعمال موضعی داشته باشد، سمی نیست؛ اما نباید از این گیاه برای مصارف داخلی استفاده کرد.

درارتباط با عصاره‌ های برگ اکالیپتوس باید گفت، افرادی که مبتلا بهالتهابمعده ‌ای - روده‌ ای یا التهاب مجرای صفراوی هستند، باید از مصرفعصاره یبرگ اکالیپتوس اجتناب کنند. در صورت ابتلا بهناراحتی کبدنیز از مصرف آن پرهیز کنند.

ازمصرف بی ‌رویه ی عصاره این گیاه هم اجتناب کنید زیرا تانین موجود درعصارهی آن می ‌تواند در صورتی که بی ‌رویه مصرف شود، به انواعشکم ‌درد یا آسیب کبدی و کلیوی منجر شود.

روغن و عصاره اکالیپتوس می ‌تواند اثرات داروهایی را که برای درمان کمبود قند خون به کار می‌ رود، خنثی کند. اگر به بیماریافت قند خون مبتلا هستید، مطمئن شوید که پزشک شما قبل از آغاز درمان با این گیاه در جریان امر واقع شده است..

................................ 

به موازات تلاش برای تهیه غذا و پوشاك به حفظ سلامت خود نیز می‌اندیشید، بنابراین اندیشه و تفكر برای تامین سلامتی و یافتن روشهایی برای سالم زیستن و رفع ناراحتی‌های بدنی یا ناخوشی‌ها كه بعدها به علم طب معروف شد.

مسلما درردیف اولین جرقه‌های فكر انسان بوده و تلاش برای سالم زیستن و علم طب دارای ابعادی بسیار وسیع به درازی تاریخ خلقت انسان و پهنای هزاران تحقیق و تجسس و تجربه است. چینی‌ها و ژاپنی‌ها معتقدند كه اطلاعات طبی آنها برپایه طب گیاهی از صدها قرن قبل وجودداشته و مدارك تاریخی دردسترس آنها نشان میدهد كه از سه‌هزار سال قبل از  میلاد مسیح باغها و مزارع بزرگی برای‌پرورش گیاهان طبی درآن كشور احداث شده ‌بود.

طب گیاهی درسایر مناطق در هندوستان و سایر كشورهای خاور دور یونان و مصرو ایران وكشورهای عربی و سپس دراروپا و سایر نقاط دنیا انتشار یافت.یونانی‌ها معتقدند كه طب هندی قدیمی‌تر از طب یونان است ‌و از مشخصات طب هند این است كه معالجه با گیاهان را با اوراد و سحر و جادو توام كرده و عملی میكردند.

بقراط اولین كسی بود كه روشهای منطقی و علمی استفاده از گیاهان را برای معالجه بیماریها ذكر كرد.او براهمیت توجه به اینكه از چه قسمتهایی از گیاه ، گل ، دانه ، ریشه ، پوست، برگ یا تمام گیاه باید استفاده‌شود، درچه فصلی برداشت شود، چطور جمع‌آوری و به چه‌نحو در آفتاب یا در سایه خشك گرددو تازه یا خشك مصرف شود و نكاتی ازاین قبیل تاكید كرده ‌است.  دردوره هخامنشی طب گیاهی درایران گسترش فراوان یافته و مدرسه معروف طبی جندی‌ شاپور تاسیس شد. از پزشكان معروف ایرانی محمد زكریا رازی 925-850 میلادی می‌زیسته است كه مولف دایرهً‌المعارف پزشكی است.

درقرن بیستم تحقیقات فراوانی برروی خواص دارویی گیاهان انجام گردید و امروز دارو با ماده موثره طبیعی بعنوان دستاوردی جدید در عالم پزشكی مطرح گردید. و یك سوم داروهای مورد استفاده انسانها از نوع گیاهی میباشند و گرایش به سمت استفاده از داروهای گیاهی كم‌كم بیشتروبیشتر می‌شود به نحوی كه انتظار میرود باتوجه به اثرات مضر داروهای شیمیایی این روند سریعتر انجام گیرد. بااینحال سالانه صدها هكتار از زمینهای زراعی كشورهای غربی و آمریكا برای كشت گیاهان دارویی اختصاص مییابد بطوریكه درسال 1988 در آمریكا 65000 هكتار اززمینهای زراعی فقط برای كشت نعناع اختصاص یافت.

بانگاهی اجمالی به فرهنگ مصرف داروهای گیاهی درایران متوجه میراث گرانقدر شناسایی درمصرف این گیاه در طب غنی سنتی ایران میشویم و باتوجه به گستردگی اقالیم فراوانی و تفرق گونه‌های این گیاهان درجای جای ایران به بیش از 7500 گونه گیاهی میرسد( حدود 2 برابر تعداد گونه‌های هریك از كشورهای اروپای غربی) و به حق فلور ایران یكی از منابع داروخیز جهان می‌باشد. گونه‌های مختلف تاتوره ازسی‌سال پیش بعنوان گیاهی بااثرات مفید دارویی كشت می‌شوند. از مواد موثره برگها، اندمهای رویشی و دانه تاتوره برای درمان بیماریهای اعصاب و روان و نیز در ساخت مواد بیهوش‌كننده استفاده می‌شود. برای مداوای آسم و برخی‌بیماریهای مربوط به چشم نیز استفاده می‌شود. سالیانه 400 تا 500 تن گیاه خشك تاتوره مورد نیاز صنایع داروسازی در مجارستان می‌باشد.تاتوره دركشورهای روسیه ، چك ، اسلواك ،هند، رومانی ، استرالیا و مجارستان در سطوح وسیعی كشت می‌شود.

مشخصات گیاه :

گونه‌های مختلف تاتوره گیاهانی یكساله ، یا چند ساله هستند كه عمدتاً در مناطق گرمسیر میرویند. تاكنون 15 گونه متعلق به جنس تاتوره شناخته‌شده‌است كه 10 گونه آن درهند میرویند. مهمترین گونه‌های تاتوره عبارتند از:  استرامونیم، (Datura Stramonium L.)و اینوكسیا (Datura innoxia Mill)، متل(Datura Metel L.)و متلوییدس(Datura metelides D.). گونه اینوكسیا، گیاهی است باارتفاع 90 تا 120 سانتی‌متر و از رشد سریعی برخوردار است. قسمتهای فوقانی ساقه در مقایسه با قسمت تحتانی انشعابهای بیشتری دارد این گیاه پوشیده از كرك است و نشاء آن در مكزیك و نواحی غربی هیمالیا گزارش شده‌است.

ریشه‌آن مستقیم و طول‌آن 20 تا25 سانتی‌متر و دارای انشعابهای زیادی است. لایه ‌خارجی ریشه زرد روشن و قسمت داخلی آن زرد تیره است. برگها متناوب ، پهنك درشت و به شكل قلب یا تخم‌مرغ هستند و از برگ كم‌وبیش بلندی برخوردار است، رنگ برگها سبز تیره می‌باشد.

جام گل آن رنگ سفید و دارای 10 دندانه بوده ، میوه ازنوع كپسول گوشتی و حجره‌دار و سطح آن خاردار می‌باشد. میوه آن پس از رسیدن براثر شكافهای طول باز می‌شود و بذور داخل آن بیرون میریزد. بذور آن لوبیایی شكل و رنگ آن قهوه‌ای روشن است. وزن هزار دانه آن 12 تا 15 گرم می‌باشد.

اندام گیاه سمَی و دارای بوی نامطبوعی است كه ناشی از وجود الكالوئیدهای مختلف می‌باشد. این الكالوئیدهااز نوع تریپتونان می‌باشند. این گونه شباهت زیادی به گونه متل دارد. گونه متل را كه بنام تاتوره درختی مینامند و در بندرعباس بنام پرمنگناس و در بلوچستان بنام داتوره و دربرخی از كتب بنام بنج گفته‌اند.

تاتوره متل درختی درختچه‌ای است و دارای گلهای بزرگ و بزرگتر از تاتوره علفی (استرامونیوم) برگها تخم‌مرغی صاف بدون كرك بعضی كامل و بعضی دندانه‌های عمیق دارند. گلهای آن بوقی آویزان به رنگ ارغوانی و كپسول میوه آن ناصاف و سطح آن پوشیده از خار است.

گونه استرامونیم : گیاهی علفی یكساله و خیلی سمی‌بوده ارتفاع آن متفاوت و بشدت بستگی به شرایط اكولوژیكی محل رویش دارد و بین 30 تا 130 سانتی‌متر متغیر است. ساقه آن استوانه‌ای ، برگهای آن ناصاف و پهن به طول 15-10  سانتی‌متر و پهنای 8-7 سانتی‌متر به شكل مثلث نوك‌تیز است و اطراف برگ بریدگی‌ها و شكستگی‌های نامنظم وجوددارد. گل آن سفید رنگ و دارای 5 دندانه است. و بعلت گلهای زیبا و درشت كه دارد از گیاهان زینتی است و در باغها و گلكاری‌ها كاشته می‌شود. میوه ازنوع كپسول گوشتی و حجره‌دار و سطح خارجی آن دارای برجستگی است و كم‌وبیش تخم‌مرغی میباشد، داخل آن به 4 محفظه تقسیم می‌شود و درحدود 400 عدد دانه‌های آن دراین 4 محفظه قراردارند. تكثیر نیز از طریق كشت تخم گیاه‌در فروردین ماه در خزانه و انتقال آن در اردیبهشت به باغچه‌می‌باشد. این گونه‌بومی هندوستان و همچنین سواحل دریای خزر بوده و امروزه در اغلب كشورهای اروپا و آمریكا و آسیا انتشار دارد. درایران در مناطق تهران – كرج – مازندران – رشت – رودبار – آذربایجان و بلوچستان بطور خودرو دیده می‌شود.

 نیازهای اكولوژیكی :

منشاء تاتوره مناطق گرمسیر حاره‌ای است و درطول رویش به درجه حرارت مناسب و نوركافی نیاز دارد. درجه‌حرارت مطلوب برای جوانه‌زنی 30 درجه ‌سانتیگراد است و دمای مناسب برای رویش گونه‌های مختلف تاتوره‌18 تا 21 درجه سانتیگراد می‌باشد. این گیاه به سرما حساس بوده و گیاه جوان در 2- درجه سانتیگراد دچار سرمازدگی شد و خشك می‌شوند. برای كشت از خاكهای با ضخامت سطح الارض مناسب استفاده نمود.

 مواد و عناصر غذایی مورد نیاز :

تاتوره گیاهی است كه تقریباً درهرنوع خاكی میروید ولی برای كشت آن در سطح وسیع خاكهای بابافت لوم‌رسی توصیه‌می‌شود . و مانند سایر گیاهان تیره بادنجانیان به مقادیر مناسب ازت نیاز دارد. تحقیقات نشان میدهد كه افزودن پتاسیم سبب افزایش كیفیت  و كمیت مواد موثره آنها می‌شود.

 روش كاشت :

تكثیر گونه‌های مختلف تاتوره توسط بذر انجام می‌گیرد. بعضی از آنزیمهای بازدارنده رشد در بذور این گیاهان سبب كاهش چشمگیر قوه رویشی آنها  می‌شود. ازاینرو به منظور افزایش قوه رویشی، بذوررا باید قبل از كشت به مدت 24 تا 48 ساعت دردمای 35 تا 40 درجه سانتیگراد در آب خیساند.  كشت تاتوره به 2 روش مستقیم و غیرمستقیم صورت می‌گیرد.

دركاشت مستقیم : درزمان مناسب اقدام به كشت ردیفی بذوردرزمین اصلی‌می‌شود و پس از كاشت برای ایجاد تراكم دربستر سطحی خاك اقدام به غلطك‌زدن می‌گردد كه سبب هماهنگی دررویش بذور می‌شود. پس از كاشت بایستی بلافاصله زمین را آبیاری نمود.

درروش كشت غیرمستقیم : اواخر زمستان ، اوایل بهار بذور را در خزانه هوای آزاد كشت مینمایند ووقتی گیاه چهاربرگی شد و ارتفاع آن به 8 تا 12 سانتی‌متر رسید آنها را به زمین اصلی منتقل وسپس آبیاری می‌كنند.

برداشت :

اگرچه گیاهان درمرحله گلدهی بیشترین مقدار آلكالوئید را دارند ولی طول برگها كه به 15 تا 20 سانتی‌متر رسید آنها را میتوان برداشت نمود. اولین برداشت در اوایل تیر و دومین برداشت بین ماههای مرداد – شهریور و سومین برداشت ( آخرین برداشت ) قبل از فصل سرما و اواخر پاییز انجام می‌گیرد. و پس از آخرین برداشت میبایستی گیاهان را ریشه‌كن نمود.

اندامهای برداشت شده را باید خشك كرد. بدین منظورمیتوان از حشك‌كنهای جریان هوای گرم با دمای 50 درجه سانتیگراد استفاده كرد. مقدار محصول 8 تا 15 تن در هكتار وزن تازه گیاه كه از آن 5/1 تا 5/2 تن درهكتار وزن خشك حاصل می‌شود.

 
جمع‌آوری بذر:

برای جمع‌آوری بذور ابتدا میوه‌های رسیده را برداشت نموده. پس از خشك‌شدن میوه‌ها را خرد كرده و بذور آنها را از سایر قسمتها جدا مینمایند. بذور خشك شده بسته‌بندی و در مكان مناسب نگهداری می‌شوند. عملكرد بذر 2/1 تا 7/1 تن در هكتار می‌باشد.

 خواص و كاربرد:

درگونه استرامونیم، در هند از برگها و دانه‌های تخم تاتوره علفی بعنوان ضددرد و مسكن و ضدعفونی كننده و مخدر استفاده می‌شود.  در مناطق خاور دور از جمله درچین و مناطق همجوار آن از نظر خواص دارویی فرق‌زیادی بین تاتوره علفی و تاتوره درختی نیست، درتاتوره درختی ماده عامل هیوسین بیشتر و درتاتوره علفی مقدار آتروپین بیشتر است. ماده آتروپین نیز مردمك چشم را باز می‌كند و موجب كاهش ترشح بزاق می‌گردد. ضمن اینكه عضلات مثانه را سست كرده و در نتیجه دفع ادارار را كنترل می‌كند. ازتاتوره علفی درچین برای رفع نفخ، ترشح زیاد اسید، درد كبد، دردهای دوران عادت ماهیانه و همچنین برای قطع عرقهای شبانه مسلولین درحد مجاز از آن میخورند. تاتوره علفی را برای آرام كردن حمله‌های سیاه سرفه و همچنین تسكین آسم تجویز می‌شود.

تاتوره از نظر طبیعت خیلی سرد و خشك و ازنظر خواص مخدر و قوی و ضددرد است، ضدعفونی‌كننده و برای التیام زخمها مفید می‌باشد. عصاره گل تاتوره برای رفع دردگوش و عصاره دانه میوه آن را اگر به قسمتهای سر كه مبتلا به شوره است بمالند برای رفع شوره سر و جلوگیری ازریزش مو نافع است. سردردهای خونی و صفراوی مزمن را تسكین میدهد و بسیار خواب‌آور است.

ضماد برگ و میوه‌آن یا مالیدن روغن تخم آن برای تسكین درد بواسیر و دردهای ناحیه مقعد مفید است. برگ له‌شده آن برروی هر ورم ملتحمه یا دملی باعث تحلیل و بهبود آن خواهد شد. و برای التیام زخمها مفید است. ضماد آن برای التیام زخمهای سرطانی و سوختگی‌ها و بواسیر دردناك نافع است.

درگونه متل : تمام قسمتهای گیاه سمی و گیاه معروفی بوده كه در خاور دور جنایتكاران باآن آدم میكشند. در برمه دزدان از تخم این گیاه مخلوط با پودر كاری و شیرینی گرد مخدری درست میكردند كه فرد را نمی‌كشت ولی برای چندروزی تخدیر میكرد.

ماده عامل الكالوئید هیوسین است كه در تخم و برگ آن وجوددارد این الكالوئید موجب بازشدن و اتساع مردمك چشم می‌شود و اگر مقدار زیادی خورده‌شود موجب هذیان ، اغماء و سرانجام منتهی به مرگ می‌شود. اگر برگهای آنرا خشك كرده و كوبیده و مانند توتون و تنباكو دودكنند برای تسكین بیماری آسم بسیار موثراست و درچین گلهای بازشده تاتوره درختی را صبحها به محض اینكه شبنم صبحگاهی خشك شود جمع‌آوری كرده درآفتاب و یاباحرارت كم خشك میكنند، این دارو تند، سمی ، گرم، بی‌حس‌كننده، ضدآسم و ضد سرفه است دراستعمال خارجی جوشانده گردگلها برای انواع بیماری‌های جلدی نافع است. اگرگرد گلها را دود كنند برای رفع سرفه و تنگی‌نفس نافع است. همچنین تخم تاتوره درختی و گلهایش برای سرماخوردگی و اختلالات اعصاب مفید است.

دامنه انتشار

اطراف تهران و کرج ، ری ، فیروزکوه ، آذربایجان(قره داغ ، ارومیه) بلوچستان ، امام زاده ها شم، گیلان ( بندر انزلی بهچرکام) گرگان ، بندر گز، خراسان (شوکت آباد ، نزدیک بیرجند، بینالود) کرمان، سیستان

مواردی دیگیر در مورد این گیاه:

تاتوره یک گیاه علفی یکساله است که از خرداد تا مهر گلمی دهد و به احتمال زیاد بومی شمال شرقی آمریکای شمالی می باشد و از آنجابه دیگر مناطق آمریکا, اروپا و سایر مناطق دنیا وارد شده است. تاتوره درزمینهای بایر, کنار جاده و نزدیک مناطق مسکونی در ارتفاعات کم تا نسبتاًزیاد در بیشتر مناطق معتدله و نیمه حاره نیمکره شمالی یافت می شود. امروزهاین گیاه در تمام کشورهای دنیا یافت می شود. بیشتر داروی خام در برگهایگیاهان گلدار و بندرت دربذور رسیده وجود دارد. برگها را در سایه یا درگرمای مصنوعی حدود ۵۰درجه سانتی گراد خشک می کنند. دارو طعم تلخ و شوریدارد. با توجه به اینکه گیاه شدیدا سمی است دقت زیادی هنگام جمع آوری بایدصورت گیرد و فرد جمع کننده باید از دستکش و ماسک جهت محافظت چشم ها و دهاناستفاده کند. برگها حاوی الکالوئیدهای تروپان سمی به مقادیر ۵/۰ درصد بوده وعلاوه بر آن بذور حاوی حدود ۲۰درصد روغن می باشند. عمل الکالوئیدهایتروپان و موارد استفاده آن همانند بذر البنج و بلادون می باشد.دارو بعضیاوقات در سیگارهای ضد تنگی نفس استفاده می شود. تاتوره معمولاً بصورت وحشیجمع آوری می شود. انواع زراعی آنهایی هستند که برای تهیه دارو استفاده میشوند بخصوص گونه هایی که غنی از اسکوپولامین می باشند مانند Datura innoxia ( مناطق حاره ای آمریکا ) D.metel ( مناطق حاره و نیمه حاره آسیا و آفریقا ) یا ارقامی از D.Stramonium بخصوص آنهایی که کپسول های بدون برآمدگی ومحتوای بیشتر آلکالوئید هستند. این گیاه از نیمه دوم قرن شانزدهم دراسپانیا شناخته شده بود و به دیگر کشورها به‌عنوان یک گیاه زینتی وارد شد. یک قرن بعد از این وضعیت خارج شد و به‌عنوان یک گیاه وحشی مستقر گردید. بازگشت به صفحه خواص دارویی گیاهان

۲تاتوره DATURA STRAMONIUM : نام داتورا (DATURA) کهبه زبان لاتین به این نبات داده شده مشتق از نام فارسی تاتوره است زیرا ایننبات اصلاً ً بومی ایران بوده به نام های تاتوله ، جوزماش ، نبات اهریمنی ،علف شیطان و غیره نیز نامیده می شود . دسقوریدس و تئوفر است دو تن ازعلمای قرن اول و دوم یونان این گیاه را جزو نباتات سمی نام برده اند . درقدیم این گیاه در داروسازی مصارف زیاد داشته و در طب انسانی و دامپزشکی بهکار می رفته است تاتوره به طور وحشی در زمین های لم یزرع و کنار جاده ها میروید .این نبات بومی مشرق زمین بوده منشاء اصلی آن کناره بحر خزر است ، دراواسط قرون وسطی به تمام اروپا و بعد به آمریکا و نقاط دیگر برده شده است ودر اکثر ممالک دنیا به مقدار فراوان وجود دارد تاتوره درخچه ایست یک سالهبا ساقه ای بی کرک و منشعب به طول ۴۰سانتی متر تا ۲ متر استوانه شکل وبهرنگ سبز ،‌ قطر ساقه اصلی نسبت به رشد گیاه به ۱-۲سانتی متر می رسد . برگهای این گیاه معمولاًمتناوب بوده صفحه آنها پهن و بیضی نوک تیز و یا منظم ومدور است طول برگ ها ۱۰-۱۲ و عرض شان ۶-۸سانتی متر است اگر کمی از برگتازه تاتوره را در دست له نمائید بویی تهوع آور وغیر مطبوع از آن متصاعد میگردد. ولی برگ خشک شده بوی خیلی کمتری دارد ‌برگ ها گس ،‌قی آور و دانهکمی تلخ است گل های تاتوره شبیه شیپور و تک تک می باشد و در گل بیش از یکیا دو روز دوام ندارد . دانه های تاتوره شبیه دانه های سماق و شکل شان قلوهای و در دو سطح جانبی صاف و هموار و در سطح زیری و روئی زگیل دار است . رنگ این دانه ها سیاه مایل به قهوه ای است و بزرگی آنها ۴-۵میلی لیتر استمیوه آن بیضی شکل خاردار و کپسول است که با چهار شکاف باز می شود . مادهسمی این گیاه ماده « داتورین » است . داتورین از سه آلکالوئید آتروپین ،هیوسیامین و اسکوپولامین تشکیل یافته است . این آلکالوئید ها در نبات بهحالت ترکیب با اسید مالیک ، اسید اتروپیم و اسید داتوریک وجود دارد که دربین آنها مقدار آلکالوئید هیوسیامین از سایرین بیشتر است . SINGH & VASHISHTA (۱۹۷۷) اظهار می دارند تاتوره بوته ای است که در ساحل نهرها میروید و دارای یک نوع آلکالوئید است که باعث مسمومیت اعصاب شده و در صورتیکه خورده شود باعث نفخ ،‌بی قراری ، فلج و کوری مطلق و مرگ سریع شتر خواهدشد . درمان : برای نجات مسموم بایستی سم وارد شده به معده را با استفاده ازداروی قی آور خارج نمود ،‌زیرا حالت استفراغ غالباً خود به خود ایجاد نمیشود و معمولاً ً از ضد سم هائی نظیر مورفین یا پیلوکارپین استفاده می شودخوراندن قهوه غلیظ ومحرک های مختلف و غیره مفید است . تصویر شماره (۲ ) ـتصویرگیاه تاتوره

۳طبق برخی از داستان‌ها و منابعن کاهنه ی بزرگمعبد آپولو در دلفی، پیشگوئیهای عجیب خود را بعد از استنشاق دود تاتوره، برزبان آورده است. گیاه اثر قوی افیونی و مخدر دارد و توهم و دوبینی ازنتایج آنست. سرخپوستان بومی جنوب غربی آمریکا با راهنمایی جادوگران قبیله،تاتوره را در تشریفات مذهبی مخصوص سن بلوغ و دیگر مراسم خاص خود به کارمیبرده اند. ساکنان اولیه آمریکا تاتوره را گیاه خطرناک میشناخته اند و بهآن سبب دیوانه یا سیب شیطان نام داده بودند. مردم حتی از کاشتن تاتوره درباغچه و مزارع خود نیز خودداری میکرده اند. به اعتقاد مردم، تاتوره قدرت آنرا داشته است که جادوگردان را احضار کند. اما جادوگران قبیله برای اینگیاه که احساس عجیب پرواز را در انسان به وجود می آورد، ارزش زیادی قائلبوده اند. تاتوره یک گیاه سمی است که اثر افیونی بسیار قوی دارد و شبیهبلادون است و مانند بلادون دارای ارزش دارویی و پزشکی نیز هستند؛ مشروط بهآنکه به مقدار دقیق و حساب

و:

يافته‌هاي محققان ايراني نشان داد: عصاره بذر گياه «تاتوره» قادر است درد حاد افزايش يافته به وسيله ديابت را به ميزان معني‌داري كاهش دهد.

به گزارش خبرنگار «پژوهشي» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، براساس نتايج تحقيقي كه توسط محسن خليلي نجف آبادي و بتول رحمتي - استادياران گروه فيزيولوژي دانشگاه شاهد - با بررسي اثر ضد دردي عصاره الكلي بذر گياه تاتوره در موش‌هاي صحرايي نر ديابتي ناشي از تزريق «استرپتوزوتوسين» انجام شده، واكنش همچنين عصاره الكلي بذر گياه تاتوره در دوزهاي بالاي mg/kg/BW 50 توانايي كاهش درد افزايش يافته در آزمون‌هاي صفحه داغ و فرمالين ( به ويژه در 10 دقيقه بعد از تزريق فرمالين ) را داراست، اما عصاره گياه در اين دوز و بالاتر بر هيپر آلژزياي مزمن ناشي از تزريق فرمالين اثر معني‌داري ندارد.

ديابت و به ويژه عوارض ناشي از آن كه به عنوان يكي از شايع‌ترين بيماري‌ها كه در سنين متفاوت و با علل مختلف بروز مي‌كند، افراد درگير را با مشكلات فراوان روبرو كرده است.

از جمله مهمترين اين عوارض افزايش حساسيت به عوامل دردزا (هيپرالژزي) و در بعضي موارد افزايش آستانه درد (آلودينياي ناشي از نور و پاتي) را مي‌توان نام برد.

با توجه به آثار سوء و عوارض جانبي داروهاي شيميايي بر بدن بيماران، در دهه‌هاي اخير استفاده از طب سنتي به خصوص گياه درماني بيشتر مد نظر محققان قرار گرفته است .

گياه تاتوره .Datura stramonium L از گياهان طبي است كه در ايران به عنوان داروي ضد درد خوبي معرفي شده است، اما مشخص شده مصرف بي‌رويه اين گياه (در انسان به شكل سيگار) موجب بروز عوارضي مثل افزايش فعاليت ترشحي و حركت دستگاه گوارشي مي‌شود.

بررسي‌هاي انجام شده به وسيله محققان نشان داده است كه اين گياه حاوي الكالوييدهاي متعدد تقليد كننده سيستم پاراسمپاتيك است.

با توجه به مطالعات اخير كه نشان داده‌اند تركيبات الكالوييدي مانند آگونيست‌هاي موسكاريني داراي اثرات ضد دردري قوي هستند، با توجه به اين كه گياه تاتوره غني از اين تركيبات مي‌باشد، بنابراين احتمال دارد كه اين گياه به خصوص بذر آن كه منبع سرشاري از اين تركيبات است ، بتواند اثرات ضد هيپرآلژزي از خود نشان دهد.

   -----------------

------------------

نام علمي گياه        ..........   Ephedra procera

                                 نام تيره     ..........      Ephedraceae

  نام فارسي          ............    ريش بز

ريخت شناسي

تیره ریشبز=(افدار) ephedraceae شامل یک جنسبنام ephedra L. ودرحدود 50 گونه است این گیاهان به طور بوته ای با ساقه سبز است.برگهای فلسیشکلمتقابل یا فراهم (3برگاز یک گره) و غلاف انها به یکدیگر چسبیدهاند . گلهای نر دارای گلپوشی بابا 3قطعه میباشند که پرچم چند بساکی رااحاطه کرده اند . گلهای ماده بهصورت تخمکی هستند که در نوعی گلپوش قراردارند گلپوش مزبور از از بهمپیوستن 2 براکته تشکیل شده . تیره ریش بزدستگاه ترشحی ندارند . این تره درمناطق خشک اروپا_ اسیای غربی- امریکاشمالی و جنوبی زندگی میکنند .
گونه های مهماین تیره در ایرا ن عبارتند از:
Ephedra foliate boiss et ky. Var. cilliata در مناطق خشک خراسانبلوچستانخوزستان البرز و غیره دیده میشود.
اورمک Ephedra procera fisch . et mey. بومیمناطق مدیترانه بودهود رار تفاعات البرز اذربایجان اراک کرمان و غیره یافت میشود.
از ساقه Ephedra distachy L. که در مناطق مرکزی ایران وحتی کویر لوتوجود دارد نوعی الکالوئید بنام افدرین بدست می ایدکه مصارف پزشکی د

درختچه اي است از باز دانگان كه ساقه بند بند و بسيار منشعب دارد و ارتفاع آن به يك متر ميرسد . خاكستري كوتاه - انشعاباتكوتاه و قطور - شاخه هاي متقابل يا فراهم - برگهاي فلس مانند و مجموعا به شكل غلافي مجتمعند . در قسمت پايين ضخيم شده ودر قسمت بالا باريك وتقريبا خشكيده اند . پرچم هاي نازا به حالت مخروطي بدون پايه - تاجي شكل - براكته ها تخم مرغي و گردبوده تا يك سوم بهم متصل هستند . طول هر پرچم دو ميليمتر است . براكته هاي داخلي گرد و كمي بلندتر از قسمت پايين بساكهاشش(6)الي 8 تا بدون پايه و بعضي مواقع پرچمهاي وسطي روي ميله ها بوجود آمده اند . ميوه مخروطي شكل و داراي طعميشيرين است و دانه هاي آن قهوه اي و به شكل تخم مرغ كشيده مي باشد

  تركيبات شيميايي

عناصري كه در اين گياه يافت ميشوند عبارتند از:آلكللوئيد - تانن - ساپونين

 خواص درماني

جهت تهيه مشك از پوست حيوانات و رنگ آميزي آن مصرف ميشود

سپیره‌ی كوهی یا ریش بز به دلیل ظاهر زیبا و قد بلند آن، در هنگام شكوفه وپوشش زیبایی كه به چمنزارهای مرطوب می‌دهد، عنوان ملكه چمنها را به دستآورده است. گلهای اسپیره‌ عطر بادام دارند و شیرین و گرم هستند و برگ‌هایآن تند و مطعرند.
برگ‌های اسپیره‌ وقتی خشك شوند، عطر یونجه را پیدا می‌كنند و برای خوش‌ طعمكردن نوشابه‌های خنك تابستانی مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند. اسپیره‌یكوهی را كف اتاق پخش می‌كنند تا در طول ماه‌های تابستان هوای داخل اتاق راخشبو نگه دارد.
عطر اسپیره‌ی كوهی به انسان نشاط می‌بخشد.

از گل‌های این گیاه برای درمان بیماری مالالریا و تب‌های نوبه و عفونت‌ها‌چشمی استفاده می‌شده است. با كشف اسید سالیسیلیك از غنچه‌های گل ای نگیاهتوسط یك پرفسور ایتالیایی در سال 1839، معلوم شده كه چرا این گیاه خاصیتتب‌بری دارد. اسید سالیسیلیك همچنین د رپوست و برگ درخت بید نیز موجود است ودر سال 1889، از همین ماده، آسپرین كه از نام علمی اسپیره‌ی كوهی گرفتهشده است، ساخته شد.

آسپرین مانند اسید سالیسیلیك دارای خواص ضد التهاب نیز می‌باشد و می‌تواندحرارت بدن را كاهش دهد. گیاه پزشكان اسپیره‌ی كوهی را جهت دردهای روماتیسمیو مفصلی و همچنین سرماخوردگی‌ها تبدار و آنفلوانزا توصیه می‌كنند. اینگیاه همچنین یكی از مؤثرترین داروها جهت رفع سوزش معده و مقابله با اسیدیتهمعده می‌باشد و برخلاف آسپرین، باعث تحریك و خونریزی معده بیمار نمی‌شود.

اسپیره‌ی كوهی دارویی ملایم است و خاصیت قابض كنندگی آن مانع اسهال دركودكان می‌شود. این گیاه همچنین یك داروی آرایشی مفید نیز می‌باشد و ازگلاب آن برای تقویت پوست بعد از پاك كردن صورت استفاده می‌شود.

گیاه بومی اروپا و آسیا می‌باشد كه كشت آن در آمریكای شمالی نیز متداول شدهاست. بر روی خاك‌های غنی و مرطوب در سواحل رودخانه و نهر‌ها و درباتلاق‌ها و مرداب‌ها می‌روید.

گیاه بادوامی است كه طول آن به 30 تا 60 سانتی‌متر می‌رسد. ساقه‌های اسپیرهخشك و متمایل به رنگ قرمز هستند. برگ‌های آن شبیه پر و معطر و دندانه‌دارمی‌باشندو هر برگ دارای 2 تا 5 جفت برگچه است. روی برگ‌ها سبز تیره و زیرآن سفید مایل به خاكستری است. گل‌های اسپیره‌ به رنگ كرم و بسیار خوشبوهستند كه چندتایی و به طور چسبیده به هم در كنار یكدیگر قرار گرفته‌اند. اسپیره، از اواسط تابستان تا اوایل پاییز گل می‌دهد، كه همین گل‌ها سپستبدیل به میوه‌های مارپیچ و حلزونی می‌شوند.

ريش بز که بانامهاي «کليشر» و «علي جوني» توسط بيابان نشينان گويش مي شود از درختچههاي هميشه سبز(ساقه سبزها) محسوب مي شود که در مناطق بياباني و استپي خشک ،ايجاد اجتماعات طبيعي وسيعي را مي نمايند.

ارتفاع اين درختچه تا ٥/١متر مي رسد. برگهاي آن خيلي کوچک و فلسي بوده ودر واقع بخش اعظم فرآيند فتوسنتز گياه به ساقه هاي آن سپرده شده است. گلهاي ريش بز، زرد رنگ ، معطر و معمولا" در ارديبهشت ماه ظاهر مي شوند، ميوهها به صورت پوشش قرمز گوشتي و آبدار ميوه محصور شده در اواخر مردادماه قابلجمع آوري است. اين د رختچه در اقليم خشک و نيمه خشک ايران ، در بيابانهاياستان سيستان و بلوچستان ، دشت کوير، حوضه بيابانهاي مسيله، قم ،سمنان ،خراسان و دامنه هاي جنوبي البرز انتشار دارند. ريش بز در خطوط همباران١٠٠ميليمتر به بالا بصورت طبيعي رويشگاههايي را بوجود مي آورد. دامنهارتفاعي رويشگاه آن معمولا" از ٨٠٠تا ١٨٠٠متر از سطح دريا متغير است. ريشبز اغلب در بيابانها روي سازند نئوژن که داراي تشکيلات مارني گچي مي باشد ،مي رويد. سيستم رسيشه اي آن بسيار فعال بوده و انشعابات وسيعي را بهپيرامون مي فرستد و در انتهاي ريشه هاي سطحي (استولون) که در خاکهاي شنيگسترده شده اند، اشنعابات هوايي بصورت جستهاي فراوان ظاهر مي گردند.

خصوصيات گياه‌شناسي

ارمك‌ها گياهانيعموماً دو پايه (به ندرت يك پايه) به صورت بوته هايي با اعضاي چوبي و بهارتفاع حدود يك متر و گاهي بيشتر رشد مي‌كنند . ساقه آنها داراي انشعاباتفراوان به ظاهر بندبند و غلافي از فلس ها در هر بند است كه برگهاي رشدنيافته به حساب مي آيند. ساقه‌هاي كلروفيل دار عمل فتوسنتز را انجاممي‌دهند. افدرا فاقد ميوه حقيقي است. معهذا براكتهداخلي گلهاي ماده آنهاپس از آميزش تخمك چوبي گرديده درحاليكه براكته خارجي گوشتدار شده و مجموعامشخصات يك ميوه شفت را تشكيل مي‌دهند.
قسمت‌هاي مورد استفاده

ساقه
تركيبات شيميايي

پرتوآلكالوئيدها (افدرين و پزدوافدرين) تانن ها، ساپونين ها ،فلاون، اسانس
خواص مهم دارويي

معرق، گشاد كنندهنايژك‌ها، مدر، محرك، بالابرنده فشارخون، افدرين استخراج شده از گياهخاصيت ضد احتقان و درمان كننده آسم را دارا مي‌باشد.

خواهش‌هاي اكولوژيكي

افدراهااغلب درمناطق خشك و بياباني رشد مي‌كنند. افدراها احتياج به خاك خوب زهكشي شدهدارند. ساقه‌ها در طول سال جمع آوري و خشك مي‌شوند. افدراها گياهانيفوق‌العاده مقاوم به خشكي و داراي ريشه هايي كه تا حدود 3 متر براي استفادهاز رطوبت، در زمين نفوذ مي نمايند
روش تكثير و نحوه كاشت

افدراها از طريقبذر در پاييز يا بوسيله تقسيم ريشه در پاييز يا بهار تكثير مي‌شوند. بذورگياه را مي‌توان از رويشگاههاي طبيعي هنگام رسيدن جمع آوري نمود. براي كشتبذر لازم است از گلدانهاي كه با خاك مناسب به نسبت 3 : 2 ماسه بادي و 3 : 1كود حيواني سرند شده) نمود و دربهمن تا اسفندماه مي‌توان نسبت به كشت بذرگياه اقدام نمود. زمان انتقال گلدانهاي به عرصه اصلي از آبان تا بهمن ماهسال بعد مي‌باشد. در عمل نهال هاي گلداني درختچه ارمك را در چاله هايي كهبه فاصله 3 متر از يكديگر بايد حفر شوند غرس مي‌نمايند.
خلاصه اقدامات انجام شده و نتايج بدست آمده

تكثير گونه‌هايمختلف افدرا از طريقبذر و تقسيم ريشه به ترتيب در اواخر پاييز و اواسطزمستان انجام گرديد. جوانه زني بذور نسبتا خوب بود ولي استقرار گياه ضعيف وبعد از يك تا دو سال بعد گياهان سبز شده خشك شدند. تكثير گياه از طريقتقسيم ريشه نيز صورت گرفت ولي گياهان رشد مناسبي نداشتند و بعد از دو سهسال خشك شدند. بررسي بعمل آمده و مقايسه با وضعيت خاك كلكسيون گياهان كويريممكن است علت اصلي رشد كم و خشك شدن گياهان به علت گچ دوست بودن آنها باشدزيراخاك كلكسيون گياهان دارويي داراي مقدار كمي گچ مي‌باشد ولي خاككلكسيون گياهان كويري داراي ميزان بالاي گچ است كه در آن شرايط افدرا رشدمناسبي دارد.

مقاله علمي:

گیاه افدرا به سبب وجود آلکالوئیدهای افدرین و پسودوافدرین دارای خاصیتدارویی در درمان بیماریهای تنفسی و آسم می‌باشد. این تحقیق به منظورشناسایی گونه‌های مختلف این گیاه و رویشگاههای آن در سطح استان آذربایجانغربی و به منظور بررسی ارتباط شرایط اکولوژیکی و پراکنش گونه‌های مختلف آنصورت پذیرفته است. نتایج نشان دهنده وجود ۹ ناحیه به عنوان رویشگاه اصلیوشناسایی۲ گونه E. procera و E. major می‌باشد. پراکنش دو گونه ارتباطمعنی‌داری با شرایط اقلیمی، زمین شناختی، ‌توپوگرافیکی و خاکشناختی رویشگاهخود دارد.
واژه‌های کلیدی: افدرا، شناسایی، پراکنش

مقدمه

بررسی اصولی و علمی موضوع گیاهان دارویی در عصر جدید وارائه برنامه‌ایعلمی در جهت بهره برداری صحیح و بهینه ازآنها،‌ نیازمند شناسایی اولیهرویشگاهها، ‌تهیه نقشه پراکنش وشناسایی این گیاهان درموطن اصلی خودمی‌باشد. دراین راستا،‌ استان آذربایجان‌غربی باداشتن فلور غنی، شرایطاکولوژیکی متنوع وفرهنگ بالای استفاده از گیاهان دارویی از جمله رویشگاههایمهم گیاهان دارویی محسوب می‌گردد.
گیاه افدرا (ریش بز،ارمک) .Ephedra spp ازخانواده Ephedraceae ازجملهگیاهان دارویی مهم محسوب می‌گردد، که از این جنس ۱۲گونه درایران گزارشگردیده است. این گیاه به نامهای محلی: هوموخ، قاتورقویروقی وکچی سقلینامیده می‌شود. این گیاه اثربازکننده برونش (Bronchodidator)،‌ ضد سرفه،‌ضدآسم و ضد تب دارد. علاوه بر خاصیت دارویی،‌ دارای ارزش تغذیه‌ای دام (به‌خصوص بز) در مواقع خشکسالی نیز می‌باشد. گیاه افدرا نزد زرتشتیان گیاهمقدسی بوده و تا حدودی در منطقه حفظ شده است.
افدراها گیاهانی بوته‌ای،‌ به ارتفاع ۴/۰ تا یک متر گاهی درختچه‌ای کوچک،‌دارای ساقه بند بند و برگهای کوچک و نازک درمحل بند می‌باشند. گلهای آنهاعموماً به‌صورت شاتونهای نر و ماده بر روی دو پایه جدا از هم ظاهر می‌شوند. قسمت مورد استفاده دارویی این گیاه قسمت‌های سبزمی باشد. ماده مؤثر آنافدرین وپسودوافدرین می‌باشد. فرم کلریدرات افدرین دردرمان بیماری آسماستفاده می‌گردد و مقدار آن به تناسب محل رویش گیاه تغییرمی نماید(۲) وبهاین علت شناسایی گونه ها،‌ محلهای رویش و زیستگاههای طبیعی آن در یک عرصهمی‌تواند گامی مهم درجهت کشت واستفاده از این گیاه محسوب شود. این تحقیق بهمدت ۳سال جهت شناسایی گونه‌های بومی و رویشگاههای جنس افدرا در استانآذربایجان غربی انجام گردیده است.

مواد و روشها

روش کار شامل مطالعات اولیه و تهیه نقشه‌های توپوگرافی استان، بررسیاطلاعات و منابع موجود ازجمله هرباریوم مرکزی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتعکشور،‌ عملیات صحرایی در کل عرصه استان، برداشتن نمونه‌های گیاهی از سطحاستان،‌ بررسی ومطالعه ویژگیهای اکولوژیکی رویشگاهها، شناسایی هرباریومیگونه هاو در نهایت تعیین رویشگاههای عمده افدرا به تفکیک گونه‌های موجود وانتقال اطلاعات بر روی نقشه پراکنش رویشگاههادر استان آذربایجان غربی بودهاست.

نتایج و بحث ‌

نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که از رویشگاههای مختلف افدرا در سطحاستان (با گستره ارتفاعی ۸۵۰ متر از سطح دریا در حاشیه سد ارس تا ۱۹۰۰ متراز سطح دریای آزاد درآغوش چالدران)، ۹ منطقه دارای تراکم زیادتری می‌باشدکه این مناطق عبارتند از : جزیره کبودان واقع در دریاچه ارومیه،‌ روستایقره باغ، روستای قالقاچی دره سوئیدی،‌ روستای آبگرم دره اوچ مشه،‌ کوه چکشدر نوشین شهر، کوه آغداشی در چالدران، گردنه قرمزی یوتقوش در کلیسا کندیماکو،‌ حاشیه رودخانه ارس،‌ قلان دره در تکاب (نقشه شمارة ۱). در میان ۹رویشگاه بیشترین فراوانی افدرا از منطقه قره باغ و کمترین آن مربوط بهمنطقه اوچ مشه می‌باشد. ‌مطالعات آزمایشگاهی بر روی نمونه‌های جمع آوری شدهبا استفاده از منابع موجود (۵،۴،۳،۱) منجر به شناسایی دو گونه افدرا Ephedra procera وE. major در کل استان آذربایجان غربی گردیده است. توجه بهمشاهدات صحرایی وشرایط اکولوژیکی رویشگاههای اصلی افدرا نشانگر سازگاریوتطابق گیاه به نواحی سنگلاخی، پرشیب و سخت محیط می‌باشد و مقاومت به خشکی وتحمل شرایط خاک فقیر و وایزه‌ای از جمله ویژگیهای این گیاه محسوب می‌گردد.

۱- گونه E. major
این گونه در منطقه جزیره کبودان ـ قره باغ ـ قالقاچی ـ تکاب دارای پراکنشقابل توجهی می‌باشد که از لحاظ اقلیمی دارای بارندگی حداقل استانی وازلحاظادافیکی متنوع واز لحاظ توپوگرافی در سطوح کم شیب و مسطح و آفتابگیر واقعشده اند. دارای رنگ تیره در ساقه و برگهای تحلیل رفته نسبت به گونه دیگرمی‌باشد و در گستره ارتفاعی ۱۳۰۰ تا ۱۷۰۰ متر از سطح دریا واقع شده‌اند (تصویر شمارة ۱).
۲- گونه E. procera
رویشگاههای این گونه منطقه کوه چکش،‌ دره اوچ مشه، حاشیه رودخانه ارس, روستای میدان درچالدران وکلیسا کندی در ماکو می‌باشد. بیشتربر روی خاکهایماسه‌ای درشت دانه، واریزه‌ای و گهگاه در شیارهای سنگ‌ها ودر سطوح پرشیبباگستره ارتفاعی وسیع(۹۰۰تا۱۹۰۰متر) گسترش دارند.

سپاسگزاری

بدین‌وسیله از کلیه همکاران و هماهنگ کننده طرح (خانم فاکرباهر وآقایباباخانلو), ایستگاه تحقیقاتی ساعتلو ارومیه ومرکزتحقیقات منابع طبیعیواموردام استان آذربایجان غربی به‌خاطر همکاری بیدریغ نهایت قدردانیمی‌گردد.

منابع

۱- رحیمی نژاد، ‌محمد رضا وسیامک فلاحی قراگوز، ‌(۱۳۷۸). بررسی پوششگیاهی منطقه حفاظت شده موته. مجله زیست شناسی ایران ـ شماره ۴-۱،‌ دانشگاهتهران.
۲- زرگری،‌علی،‌(۱۳۷۰). گیاهان داروئی. انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران. جلد پنجم.
۳- فلاحی قراگوز, سیامک و بهمن علیزاده قره قشلاق، ‌‌(۱۳۸۲). معرفیفلوراستان آذربایجان غربی. یازدهمین کنفرانس سراسری زیست شناسی ایران.
۴- Parsa, A. (1980(. Flora of Iran. Ministry of culture and higher educotion of Islamic republic of Iran.
5- Rechinger, K.H. (1963-1993). Flora Iranica. Akademiche Druck- U.Verlagsanstalt, Graz- Austria

--------------------------------

تیره : Polygonaceae

نام فارسی : ریواس ، ریباس ، ریوند

شرح گیاه

موطن ریواس آسیا و به احتمال زیاد سیبری و یا کوههایهیمالیا می باشد. در قرن شانزدهم در ایتالیا کشت شده است. نوشته ها حاکی ازآن است که چینی ها در 1700 سال قبل از میلاد مسیح از آن به عنوان دارواستفاده می کردند. ریواس از سبزیهای چند ساله محسوب می شود. ریواس دارایریشه معمولی است که تا یکی دو متر در خاک رشد می کند و همانند سایر ریشه هاجذب آب و مواد غذایی را به عهده دارد. ریواس دارای دو نوع ساقه می باشدیکی ساقه زیرزمینی که به آن ریزوم می گویند و دوم ساقه هوایی. ریزوم ریواسگوشتی و چوبی می شود که از جوانه های آن ساقه های هوایی و برگهای پهن بوجودمی آید طول ساقه هوایی آن به بیش از یک متر می رسد. در انتهای ساقه هواییآن خوشه گل بوجود می آید که از تعدادی گلهای کوچک سبز رنگ که کامل بودهتشکیل شده است. بر اثر تلقیح اندام نر و ماده گل‏ بذر بوجود می آید. برگهابه صورت روزت (Rossete) می باشند. که از جوانه های جانبی ریزوم ها بوجود میآیند. برگها دارای پهنک نسبتاً پهن هستند که پر از اسید اگزالیک (Oxalicacid) می باشند که مصرف آن برای انسان زیان آور و سمی است. دمبرگریواس بسیار طولانی است و ممکن است طول آن به بیش از 50 سانتی متر برسد. دمبرگ ریواس گوشتی است و قسمت خوراکی این گیاه را تشکیل می دهد. در هنگامقطع دمبرگ حدود یک سوم آن روی گیاه باقی می ماند. رنگ دمبرگ آن ممکن استسبز و یا قرمز باشد. ریواس را براساس ضخیم بودن دمبرگ و رنگ آن تقسیم بندیمی کنند. بهترین رقم های ریواس که دارای رنگ دمبرگ قرمز می باشند عبارتند از: مکدونالد (Mac Donald) رابی (Ruby) ردوالنسیا (Red Valentine) استرابری (Strawberry) و کانادارد (Canada Red) و از رقم هایی که دارای رنگ سبزهستند می توان از ویکتوریا (Victoria) لینئوس (Linnaeus) ، کریمسون وین (Crimson wine)، جزمن وین (German wine) و ساتوز سیدلس (Sutton’s seedless) نام برد.

ريواس يا ريباس،گياهي است از تيره‏ي‏ترشک‏ها ( هفت بندها ) وداراي ساقه‏هاي هوايي و برگ‏هاي آن محتوي موادذخيره‏اي و اسيدي است و به همين جهت مورد استفادهي خوراکي قرار مي‏گيرد.

ريواس هنگام بهاردر نواحي گوناگون ايران، دامنه‏ي کوه ها، کناررودخانه‏ها و مناطق برخوردار از آب‏هاي راکدمي‏رويد و برگ ضخيم و گوشت دار اين گياه مصرفغذايي دارد. تکثير ريواس معمولاً با کشت در خزانهو انتقال به کشتزار و يا از طريق کشت بذر تازهصورت مي‏گيرد.

 خواص درماني

ريواس طبيعت سرددارد و داراي ويتامين‏ها و املاح معدني گوناگونياست. براي تمامي‏اعضاي بدن، ماده‏ي غذايي بسيارممتازي شمرده مي‏شود و اثر شگفت انگيز و معجزهآسايي دارد. قابض است و براي تقويت معدهو کبدمفيد مي‏باشد. خوردن ريواس براي بيمارانتبدار و بي‏اشتها مفيد بوده و يرقان،وسواس، سستي را درمان مي‏نمايد. در اين گونهموارد مي‏توان 100 گرم از آب ريواس يا رب ريواس راميل کرد. صفرا و دل به هم خوردگي را رفع مي‏کند وبراي حصبهو اسهال گرم صفراوي مفيد بوده و کرمکُش است. خوردن ريواس را نبايد در برنامه‏ي غذايياز ياد بُرد. ريواس را براي تهيه‏ي خورش، کمپوت،مربا و شربت مورد استفاده قرار مي‏دهند. سعي کنيددر مصرف ريواس زياده روي نکنيد. مفيدترين طريقهمصرف آن، مصرف آب ريواس همراه با آب هويج،کرفس، خيار و سيبمي‏باشد که يک سوم آبريواس و دو سوم بقيه مواد است. ريواس اثر ملينداشته و اشتها آور است و براي افزايش اشتهاويبوست مفيد مي‏باشد. مصرف ريواس براي مبتلايان بهسنگ کليهو ناراحتي‏هاي مثانه خطرناکاست. شير مادراني کهريواس مي‏خورند، در نوزادان توليد اسهالمي‏کند. ريواس، مقوي قلب و اعصاب بوده و برايدرمان بواسير مفيد است.ريواس به عنوانفعال کننده‏ي عملکرد دستگاه گوارش، ناقل نمک هايصفراوي و محرک‏ترشح کبد شناخته شده است. نخستينکار کرد آن در دهان اين است که با تحريک جوانه‏هايچشايي به واسطه‏ي مزه‏ي تلخ خوشايندش، موجب پاکشدن حفره‏ي دهان شده و دهانرا براي چشيدنغذاي بعدي آماده مي‏سازد. اين گياه در معده سببافزايش‏ترشح معدوي و تحريک آن مي‏شود. در نتيجه بهطور کلي باعث بهبود عملکرد معدهمي‏گردد. علاوه بر اين باتحريک‏ترشح نمک‏هاي صفراوي از کبد، به تنظيم جذبچربي از روده کمک مي‏کند.ريواس خاصيتمسهلي، ضد التهابي و متعادل کننده‏ي عملکرد رودهها (درمان يبوست و اسهال) را داشته و در درمانيرقان، خونريزي معدي- روده اي، اختلال قاعدگي، ورمملتحمه‏ي چشم، جراحات ناشي از ضربات و صدماتجسماني، زخمهاي چرکي سطحي و سوختگي‏هاي حاصلاز حرارت کاربرد دارد.

ارزش تغذيه‏اي 85 گرمريواس

 انرژي.. . 29 کيلوکالري

چربي.. . 2/0گرم

پروتئين.. . 8/0گرم

کربوهيدرات.. . 7گرم

کلسيم.. . 266 ميليگرم

سديم.. . 5 ميليگرم

پتاسيم.. . 148 ميليگرم

ويتامين ث.. .  7 ميليگرم

ويتامين. .. 100 تا 300 واحد بين المللي.

ساير مصارف ريواس

ريواس به علتخاصيت اسيدي، براي پاک کردن ظروفي که آثار سوختگيمواد غذايي در آن‏ها به جاي مانده باشد، مورداستفاده قرار مي‏گيرد.  افرادي که مويآن‏ها قهوه‏اي کم رنگ است، با استفاده از ريشه ياين گياه مي‏توانند به رنگ موي طلايي دست يابند. برگ‏هاي ريواس را مي‏توان به عنوان حشره کش موثربراي دفع حشرات به کار برد.  ريواس با طعممنحصر به فرد خود، در بيشتر پس غذاها ( دسرها ( و شيريني هااستفاده مي‏شود. تا پيش ازسده‏ي 18 کاربردي در پخت غذا نداشت.  گياه ياد شده تايکي دو روز در يخچال قابل نگهداري است. براينگهداري طولاني‏تر ريواس، پس از بريدن ساقه ها، آنرا منجمد مي‏کنند. اگر ساقه‏هاي ريواس به طور خاممصرف شود، به شدت‏ترش خواهد بود. به طور معمول آنرا با شکر يا عسلمي‏پزند و يا در کيک‏ها مورداستفاده واقع مي‏شود.

 هم‏چنين به تنهايييا همراه يا توت فرنگي در تهيه‏ي ژله و مرباها بهکار مي‏رود. چاشني‏هايي که با ريواس مصرف مي‏شوند،عبارتند از ليمو، دارچين وزنجبيل

-----------------------------

خواص شوید( شبت(

شوید(Dill) گیاهی است یک ساله به ارتفاع 30 سانتی متر تا یک متر(گاهی بیشتر) و دارایریشه راست، مخروطی شکل و به رنگ سفید است. طول ریشه متغیر و بین 10 تا 30سانتی متر می باشد. ساقه آن منشعب استوانه ای بی کُرک، دارای خطوط طولی ودر محل گره ها کمی فرو رفته است.

برگ های تازه و خشک شده این گیاه مانندزیره سیاه ، معطر می باشند و برای طعم دهی در خیلی از غذاها به کار برده می شوند.

زمان و نحوه کاشت شوید به چگونگی استفاده از اجزای گیاه(بذر یا پیکر رویشی) بستگی دارد.

اگرهدف از کاشت، تهیه بذر و استخراج اسانس از پیکر رویشی گیاه باشد، زمانمناسب برای کاشت شوید اوایل بهار(اواخر اسفند) می باشد. ولی اگر هدف ازکاشت شوید، استفاده به عنوان ادویه و سبزی باشد، از اواسط فروردین تا اواخراردیبهشت زمان مناسب کاشت گیاه می باشد. کاشت این گیاه بسیار راحت میباشد، به همین دلیل این گیاه برای کسانی که برای اولین بار می خواهند گیاهیرا بکارند، بسیار مناسب است.

ترکیبات شیمیایی

میوهشوید دارای 5/2 تا 4 درصد اسانس می باشد که مقدار آن براساس منطقهجغرافیایی و فصل تغییر می کند و تا 7/7 درصد هم می رسد. قسمت اعظم اسانسمیوه شوید، دـ کارن، لیمونن و آلفافلاندرن است که هر سه حدود 90 درصد اسانسرا شامل می شوند.

ترکیبات دیگر میوه شوید عبارتند از: دیلانوزید،کومارین‌ها، کامپفرول و ترکیب 3ـ گلوکورونیده آن، وی سنین، میریستیسین وسایر فلاوونوئیدها، اسیدهای فنلی، پروتئین(حدود 16 درصد)، چربی (حدود 15ـ 10 درصد).

اسانس سر شاخه هوایی شوید که از سر شاخه تازه آن به روشتقطیر با بخار آب به دست می‌آید، شامل 28 تا 45 درصد ترکیبات کتونی مانندکارون می ‌باشد که بر اساس فصل محصول ‌برداری متفاوت است.

ریشه گیاه شوید نیز دارای اسانس است که 95 درصد اسانس ریشه را آلفا ـ بتاپینن تشکیل می دهد.

موارد استعمال

شوید در درمانسوء هاضمه ،نفخ(به ویژه نفخ کودکان) و اسپاسم استفاده می شود. همچنین تسکین دهنده،ملین، مقوی معده، ضداستفراغ، محرکترشح شیر ، مدر و کاهش دهندهچربی خون است. همچنین به عنوان طعم دهنده و معطر کننده در صنایع غذایی وفرآورده‌‌های آرایشی ـ بهداشتی مورد استفاده قرار می‌‌گیرد. در استعمالخارجی، اثر نرم کننده و التیام دهنده دارد، ولی بیشتر در مصارف داخلی مورداستفاده قرار می‌ گیرد.

شوید در دامپزشکی

تزریق وریدی دم کرده سر شاخه هوایی شوید به حیوانات، باعث پایین آمدنفشار خون ، گشاد شدن عروق خونی، تحریک تنفس و کند شدن ضربان قلب می‌شود. از میوه آنبرای رفع نفخ و دردهای ناشی از آن در چهارپایان استفاده می ‌شود.

موارد استعمال در طب قدیم

شویداز نظر طبیعت ، گرم و خشك است.‌ به همین دلیل گرم مزاجان باید آن را با آب ‌لیمو و سكنجبین وآب غوره و ترشی‌ها بخورند و سرد مزاجان باید آن را با قرنفل ودارچین و عسلبخورند.‌

به طور سنتی از آن برای افزایش ترشح شیر و درمان قولنج نوزادان،سرفه، درد معده،بواسیر،بی خوابی ،یرقان،اسکوربوت وزخم‌هاو به عنوان بادشکن استفاده می کرده اند.

 آثار فارماکولوژیکی

همان طور که در بالا ذکر شد، فواید بی نظیر و مفید شوید حاصل دو جزء شفابخش موجود در آن می باشد:

* مونوترپن ها(monoterpenes) شامل: کارون(carvone)، لیمون(limonene) و آنتوفوران(anethofuran)

* و فلاوونوئیدها شامل: کامپوفرول(kaempferol) و ویکنین(vicenin)

حفاظت در برابر رادیکال های آزاد و دیگر مواد سرطان زا

مشخص شده است که اجزای مونوترپنی موجود در شوید موجب فعال شدن آنزیم گلوتاتیون S ترانسفراز می شود. این آنزیم موجب پیوستن مولکولآنتی اکسیدانگلوتاتیون به مولکول های اکسید شده می شود و بدین ترتیب بدن را از آسیب رادیکال های آزاد حفظ می کند.

فعالیت روغن های فرار موجود در شوید مانندجعفری، انواع خاصی از مواد سرطان زا مانند بنزوپیرن را که دردود سیگار، دود زغال چوب و دود ناشی از سوختن آشغال ها وجود دارد، خنثی می کند.

شوید؛ ادویه ای ضد باکتری

اسانس(روغن های فرار) میوه شوید دارای اثرات ضد باکتریایی می باشد. شوید از این لحاظ مانند "سیر" عمل می کند.

شوید؛ برای پیشگیری از پوکی استخوان

شوید یک منبع بسیار خوب ازکلسیم می باشد. کلسیم برای جلوگیری از کاهش تراکم استخوانی که بعد ازیائسگی و یا در برخی شرایط خاص مانندآرتریت روماتوئید اتفاق می افتد، بسیار سودمند است.

علاوه بر کلسیم، شوید منبع خوبی ازفیبرواملاحی چونمنیزیم،آهن و منگنز می باشد.

دیگر فواید

یکی از موارد استفاده شوید، تزئین غذا مانندسالادها،سوپ ها، غذاهای دریایی و ... می باشد.

عصارهاتانولی میوه‌های شوید درست مانند اسانس آن دارای اثرات ضد التهابی، آرامبخشی و دیورتیکی می ‌باشد. اسانس روغنی شوید برای کشتن کرم قلابدار (Hook-worm) مفید است.

مصرف زیاد شوید

زیاده روی در خوردنشوید، نیروی جنسی را ضعیف و اسپرم را خشک و بینایی چشم را کم می‌ کند. گزارش شده که مصرف زیاد برگ های شوید، باعث بروز لکه‌های سیاه بر روی پوستمی ‌شود که به علت ترکیبات فورانوکومارینی پیچیده آن است.

تخم شوید

تخم شوید به طور سنتی برای تسکین و آرام بخشی معده بعد از وعده های غذایی استفاده می شد.

جانشینبرگ شوید، تخم شوید و روغن شوید است. برای این كار عصاره برگ تازه شوید رابا روغن زیتون به نسبت مساویمخلوط كرده و با شعله ملایم می‌‌ جوشانند تاآب آن تمام شود، ولی باید مراقب بود تا نسوزد؛ یا برگ تازه آن را درروغن زیتون ، پرورده نمایند و مكرر تجدید كنند كه خوب پرورده شود. این روغن برای درد مفاصل و اعصاب و نرم كردن سفتی‌ها بسیار موثر است.‌

تخم شوید به عنوانادویه و چاشنیدر غذاها به کار برده می شود. تخم شوید از برگ آن گرم تر و خشك تر است. درغذاها و ترشی‌ها برای معده مفید است. خوردن ترشی آن بعد از طعام قی‌ آور ومضر گرم مزاجان است.‌

تخم سوخته آن از تخم خام آن هم گرم تر و خشك تر است.

گرد آن زخم‌های تر و چركی را خشك می ‌‌كند.

دمكرده تخم شوید برای تسكین درد معده، رفع دل‌پیچه اطفال، و برای ازدیاد شیرمادران و بی ‌خوابی اثرات مفید دارد. دم كرده آن 4 تا 18 گرم تخم آن درهزار گرم آب است كه 2 تا 3 فنجان در روز بعد از هر غذا باید مصرف شود. جوشانده 50 تا 100 گرم برگ و سرشاخه شوید در هزار گرم آب، برای استعمالخارجی به کار می رود.‌

از شوید برای آرامش اعصاب و برای كاهشورم و درد و متوقف كردنسكسكه‌ها استفاده می ‌‌شود.‌

مریم مرادیان نیری- کارشناس علوم تغذیه

منابع:

http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=71

http://www.gardenguides.com/plants/info/herbs/dill.asp

http://daneshnameh.roshd.ir

http://www.barijessence.ir/?page=herbalrelatedarticle&itemid=111

-----------------

يكيديگر از گياهان عجيب تالاب زرگان(نزديك تخت جمشيد كه اكنون اين شهر زير خاك مدفون است) كمر اويز (كَ مَ اُ) نام داشت. كمر آويزدر جايي مي رويد كه آب به آن نمي رسد مانند كمر كوه ها ريشه مقاوم گياه در صخره ها ي سنگي فرو مي رود و در آنها رشد ميكند در صورتي كه هيچگونه خاكي در آنجا وجود ندارد.به نظر ميرسد اين گياه آب مورد نياز خود را از طريق برگها از هوا ميگيرد.. گياهي است كوهيشبيه برگ ترب؛ در دوره هخامنشي اين گياه را براي درمان برخي بيماري ها از جمله باد به صورتدم كرده مصرف مي كردند. اين گياه مانند مواد مخدر (حشيش) اثر عجيبي بر رويگيرنده هايa وb مغزمي گذارد و شخص تا 24 ساعت تمام كارهايي را كه قبل از خوردن گياه انجامداده بودمرتب تكرار مي كند يا باعث مي شود صحنه هاي خيالي (مانند قرصاكستازي) پيش چشم فرد مجسم شود.مصرف این گیاه خطرناک بوده وممکن است حتی منجر به عوارض جبران ناپذیری گردد.