ترانه های محلی بخشی از فرهنگ عامه مردم لارستان کهن است که هنوز برخی از آن ها در ذهن مردم باقی مانده و حتی گاه در مراسم و جشن های ازدواج امروزه نیز بر زبان ها جاری می شود. در زیر برخی از این ترانه ها با فونیتیک و ترجمه فارسی می آید:
1- پَس ِقَعلَ، پِشِ قَعلَ کِشتُ کارِذُرَتِ  /  قَدُ بالای شازدَ دوماد چونِ تَختَ ی ِ نَمَکِ
Pase qala ,pešeqala kešto kaār zorate / Qado bālāy šāzda dumā čone taxtay namak
فارسی: پشت قلعه وجلوی قلعه زیر کِشت ذرت است/ قدوبالای شازده داماد مانند تکه ای از نمک است.

2-  مِرِسِرَی گَپ اَما لَشت اُدای با شاغنی / کِ بُخُوی کِ شاد وابوا شازَ دوماد نازنین
Mereseray gape ama lašt odāy bā šāqani / Ke boxoy ke šād vābu šaza dumād nāzanin
فارسی: درحیاط بزرگ خانه ما نخل لَشت وشاهانی نشسته چه کسی بخورد وشاد شود شازده داماد نازنین

3-  مِرِسِرَی گَپِ اَما چِ بَهارِ بوخَشِ /  شازَ دوماد دَر اَجادا چِ جَوون دِلخشِ
Mereserāy qape amā če bāhare buxaše / Šāza dumād dar dā če ajā javune delxaše
فارسی: درحیاط بزرگ خاه ی ما چه بوی بهار خوشی پیچیده وشاهزاده داماد
از در وارد می شود چه جوان سرحال وخوشحالی است .

4- اَما اَلوا مُخَ اَلوای تِکِ تاس /  اَما دُت م ُگِرِت از بَندَرَباس
Ama alvā moxa alvāy teke tās / Amā dot mo geret az bandarabbās

فارسی:ما حلوای درون کاسه را خوردیم ودختراز بندرعباس گرفتیم

5-  دُکُنِ کَلَبّاس بُلبُلو شُ اِ            خُروسو وُ مُرغو ، کَفتَرو شُ اِ
وَختِ بَرو دا کوچی تَلَبو                 بُلبُل مُشاتو اَرزو وَ دَبو
بِچی اَیِ مَلَ وا خَیلی ببی               بُلبُل مُشاتو اَز خُم بِخِلی
وَختِ بَرو دا کوچی تَلَبو               چَکلَکِ بی بی پُرِ شَلَبو
Dokone kalbbaās bolbolu šoe Xorusu yo morδu kaftaru šo
Vaxte baru dā kuči tal abu bobol mošātu arzu vadabu
Beči ay mala vā xayli bebi Bobol mošātu az xom bexeli
Vaxte baru dā kuči tal abu čaklake bibi pore šal abu
فارسی : مغازه کربلایی عباس شیرینی و آبنبات دارند ، وقتی باران می بارد کوچه ها خیس می شوند و آن شیرینی ها ارزان تر می شود. بچه های محله جمع شوید و شیرینی را از خودم بخرید، وقتی باران می بارد کوچه ها خیس می شوند و کفش مادربزرگ پر از شل می شود.

6- دُتو اَز کَیدُنی دِلُش اَ خُت خُتِ             وَختِ گَپ بُ اِس دِگَ ن مُنِ خُتِ
Dodu az kaydoni deloš a xotxote / Vaxte gap boes dega ne monexote
فارسی : دختر از کوچکی دل نگران است و وقتی بزرگ شد دیگر مال تو نیست

.

-7 فَسیلِ سَیدِنی با درویشالی              دِلِ پُر دَردِ مَن کَی میشِ خالی ؟
Fasile saydeni bā darvišāli / Dele por darde man kay miše xāli
فارسی: نخل های سیدنی و درویشانی1 دل دردمند من کی از غم آزاد می شود ؟

ترانه های محلی در جشن های عروسی شهر لار/3

13- بادا بادا اَکُنَم سِرِ چَمِدو واز اَکُنَم  /  اَگَ خَلخَال شَی نی دَما رُسوا شَکُنَم
Bādā bādā akonam sere čamedu vāz akonam / Aga xalxāl say ni damā rosvā šakonam
فارسی : بادا بادا می گوییم و چمدان را باز می کنیم ، اگر خلخال در آن نیست، داماد را رسوا می کنیم.

14- حَلقِه ی دَستُم گُشادِ بابِ دَستِ دِلبَرِ /  َک بادِ سیاهی بیادُ نَه نَه شُوَّر بِبَری
Halqaye dastom gošade bābe daste delbare/ Yak bāde siyahi biyādo nanasowwar bebare
فارسی :حلقه دستم گشاد و مناسب دست دلبر است امیدوارم باد سیاهی بوزد و مادر شوهر را با خود ببرد

15-  چارتا طاقُ چارتا تالار شَهرِ لار / اَز میونِ چار بَرادَر شازدَ دوماد سایَه دار
Čār tā tāq o čārtā tālār šahre lār/ Az miyune čār barādar šāzda dumād saya dār
فارسی : چهار طاق و چهار تالار در شهر لار و از بین چهار برادر ، داماد بزرگتر است

16- سِ دَریُ پَن دَریُ دَری یا سَخت آبَنی/  تِکِ عَیشِ کاکا جونیم اِناوِّ نقش آبَنی
Se dariyo pan dariyo dariyā saxt ābani / Teke ayše kākā junim enāuwe naqš ābani
فارسی : تمام سه دری ها و پنج دری ها را محکم ببندید و در عروسی برادرم حنای نقش دار ببندید .

17-  سالِ قَطی کِ مَروِتَر شُ کِ اَ دَوا / اَما اَیشَم وَلی اَ خونَی دَما
Sāle qati marvetar šo ke a davā / Amā ayšam vali a xunay damā
فارسی: سال قحطی که مرو تلخ را دارو به حساب آوردند، ما در عروسی هستیم ولی در خانه ی داماد.

18- کُنارکُنگُلو خوب سایَ دارِ/ تَمَنّا بَر دُتِ اَمسایَ دارِ
Konare kongolu xub sāya dāre / Tamannā bar dote amsāya dāre
فارسی : کنار کوچک خوب سایه ای دارد و نیز به دختر همسایه تمنّا می کند.

19-  اَلَ اَلَ که شاد اُت بُکُنِم با چوب بادزن باد اَُت بُکُنِم/ اَلَ اَلَ کِه گَو اَ شَل خَتِ شربت نارنج مُشک شَ تِک کَتِ
Ala ala ke šād ot bokonemBā čube bādzan bād ot bokonem /  Ala ala ke gaw a šal xate Sarbate nāranj mošk ša tek kate
فارسی : سریع باش تا تو را شاد کنم و با چوب بادبزن تو را باد بکنم. سریع باش که گاو در گل گیر کرده و در شربت نارنج موش افتاده.

20- اِتیاط بُکُن کِه بَند پَتا نِزِن / خَرِ مَزَّینَل پا اَ کا نِزِن
Etiyāt bokon ke band patā nezen / Xare mazzaynal pā a kā nezen
فارسی : احتیاط کن که در طناب گره نیفتد و خر مش زینل به کاه لگد نزند

www.larestankohan.ir

واژگان نسبی ( خانوادگی ) در زبان لارستانی  غنی و در مواردی دقیق تر از زبان فارسی است . آنچه که در پی می آید واژه هایی است که در زبان لاری وگویش اوزی برای نسبت های خانوادگی به کار می رود .

زِنَه -ز ِ نَ = همسر ( زن)

-شُو-  شُو   = همسر (مرد)

-بَبَه – با   = پد ر

 ننه – نَنَ   = مادر

ننه- مومون  =  مادر

پُس  -پُس   = پسر

دُت – دُت  = دختر

 بِچِ گپتر -بَچ ِ گپ = بزرگترین فرزند

 بِچِ کیدُو – بَچ ِ کوکی  = کوچکترین فرزند

   کاکا- کاکَ    = برادر بزرگتر

بِراسُو- بِراسِ ِ     = برادر کوچکتر

دادا – دادَ      = خواهر بزرگتر

 خُنگوُ-خوگو     = خواهر کوچکتر

بباجی بُ آ م -با گپ ِ      = پدر بزرگ پدری

بی بی  بُ آ م  – نَنَ با     = مادربزرگ پدری

بباجی بُ آ م – با گپوی پِر ِ  = پدر بزرگ پدر

 بی بی بُ آم – نَنَ بوی پِر= مادر بزرگ پدر

بباجی نَنَم – بُخُال ِ     =   پدر بزرگ ِ مادری

بی بی نَنه- نَنَ  خُال  ِ= مادر بزرگ مادری

بباجی نَنَه – با خُلوی پِر ِ = پدر بزرگ ِ مادر

بی بی نَنَه – نَنَ خُلوی پِر ِ = مادر بزرگ ِ مادر

آمُِو – آم ِ       =  عمو

 ام مَ -ام مَ     = عمه

خالُو – خال ِ   = دایی

خالَه -دامو    = خاله

آموی گپتر- آمِ گپِ ِ  = عموی بزرگتر

 اَم مَ گَپُو -اَم مَی گپ ِ =عمه ی بزرگتر

 آمویِ کیدُو تُر -آموی کِوُ د = عموی کوچکتر

اَم مَ کیدوتر-اَم مَی کِوُد ِ  = عمه ی کوچکتر

 خالوی گپتر -خالوی گپ ِ  = دایی بزرگتر

خاله ی بزرگتر= خاله گپتر -دامون گپِ

 خالوی کیدُوتَر – خالوی کِوُدِ ِ =دایی کوچکتر

 خاله کیدو تر-دامون کِوُد ِ = خاله ی کوچکتر

نَنه  شُوم – مومون شُو    = مادر شوهر

مامونه شُو – نَنَی شُو   = مادر شوهر

بای شُوم – بای شُو    = پدر شوهر

پدرزن – باخا ل    = پدر زن

 مادرزن – مون خا ل   = مادر زن

- دُت زَدِ   پس زَدَ -دززَده- پُس زَدَ  = نوه

پی زدَه – پی زدَ      =  نوه ( و نیز به معنای : فرزند زن  ؛ فرزند شوهر )

پُسِ پُسُم – پُس ِ پُس =نوه ( پسر ِ) فرزند مذکر

 دت ِ پُسم – دُت ِ پُس = نوه ( دختر  ِفرزند مذکر )

پس دُتُم – ُپس ِ دُت   = نوه ( پسر ِ فرزند مونث )

دُت دوتم – دُت ِ دُت   = نوه ( دختر ِ فرزند مونث )

پُسِ کاکام – پُس کا کَ   = پسر ِ برادر ِ بزرگتر

 پُسِ براسُو – پُس براس ِ    = پسر ِ برادر ِ کوچکتر

دت کاکا گپتر – دُت کاکَ = دختر ی برادر ِ بزرگتر

دُتِ براسوس کیدوتر دُت براسِ  ِ = دختر ِ برادر ی کوچکتر

پس دادا -پُس داد َ  = پسر ِ خواهر بزرگتر

دُتِ دادا گپتر -دُت دادَ = دختر ِ خواهر ِ بزرگتر

پُسِ خُنگُوم – ُپس خو گ ِ  = پسر ِ خواهر ِ کوچکتر

 دُت خونگوی کیدوتر -دُت خوگ ِ   = دختر ِ خواهر ی کوچکتر

پُسِ آموُ -پُس آم ِ   = پسر عمو

 پس اَ م مَ – ُپس اَم مَ   – پسر عمه

 دُ تِ آمو – دُت آم ِ   = دختر عمو

دُت اَم مَ – دُت اَم مَ – دختر عمه

پُس ِ خالو -پُس خا ل ِ   = پسر دایی

 پس ِ خالَه – پُس دامو   = پسر خاله

 دُتِ خالُو – دُت  خا ل ِ  = دختر دایی

دُتِ خاله – دُت دام    = دختر خا له

اَم جَل – اُم جَل  =  جاری -(همسران دو برادر)

اَم ریش – اُم ریش = باجناق  ( همسران دو خواهر)

 منبع:وب گپ ولپ ولارستان كهن

کیوان شید = شنبه
مهرشید = یکشنبه
مه شید = دوشنبه
بهرام شید = سه شنبه
تیرشید = چهارشنبه
هرمزشید = پنجشنبه
ناهیدشید یا آدینه = جمعه

اینک با بررسی ریشه های این واژگان به این برآیند ساده میرسیم:

کیوان شید = شنبه
Saturday = Satur + day
Saturn = کیوان
------------------------------------------------------------------
مهرشید = یکشنبه
Sunday = Sun + day
Sun = خور (خورشید) = مهر
------------------------------------------------------------------
مه شید = دوشنبه
Monday = Mon + day
Moon = ماه
------------------------------------------------------------------
بهرام شید = سه شنبه
Tuesday = Tues + day
Tues = god of war = Mars = بهرام
------------------------------------------------------------------
تیرشید = چهارشنبه
Wednesday = Wednes + day
Wednes = day of Mercury = Mercury = تیر
------------------------------------------------------------------
هرمزشید = پنجشنبه
Thursday = Thurs + day
Thurs = Thor = day of Jupiter = Jupiter = هرمز
------------------------------------------------------------------
ناهیدشید یا آدینه = جمعه
Friday = Fri + day
Fri = Frig = day of Venues = Venues = ناهید

منبع:سایت تحلیلی خبری دهکویه

آسك: شامل دو قطعه سنگ دايرهاي شكل كه رويهم قرار ميگيرد .سنگ زيرين ثابت وسنگ بالايي متحرك مي باشد، كه بوسيله تكه چوبي چرخانده ميشود .از اين وسيله جهت تبديل گندم به آرد استفاده مي شود.بدين ترتيب كه گندم از سوراخ وسط سنگ بالايي وارد فضاي بين دوسنگ شده وبوسيله حركت دوراني سنگ بالايي وفشار وارده بين دو سنگ به قطعات ريزتر ودر نهايت به آرد تبديل ميگردد.

ياد دورة کيدوني

مَه يادِه کَيدو اَندِم هَمَه کـَس دِلـُشُو خَش اَند

مُنا فَهمي غُصَّه چَي آخ هَمَه کِس دِلـُشو خَش اَند

دِل مَردياشو صافند چش نامحرم شُوناکِه

تا که چِش تاريک اَبـُئِس هر کي اَپَهلوي زِنَشَند

کمک يکدِگـَه شاکِه وَسِ هر کاري

وَسِ هر کس کَري شاکِه تا ابد شُه ته چش اند

صبح وَگـَّه مردياشو هرکدوم يک کَري شاکِه

مَش غلوم خَرَک شَلونا قَمبَرو اَکار شَل اَند

مش رضا پَچا شَبارَند مَحدِسَن اَ دور کـَهرند

مُصَّفي بِرَدَه شَزَت سيد مرتضي اَتِکِ شَل اَند

زينياشو هَمَه اَمدِه دو سه تا بِچ شُوخِشاره

بچيا تمبونِ  پَکوَایی شوپاوُ هر کي اَ کـَنگِ نَنَش اَند

مانساء اَفِکرِ اَو اند نُصرَتو شَمَد شَوادُوت

زيوَرو اَدَور پاتيل شا بي بي اَوَرِ تَش اَند

سر شومُو که اَبُئِس يک سفرة دراز و گَپ

اَگـَه که چي شَي ني اَند ولي بَخُدا دلشو خش اند

ماي زَمِسّو که مَگو شلغم اَتش شانا همش

آخ قربون منقلياشو که پر خُرگِ تَش اَند

از اِ دَورَي چه بُگـُيم درده دِلـُم چُو بُکُنِم

هَمَه غُصَّه هَمَه غم آخ هَمي دَورة چِه خَش اَند

***شعری به زبان لاری از منصور ارنواز***

 منبع:لارستان كهن