خانواده:

(Labiataelamiaceae )

 مشخصات:

 شبه درختچه‌ای همیشه سبز و کوتاه با ریشه محکم و ساقه‌ای کاملاً منشعب، برگها بدون دمبرگ و متنوع می‌باشند. برگهای جوان کرک دارند. گلهای صورتی درون سنبله‌هایی در نوک شاخه‌ها تجمع می‌یابند.
 میوه آن شامل 4 فندقه صاف و تیره رنگ بوده که در انتهای گل باقی می‌ماند.  گیاه رایحه معطر دارد لذا مورد توجه زنبور عسل است و عسل تولید شده از آویشن خواص اصلی آن را دارا می‌باشد. زمان جمع آوری گیاه فصل بهار و تابستان می‌باشد.

 قسمتهای مورد استفاده:
 کل گیاه
پراکندگی:
بومی‌مناطق مدیترانه‌ای می‌باشد.
در ایران نوع شیرازی آن کاربرد بیشتری دارد.
ترکیبات شیمیایی:
 اسانس حاوی تیمول، کارواکرول، بورنیول، تانن، بیتر و ساپونینها.
 اثر تیمول از بقیه بارزتراست.
خواص:
* رقیق کردن خلط مجاری تنفسی: پس از مصرف خوراکی از ریه متصاعد می‌شود و به غلظت موثر میرسد. 
* افزایش ترشحات وسرعت تخلیه آن از مجاری تنفسی
* گشاد‌کننده مجاری تنفسی و کاهش سرفه
* اثرات ضد باکتریایی
* ضد اسپاسم مجاری گوارشی

 موارد مصرف:

1- پیشگیری
 * در عفونتهای تنفسی منجر به افزایش ترشحات و تخلیه سریعتر آنها شده و  با کاهش شدت سرفه‌ها از التهاب مجاری تنفسی جلوگیری می‌کند. 
 * در بیماران با روده تحریک پذیر IBS  منجر به کاهش علایم گوارشی می‌گردد. 
 * منجر به کاهش تجمع باکتریها در دهان میگردد. 

 2-درمان
 * کاهش سرفه‌های خشک و شدید در برونشیت وسیاه‌سرفه{(کمکی)(خوراکی. بخور و موضعی)}
 * افزایش رقت خلط در آسم و آمفیزم COPD  {(کمکی)(خوراکی. بخور وموضعی)}
 * کاهش علایم گوارشی در بیماری روده تحریک پذیر IBS {(کمکی)(خوراکی وموضعی)}
 * درمان کرم انکیلوستوم{(کمکی)(خوراکی)}
تداخلات دارویی:
  تداخل دارویی واضحی گزارش نشده است. 

مصرف در دوران بارداری:
بعلت اثرات سقط آوری مصرف آن باید با احتیاط و در مقادیر کم و کوتاه مدت از فرآورده‌های غیر تغلیظ شده‌باشد.

مصرف در دوران شیردهی:
از فرآورده‌های غیر تغلیظ شده با احتیاط و کوتاه مدت مصرف گردد. 

آویشن

آویشن گیاهی است علفی، دارای شاخه‌های زیاد و چوبی به ارتفاع تا 30سانتی متر که در نواحی کوهستانی در بین تخته سنگ و به ویژه در کشورهایاروپایی می‌روید.

ساقه‌های آویشن پوشیده از کرک و برگ‌های کوچک زیادی است. برگ‌های آنکوچک، لوزی شکل، نوک تیز و به صورت متقابل، بر روی ساقه قرار دارند. اینبرگ‌ها به رنگ خاکستری روشن و با بوی بسیار نافذ است و دارای دم برگ‌هایکوچکی نیز می‌باشد.

گل‌ها کوچک، گلی رنگ و یا سفید و به صورت مجتمع در انتهای ساقه قرار گرفته‌اند.

قسمت مورد استفاده‌ی گیاه، گل و به ویژه برگ‌های آن است. این گیاه، به طور محدود و برای تهیه‌ی داروها، در ایران کشت می‌گردد.

تاریخچه:

آویشن باغی نوع کشت شده آویشن وحشی (Thymus serpyllum) است. نام لاتینآویشن وحشی که به عنوان «مادر آویشن» شناخته شده، شاید به دلیل کاربرد سنتیآن برای درمان ناراحتی‌های دوران یائسگی از رشد مارگونه گیاه گرفته شدهاست.

Pliny آن را به عنوان پادزهر نیش مار و سم جانوران دریایی و همچنین درمان سردرد توصیه می‌کند.

رومیان نیز آویشن را می‌سوزاندند زیرا باور داشتند که دود آن عقرب را دور می‌کند.

منبع جغرافیایی:

این گیاه، بومی قسمت‌های مرکزی و جنوب اروپا، بالکان و قفقاز است. دراروپای مرکزی، شرق آفریقا، هند، ترکیه، مراکش و آمریکای شمالی، در سطوحوسیع کشت می‌گردد. صادرات آن، اکثر از کشورهای اسپانیا، فرانسه، بلغارستان ومجارستان به دیگر نقاط جهان صورت می‌گیرد.

ترکیبات مهم:

مهم‌ترین ترکیب گیاه، اسانس آن است که به میزان 5/2- 1 درصد در برگ‌هایآن وجود دارد. مهم‌ترین اجسام اسانس شامل تیمول و کارواکرول که به ترتیب از 70 – 30 درصد اسانس و 30 – 15 درصد اسانس را تشکیل می‌دهند.
کاربرد دیگر آویشن، مصرف آن به صورت پودر در بعضی ادویه‌جات و ترشی‌هاست،هم چنین به طور مستقیم و یا همراه با دیگر گیاهان، به عنوان بو، مزه و ضدنفخ در صنایع غذایی مصرف زیادی دارد

ترکیبات دیگر شامل لینالول، سیمن، تیمن و آلفا پی نن هستند. این ترکیباتو درصد آن‌ها به شرایط محل کشت، زمان برداشت و سایر شرایط جغرافیایی،بستگی دارد.

اثرات مهم:

مصرف خوراکی آویشن دارای اثر خلط آور و ضد سرفه‌ی خوبی می‌باشد. به همیندلیل محصولات زیاد به ویژه به صورت شربت از آن تهیه شده است. هم چنین دربرونشیت، سیاه‌سرفه و نزله‌ها، به خوبی می‌توان از آن استفاده کرد.

خاصیت ضد میکروب تیمول، بسیار قوی و حدود 25 بار از فنل در مورد تعدادی از میکروب‌ها، بیشتر است.

هم چنین در بعضی محصولات موضعی، به عنوان ضد خارش، ضد میکروب، مالشیقرمز کننده و محرک، محلول‌های حمام و محلول‌های غرغره برای کاهش تورم دهان وگلو، مصرف می‌شود.

کاربرد دیگر آویشن، مصرف آن به صورت پودر در بعضی ادویه‌جات وترشی‌هاست، هم چنین به طور مستقیم و یا همراه با دیگر گیاهان، به عنوان بو،مزه و ضد نفخ در صنایع غذایی مصرف زیادی دارد.

در طب عوام، اکثراً به خاطر اثرات مسکن، ضد اسپاسم و ضد نفخ، از آن استفاده می‌کنند.

مهم‌ترین اثرات گزارش شده آویشن باغی:

سقط کننده جنین، آلرژی زا، ضد درد، ضد آلرژی، ضد آلزایمر، ضد آرتریت، ضدمیکروب، ضد سلولیت، ضد باکتری، ضد سرطان، ضد ادم، ضد التهاب، ضد موتاژن،ضد اکسیدان، ضد تب، ضد عفونی کننده، ضد اسپاسم، ضد قارچ، ضد کرم، ضداحتقان، ضد سرفه، ضد نفخ، ضد زخم داخلی، ضد کرم آسکاریس، قابض، بازکننده وبرونش ها، آنتاگونیست کلسیم، معرق، خلط آور، کاهش دهنده‌ی چربی خون، کاهشدهنده‌ی پرفشاری خون، محرک سیستم ایمنی بدن، حشره کش، کاهش دهنده‌ی ترشحاتبزاقی، مسکن و محرک.
چای آویشن
طریقه و میزان مصرف:

تهیه چای:

بر روی 2 گرم از پودر برگ آویشن، یک لیوان آب جوش ریخته و پس از 15- 10 دقیقه صاف کرده و می‌نوشیم.

داروهایی گیاهی تهیه شده از آویشن، اکثراً به شکل مایع و شربت می‌باشندکه با استفاده از راهنمای همراه دارو، باید مصرف شود. هم چنین به صورتتی‌بگ‌های مختلف، که اکثراً حاوی 2 گرم پودر و یا خرد شده‌ی برگ آویشن است،در دسترس قرار می‌گیرد.

خواص دیگر آن، شامل خاصیت ادرار آور، ضد عفونی کننده‌ی مجاری ادرار و ضد کرم است.

عوارض جانبی:

تاکنون در مورد عارضه‌ی جانبی ناشی از مصرف مقادیر خوراکی آویشن یافرآورده‌های وابسته، گزارشی داده نشده است؛ ولی ممکن است در موارد معدودی،دردهای شکمی را ایجاد نماید و یا باعث گرفتگی موقتی گردد.

نکته‌ی دیگر آن که استفاده‌ی داخلی از تیمول با وجود کولیت، نارسایی قلبی و در زمان حاملگی، توصیه نمی‌گردد.

مقدار مصرف عادی آن برای افراد بالای یک سال، 6- 3 گرم برگ خشک، در یک نوبت و روزی 3- 1 مرتبه تکرار این مقدار می‌باشد.

افراد کم‌تر از یک سال، 1- 5/0 گرم از گیاه یا معادل آن از فراورده‌های آویشن را روزی چند مرتبه می‌توانند مصرف کنند.

هم چنین، میزان مصر تنتور آن، 40 قطره تا سه بار در روز از این مقداربرای بزرگ‌سالان و تا یک ششم این مقدار، برای افراد زیر یک سال، مناسب است.

مصرف شربت‌های مختلف، بر حسب دستور کارخانه‌ی سازنده می‌باشد.

افزون بر این، دم کرده‌ی 5 گرم درصد میلی لیتر آب، به عنوان غرغره یا دهان‌شویه و یا مصارف موضعی، توصیه شده است.

مصرف در حاملگی و شیردهی:

گرچه ممکن است مصرف در این دوران، خطراتی در بر نداشته باشد ولی چونمطالعات در این مورد کامل نشده است، لذا بهتر است مصرف با نسخه‌ی پزشک صورتگیرد.

نکات قابل توجه:

1- گیاهانی با نام آویشن پهن، آویشن باریک و آویشن شیرازی که درعطاری‌ها و یا بازار ایران وجود دارد، گیاهانی متفاوت از آویشن بوده ولی بهعلت شباهت در بعضی ترکیبات و یا شباهت ظاهری، بدین نام‌ها نامیده شده‌اند. راجع به این آویشن‌ها، توضیحات لازم ارائه شده است.

2- گونه‌ی دیگری از آویشن با نام علمی Thymus zygis که شباهت بسیارنزدیکی از نظر ظاهری و ترکیبات، با گونه‌ی اصلی دارد، در بعضی نقاط دنیا بهجای آویشن اصلی (Thymus valgaris) مصرف می‌شود. گونه‌ی مذکور در ایرانرویش ندارد.

3- به بعضی از گونه‌های گیاه Thymus در ایران آویشن اطلاق می‌شود. اینگیاه در مناطق زیادی از ایران در شمال، غرب و مرکز از جمله مازندران،گیلان، آذربایجان، زنجان، کردستان، اطراف تهران و اطراف قزوین می‌روید.

4- آویشنی که در اکثر کتب گیاهان دارویی دنیا به عنوان استاندارد و گونهاصلی دارویی نوشته شده است Thymus vulgaris می‌باشد که به طور محدود درایران کشت می‌گردد و اکثر گیاهانی که تحت نام آویشن در بازارهای ایران عرضهمی‌شوند، از نظر جنس و گونه متفاوت می‌باشند ولی در اثرات دارویی مشابهتدارند.

------------------------------------------------