کلیات گیاه شناسی

انجیر درختی است با برگهای زرد و پنجه‌ای برنگ سبز خاکستری که بلندیآن تا شش متر می‌رسد و چون در مقابل سرمای شدید مقاومت ندارد بنابراین درمناطق معتدله و گرمسیر کشت می‌شود. درخت انجیر معمولا از سال چهارم شروع بهمیوه دادن می‌کند و تا سن بیست سالگی میوه می‌دهد.

ترکیبات شیمیایی

انجیر میوه مغذی و خوش طعمی است. دارای مواد قندی ، مواد ازته ، چربی ، مواد معدنی ،آمینو اسید ، آنزیمهای مختلف و کاروتن می‌باشد. در برگهای آن حدود 0.6 درصد مواد تلخیمانند فیکوسین ficusin و برگاپتین bergaptene وجود دارد. شیره سفیدی که باشکستن شاخه‌های درخت انجیر و یا از میوه نارس آن خارج می‌شود بسیار سمیاست و اگر بر روی پوست زده شود سلولها را از بین برده و می‌کشد. برگهایانجیر دارای glycosiderutin می‌باشد.

خواص دارویی

خواص میوه

• انجیر تعرق بدن را زیاد می‌کند.
• ادرار آور است.
• حرارت بدن را کاهش می‌دهد.
• چاق کننده است و آنهایی که می‌خواهند وزن اضافه کنند و یا برایبیمارانی که دوره نقاهت خود را می‌گذرانند بسیار مفید است. بدین منظورمی‌توان آنرا با شیر سویا مخلوط کرده و بین غذاها خورد.

• انجیر یبوست را برطرف می‌کند و یکی از بهترین میوه‌ها برای تمیز کردن روده بزرگ و رفع یبوست است.
• برای درمان ناراحتیهای سینه حدود 20 گرم از خرما ، عناب ، انجیرخشک و مویز را باهم مخلوط کرده و آسیاب کرده سپس این پودر را با یک لیتر آبجوشانده تا حجم آن به نصف برسد. از این جوشانده می‌توان به مقدار سه فنجاندر روز مصرف نمود.
• جوشانده انجیر خشک درمان کننده التهاب مجاریدستگاه تنفسی ،کلیه ،ذات‌الریه،ذات‌الجنب،سرخک ،مخملک وآبلهمی‌باشد.
• جوشانده غلیظ انجیر خشک برای رفعسرماخوردگیبسیار مفید است.
• برای برطرف کردنسیاه سرفه،برونشیتوذات‌الریهاز قهوه انجیر استفاده کنید و برای درست کردن این قهوه انجیر را ابتدا بو داده و سپس آنرا آسیاب کنید تا به صورت پودر درآید.
• انجیر دستگاه هاضمه را تقویت می‌کند.
• انجیر برای درمان سوء هاضمه مفید است.
• سوپ انجیر بسیار مقوی است و برای افزایش شیر در زنان شیر ده مفید است. برای تهیه سوپ ، انجیر نارس را با گوشت بپزید‌.
• برای برطرف کردن ورم گلو ، 50 گرم انجیر زرد را در 500 گرم شیرریخته و مدت 15 دقیقه بگذارید سپس آنرا غرغره کنید و مقدری از آنرا نیزبنوشید.
• جوشانده انجیر خشک در شیر برای درمانآنژین، ورم لثه و ورم مخاط دهان نیز موثر است.

• يکی از داروهای بسیار موثر برای درمانآرتروز و درد مفاصل ، مخلوط شیر بز و انجیر سیاه می‌باشد. این مخلوط سموم مختلف را از بدن خارج کرده و درد را از بین می‌برد.
• انجیر را می‌توان همراه با میوه‌های دیگر مصرف کرد انجیر با میوه‌های اسیدی مانندپرتقال وگریپ فروتسازگار نیست.
• انجیر برای آنهایی که قند خونشان پایین می‌آید و یکباره احساس ضعف می‌کنند مناسب است زیرا قند آن به سرعت در روده کوچک جذب می‌شود.
• خوردن انجیر باعث افزایش نیروی جنسی می‌شود.
• انجیر تقویت کنندهکبد است.
• اگر ترشح ادرار کم باشد خوردن انجیر باعث ازدیاد آن می‌شود.
• برای برطرف کردن ورم بناگوش و دمل‌ها ، ضمادی از انجیر خشک با گندم درست کرده و روی ورم دمل بگذارید.
• دم کرده انجیر باشنبلیله برای سینه درد و رفع خشونت سینه مفید است.
• برای رفع ورمطحال ، انجیر را به مدت نه روز در سرکه خیس کنید و هر روز پنج عدد آنرا با سرکه بخورید.
• انجیر ضد سرطان است.
• انجیر در معالجه بیماریهای پوستی موثر است.

خواص شیره درخت انجیر

• مسهل بسیار خوبی است.
• دارای دیاستازهای مختلفی است و برای نرم و ترد کردن گوشت بکار می‌رود.
• شیره درخت انجیر را اگر به مدت چند روز روی زگیل و یا میخچه پا بگذارید آنرا از بین می‌برد.
• برای معالجه بیماریهای پوستی مفید است.
• شیره درخت انجیر را با زرده تخم مرغ و یا روغن مخلوط کنید و روی زخمها بگذاریدباعث التیام آنها خواهد شد.
• ضماد شیره درخت انجیر با شنبلیله برای رفعنقرسمفید است.
• برای معالجه جراحتهای پوستی ضمادی از شیره درخت انجیر با در جو درست کرده روی آنها بگذارید.
• مالیدن شیره درخت انجیر بر روی سر از ریزش مو جلوگیری می‌کند.

خواص برگ انجیر

• جوشانده برگ درخت انجیر شکم درد را برطرف می‌کند.
• برگ پخته درخت انجیر ملین است.
• برگ انجیر را له کنید و برای برطرف کردن درد بواسیر بر مقعد بمالید.
• برای برطرف کردن ورم و تومورهای مختلف برگ انجیر را روی این قسمتها بگذارید.
• جوشانده ساقه‌های جوان درخت انجیر آب اضافی را از بدن خارج می‌کند.
• برای درمان اسهالهای ساده و خونریزیهای مختلف از جوشانده پوست تازه درخت انجیر استفاده کنید.
• برگ درخت انجیر را در آب جوش ریخته و بگذارید کمی سرد شود و داخللگنی بریزید و داخل آن بنشینید بواسیر دردناک و متورم را درمان می‌کند.

مضرات

انجیر برای کبدهای ضعیف مناسب نیست و آنهایی که کبد ضعیف دارند بایدانجیر را با گردو بخورند. زیاده‌روی در مصرف انجیر تولید نفخ شکم و اسهالکرده و برای چشم نیز مضر است.

میوه ای مقوی و شیرین است که در قرآن به آن قسم خورده شده است. نام عربی آن " تین " و نام انگلیسی آن " "fig"می باشد.

درخت انجیر بومی آسیای غربی و كشورهای مدیترانه است و از آنجا به عربستان ، سوریه و فلسطین اشغالی برده شده است .

انجیردرختی است با برگ های زرد و پنجه ای و به رنگ سبز خاكستری كه بلندی آن تاشش متر می رسد و به دلیل عدم مقاومت در مقابل سرمای شدید ، در مناطق معتدلهو گرمسیر كشت می شود .

درخت انجیر معمولا از سال چهارم شروع به میوه دادن می كند و تا سن بیست سالگی میوه می دهد.

ارزش غذایی انجیر

انجیر، قند زیادی دارد. 50 درصد انجیر خشک را قند تشکیل می دهد. همچنین منبع خوبی از پتاسیم ، منیزیم  ، کلسیم  ، فسفر  و ویتامین های c  , b , a  است.

انجیرمنبع غنی فیبر غذایی می باشد. لیگنین یک نوع فیبرغذایی غیرمحلول است که بهمقدار زیاد در انجیر وجود دارد و نقش عمده ای در جلوگیری و رفع یبوستدارد.

انجیر منبع غنی فیبر غذایی و نیز منبع خوبی از منیزیم ، کلسیم ، فسفر و ویتامین های c , b , a است.

سایر خواص غذایی انجیر عبارتند از :

1- از انجیر می توان در رژیم های غذایی خاص مثل رژیم کم چربی ، کم سدیم ، پرفیبر ، کاهش وزن ، دیابتی و حتی رژیم غذایی مدیترانه ای استفاده کرد.

2- انجیر سدیم و چربی ندارد و مانند سایر میوه ها بدون کلسترول است.

3- 40 گرم انجیر تازه یا یک چهارم لیوان از خرد شده ی آن، معادل یک واحد میوه است.

4- 5/1 عد انجیر خشک معادل یک واحد میوه یا 15 گرم کربوهیدرات است که کربوهیدرات آن از گلوکز و فروکتوز تشکیل شده است.

5- انجیر، فیبر غذایی بالایی دارد و هر واحد آن 20 درصد نیاز روزانه را تأمین می کند که بیش از هر نوع میوه تازه یا خشک می باشد.

6- انجیر بیش از سایر میوه ها املاح دارد. 40 گرم انجیر تازه دارای 244 میلیگرم پتاسیم ( 7 درصد نیاز روزانه ) ، 53 میلی گرم کلسیم ( 6 درصد نیازروزانه ) و 2/1 میلی گرم آهن ( 6 درصد نیاز روزانه ) می باشد.

خواص درمانی انجیر

انجیر از نظر طب قدیم ایران ، گرم و تر است .

- انجیر تعرق بدن را زیاد می كند .

- ادرار آور است . اگر ترشح ادرار كم باشد ،خوردن انجیر باعث ازدیاد آن می شود .

- حرارت بدن را كاهش می دهد .

- چاق كننده است و برای آنهایی كه می خواهند وزن اضافه كنند بسیار مفید است . بدین منظور می توان آن را با شیر مخلوط كرد و در بین غذاها خورد.

- انجیر ( تازه یا خشک ) یبوست را برطرف می كند و یكی از بهترین میوه هابرای تمیز كردن روده بزرگ و رفع یبوست است . در قدیم برای از بین بردنیبوست از شربت انجیر استفاده می كردند .

- برای درمان ناراحتی های سینه حدود 20 گرم از خرما ، عناب ، انجیر خشك و مویز را با هم مخلوط كرده و آسیاب می کنند. سپس اینپودر را با یك لیتر آب می جوشانند تا حجم آن به نصف برسد . از این جوشاندهمی توان به مقدار سه فنجان در روز مصرف نمود .

- جوشانده انجیر خشك درمان كننده التهاب مجاری دستگاه تنفسی ، كلیه ، ذات الریه ، ذات الجنب ، سرخك ،مخملك و آبله می باشد .

- جوشانده غلیظ انجیر خشک برای رفع سرماخوردگی بسیار مفید است و غرغره کردن آن گلودرد را برطرف می کند.

- برای برطرف كردن سیاه سرفه ، برونشیت و ذات الریه از " قهوه ی انجیر" استفاده كنید. برای درست كردناین قهوه ، انجیر خشک را ابتدا بو می دهند و سپس آن را آسیاب می كنند تابصورت پودر درآید .- انجیر دستگاه هاضمه را تقویت می كند .

- انجیر برای درمان سوء هاضمه مفید است .

- سوپ انجیر بسیار مقوی است و برای افزایش شیر در زنان شیرده مفید است .برای تهیه سوپ ، انجیر نرسیده را با گوشت بپزید .

- برای برطرف كردن ورم گلو ، 50 گرم انجیر زرد را در 500 گرم شیر ریخته ومدت 15 دقیقه بگذارید بماند. سپس آن را غرغره كنید و مقدری از آن را نیزبنوشید. می توانید آن را با عسل هم شیرین كنید .

- انجیر خشک جوشیده شده در شیر برای درمان آنژین ، ورم لثه و ورم مخاط دهان مفید است .

- یكی از داروهای بسیار موثر برای درمان آرتروز و درد مفاصل، مخلوط شیر بز و انجیر سیاه می باشد . این مخلوط سموم مختلف را از بدن خارج كرده و درد را از بین می برد.

 انجیر ، به خصوص انجیر خشک خیسانده در آب یا شیر ، موثرترین درمان برای رفع یبوست است.

- انجیر را می توان همراه با میوه های دیگر مصرف كرد. انجیر با میوه های اسیدی مانند پرتقال و گریپ فروت سازگار نیست .

- انجیر برای آنهایی كه قند خونشان پائین می آید و یك دفعه احساس ضعف میكنند مناسب است، زیرا قند آن به سرعت در روده كوچك جذب می شود.

- خوردن انجیر باعث افزایش نیروی جنسی می شود .

- برای برطرف كردن ورم بناگوش و دمل ها ، ضمادی از انجیر خشك با آرد جو و گندم درست كنید و روی ورم دمل بگذارید .

- دم كرده انجیر با شنبلیله ، برای سینه درد مفید است .

- برای رفع ورم طحال، انجیر را به مدت 9 روز در سركه خیس كنید و هر روز پنج عدد از آن را با سركه بخورید.

- انجیر ضد سرطان است .

- انجیر در معالجه بیماری های پوستی  موثر است .

- مربا و کمپوت انجیر برای درمان یبوست موثر است ،5 لذا می توان 3 یا 4 انجیر تازه را چهار قطعه کرد و در نیم لیتر شیر جوشاند تا بپزد و آن را با 12عدد کشمش صبح ناشتا بخورند.

- هضم انجیر آسان است و مصرف آن برای بچه ها و اشخاصی که از بستر بیماری برخاسته اند و دوره نقاهت را می گذرانند، بسیار مفید است.

- انجیر به علت دارا بودن دانه های ریز، باعث تقویت معده و روده می شود، ولی برای کبدهای ضعیف زیان آور است.

- سرشار بودن انجیر از پتاسیم، تامین کننده سلامتی کودکان ضعیف و کم خون  و بی اشتها ست.

- اگر انجیر و عسل را به طور مساوی با هم مخلوط نمایید و بخورید، جهت زخم معده  بسیار مفید است.

- انجیر به علت داشتن پتاسیم، درجه قلیائیت بدن را بالا برده و در دفع اوره و چربی خون بسیار موثر است.

- شربت انجیر، تسکین دهنده دردهای گلو و سرفه  است.

- انجیر خشک خیسانده شده در شیر بسیار خوشمزه و برای درمان یبوست شدید بسیار مفید است. همچنین خوردن انجیر خشک خیسانده در روغن زیتون  در صبح ناشتا ، برای رفع یبوست موثر است.

نظر پیامبر و امامان در مورد خواص انجیر :

*رسول گرامی اسلام (ص) خواص ذیل را برای انجیر بر شمرده اند و مسلمانان را به خوردن آن ترغیب کرده اند :

- انجیر میوه ای بهشتی است که بواسیر را قطع می کند.

- انجیر نقرس را معالجه می کند.

- انجیر، قوای جنسی را زیاد می کند و رطوبت و سردی را که موجب ضعف نیروی آمیزش است ، برطرف می نماید.

*حضرت علی (ع) می فرمایند : انجیر برای باد قولنج مفید است. در روز از آن زیاد بخورید ، ولی در شب کم بخورید.

* در حدیثی ازامام محمد باقر (ع) آمده است که فرمود:

برکبد "حزقیل" پیامبر زخمی ظاهر شد که او را آزار می داد. خداوند به او وحیکرد که شیره انجیر را بگیر و بر سینه خود بمال. وی نیز این کار را انجامداد و بهبود یافت.

* در حدیثی ازامام رضا (ع) چنین آمده است که :

انجیر بوی بد دهان  را از بین می برد ؛ استخوان را محکم می سازد؛ باعث رویش مو  می شود ؛ درد را بر طرف می کند و با وجود انجیر دیگر به دارو احتیاج نیست.

مضرات

- انجیر برای كبدهای ضعیف مناسب نیست و آنهایی كه كبد ضعیف دارند ، باید انجیر را با گردو  بخورند.

- زیاده روی در مصرف انجیر باعث نفخ شكم و اسهال می شود و برای چشم نیز مضر است .

- انجیر برای مبتلایان به بیماری قند مضّر است.

- انجیر برای مبتلایان به اختلال معده و روده مضّر است.

- زیاده روی در خوردن انجیر، برای معده و چشم  زیان آور است و خنثی کننده زیان آن، کرفس  است.

تهیه دسر با انجیر

برایتهیه پوره انجیر، 240 گرم انجیر را با یک سوم لیوان آب یا آب میوه، درمخلوط کن بریزید و با هم مخلوط کنید. پوره انجیر می تواند به عنوان یکجایگزین مناسب برای چربی و یک شیرین کننده در سفره غذایی شما استفاده شود.

.خرید و نگهداری انجیر

موقعخرید انجیر دقت کنید که تازه و پوست آن صاف باشد. اگر بوی ترشیدگی می داد،آن را نخرید ، زیرا این بو نشان می دهد که قند موجود در انجیر تخمیر ومیوه خراب شده است.

انجیر تازه را حتماً باید در یخچال نگهداری کنید ،ولی انجیر خشک را می توانید در یخچال یا در هوای اتاق نگهداری کنید. البتهباید در یک ظرف یا بسته بندی بدون هوا و رطوبت باشد که در اینصورت برایچندین ماه می توان آن را نگه داشت.

طی مطلبی در آینده خواص برگ و شیره درخت انجیر را برای شما بیان خواهیم کرد.

نیره ولدخانی – کارشناس تغذیه تبیان

منابع مورد استفاده :

- www.irteb.com

- www.meccagold.com/nutrition.htm

- www.californiafigs.com/nutrition/content1.html

- کتاب خواص میوه های خوراکی ؛ تالیف مرتضی نظری

---------------------------------------------------------