کلپوره
گیاهیاست علفی، پایا، پرشاخه به ارتفاع 10 تا 35 سانتیمتر و دارای ظاهر سفیدپنبهای که معمولاً در نواحی بایر، سواحل سنگلاخی و ماسهزارهای نواحی جهانمیروید. برگهای آن باریک، دراز و پوشیده از کرکهای پنبهای در هر دو سطحپهنک است. گلهائی به رنگهای سفید، سفید مایل به زرد و یا زرد و حتی ارغوانیدارد. این حالت متغیر بودن نه تنها در رنگ گل بلکه در وضع ساقه گیاه که بهصورت پرپشت و پرشاخه و یا به حالت خوابیده درمیآید نیز دیده میشود. زمانگل دادن آن به تناسب شرایط محیط زندگی بین خرداد و مرداد است. زنبور عسلبه علت وجود نوش در گلهای آن به سمت گیاه جلب میگردد
اندام داروئی:
قسمت مورد استفاده گیاه سرشاخه گلدار گیاه است.
زمان جمعآوری:
به تناسب شرایط محیط زندگی بین ماههای خرداد و مرداد است.
دامنه انتشار:
درنواحی بایر، سواحل سنگلاخی و ماسهزارهای نواحی مختلف اروپا، منطقهمدیترانه، شمال آفریقا و جنوب غربی آسیا منجمله ایران میروید. این گیاهپراکندگی وسیع در نواحی مختلف شمال، مغرب، جنوب و مرکز ایران، منطقه البرز،اطراف تهران مخصوصاً در غالب نواحی نیمه بایر و کوهستانهای نیمهخشک دارد.
اجزای متشکله: عصارۀ گیاه teucrium polium محتوی مواد مؤثره زیرهمیباشد. دی ترپنوئیدها، 7ـ5ـ گلیکوزید، 6 ـ متوکسی جنگوانین و اسانس فرارکه بیشترین مواد این اسانس ژرماکرن b، d، بتاکاریوفیلن، هومولن و کاریوفیلناکساید میباشد.
خواص درمانی:
استفادهاز این گیاه به طوری که در کتب داروئی قدیمی وارد است به زمانهای نسبتاًدور نسبت داده میشود مانند آنکه بقراط، دیوسکورید، پلین و جالینوس از آندر آثار خود نام بردهاند و چون گیاه ظاهری کاملاً مشخص دارد. نوع مورد نظرحکما در زمانهای قدیم، همین گیاه فعلی بوده است.
سرشاخههای گلدار گیاه اثر مقوی، نیرو دهنده و ضد تشنج دارد و اگر گردآن وارد بینی شود مخاط بینی را تحریک کرده و ایجاد عطسه مینماید. مصرف آنرا با بررسیهائی که بعمل آمده در رفع سردرد، ضعف عمل دستگاه تغذیه،بیماریهای دستگاه تناسلی ـ ادراری و تأخیر یا عدم وقوع قاعدگی به علت ضعفکلی مؤثر میباشد. در ضمن اثر ضد تشنج نیز دارد. از این گیاه تلخ دربلوچستان، ایران و هندوستان برای رفع درد ناحیه قلب استفاده میشود؛ بعلاوهتببر است و از جوشاندۀ گیاه در آب و با خیساندن و یا دم کردۀ آن در آب درموارد سرماخوردگی مصرف میشود. در کرمان نیز برای رفع ناراحتی هاضمه ودلدرد از آن استفاده میکنند.
اثرات فارماکولوژیکی گیاه:
طبقتحقیقات انجام شده در مرکز تحقیق و توسعه شرکت باریجاسانس، اسانس کلپورهدارای خاصیت ضد اسپاسم قوی بر روی انقباضات ایجاد شده توسط استیل کولین وکلرور پتاسیم میباشد (با غلظت 36ـ9 انقباضات ناشی از استیل کولین را مهارمیکند و ic50 این اسانس در مهار انقباضات ناشی از kcl برابر 18 است). تأثیر این اسانس بر مهار هر دو نوع انقباض مزیت این گیاه را نسبت بهآتروپین و هیوسین که تنها بر روی انقباضات ناشی از استیل کولین مؤثر هستندنشان میدهد. در ضمن برای فلاونوئیدهای موجود در فرآورده (لوتئولین 7ـ5گلیکوزید) نیز اثرات آنتی اسپاسمودیک گزارش شده است.
مکانیسم اثر:
سیستماعصاب پارا سمپاتیک که از جمله سیستمهای عصبی خودکار بدن است (سیستم دیگرسمپاتیک است). مسئول انقباض و حرکات دستگاه گوارش میباشد. استیل کولین یکحامل شیمیائی است که با ترشح از انتهای اعصاب پارا سمپاتیک سبب بروز اثراتاین اعصاب بر اندامهای مختلف میشود. بنابراین یک داروی آنتاگونیست استیلکولین میتواند مانع اثرات این ماده در اندام مورد نظر شود و اثرات استیلکولین را معکوس نماید. مواد مؤثره گیاه کلپوره آنتاگونیست استیل کولینمیباشند. این مواد با مهار کانالهای کلسیم مانع از ورود کلسیم از مایعخارج سلولی به داخل غشاء پایانههای عصبی در هنگام دپولاریزاسیون (مرحلهایکه به علت ورودیونهای سدیم با بار مثبت پتانسیل الکتریکی داخل غشاء بهسمت مثبت میل میکند) شده، جلو آزاد شدن استیل کولین را از وزیکولهایالتهابی عصب گرفته، در نتیجه امکان انتقال پیام عصبی در طول مسیر نورونها ونیز انتقال پیام عصبی به ماهیچههای صاف دستگاه گوارش از میان رفته یاحداقل کاهش مییابد. در نتیجه دارای اثرات آنتیاسپاسمودیک میباشد.
موارد استفاده و خواص :کلپوره بعنوان تقویت کننده ،ادرارآور ،ضد اسهال و دهان شویه در فرانسه و ایتالیا دارای مصرف عمده است . این گیاه بعنوان داروی مورد استفاده در درمان کمکی در برنامه های کاهش وزن نیز مورد استفاده قرار می گرفت.
این گیاه مدت زیادی است که دیگر مورد استفاده قرار نمی گیرد زیرا گزارش شده است که سبب ایجاد ناراحتی های کبدی می گردد. گونه t.scorodonia یکی از داروهای ویژه جهت درمان التهاب برونشیتی می باشد.
شکل و مقدار مصرف : دم کرده ها و جوشانده های حاصل از این گیاه سابقاً استفاده زیادی داشته است ،اما در بررسی ها و مطالعات مشخص شده که ابتدا باید با توجه به مواد موثره موجود در این گیاه میزان ایمنی و نیز دز مناسب آن مشخص و سپس تجویز یا مصرف گردد.
مواد موثره : لاکتون های دی ترپن از نوع انت – کلرودان از مواد موثره اصلی این گیاه هستند که شامل دی هیدروتئوجین ،تئوکرین های a تا g ،تئوفلین ،تئوفلیدین و ایزوتئوفلیدین می باشند.
کلپوره علاوه بر این مواد حاوی تری ترپن ها ، اسانس روغنی ،فلاونوئید ها و گلیکوزیدهای اسید فنولیک ( مانند تئوکریوزید)نیز میباشد.دیگر گونه های جنس teucrium نیز سرشار از لاکتون های دی ترپن و گلیکوزید های ایریدوئید ( مانند هارپاژید و 8-او-استیل هارپاژید ) می باشند.
اثرات درمانی : فعالیت و اثرات دارویی ترکیبات مختلف موجود در این گیاه بطور کامل مورد بررسی قرار نگرفته است . لاکتون های ترپنوئید در واقع مواد تلخ هستند و احتمالاً سبب تحریک دستگاه گوارشی و ایجاد اثرات ضد زکام می گردند. این نکته که کدامیک از ترکیبات موجود در این گیاه می توانند سبب ایجاد التهاب حاد کبدی شوند هنوز مشخص نشده است.
احتیاط : کلپوره می تواند سبب ایجاد ناراحتی های کبدی گردد و بهمین دلیل مصرف فرآورده های این گیاه در فرانسه ممنوع شده است.
-------------------------------------------