گياه روغني و دارويي ماريتيغال

اين گياه با نام علمي Silybum marianum ازخانواده كمپوزيته است كه بسته بهشرايط آب و هوايي به صورت يكساله، يكسالهپاييزه و دوساله كشت مي شود.
دكتر رسول اصغري زكريا، عضو هيات علمي دانشگاه محقق اردبيلي مي گويد: اينگياه بيشتر به عنوان يك گياه دارويي مطرح است ; ولي قابليت آن را دارد كهبه عنوان يك گياه روغني نيز مطرح شود.
دانه اين گياه داراي 25 20 درصد روغني است كه شامل 60 50 درصد اسيدلينولئيك و 35% - 20% اسيداولئيك است.
اين روغن ها هر دو مصرف خوراكي دارند و از فرآورده هاي جانبي كارخانه هايداروسازي كه به تهيه دارو از سيليمارين اقدام مي كنند (نوعي فلاونوييد كهاز آن به عنوان ضد مسموميت كبدي استفاده مي شود و در مقابل عوامل مسمومكننده از كبد محافظت مي كنند) به عنوان روغن خوراكي مي توان استفاده كرد.
همچنين اين روغن در صنايع آرايشي و بهداشتي نيز مصرف مي شود، علاوه بر تماماينها كنجاله آن پس از روغن گيري در تغذيه دام هم ارزش بالايي دارد.
مواد موثره ماريتيغال در ميوه (دانه) آن ساخته و ذخيره مي شود و مقدار آنبسته به شرايط اقليمي محل رويش و نوع گياه بين 2 تا 10 درصد است.
با توجه به اهميت روزافزون و استفاده از اين ماده در صنايع داروسازي از 20سال پيش در تعدادي از كشورها، در مقياس وسيع كشت و ارقام اصلاح شده آنتوليد شد، در ايران هم بتازگي فعاليت هايي براي استخراج و توليد دارويسيليمارين شروع شده و از اين دارو براي مداواي مسموميت هاي كبدي ، تقويتاعمال كبدي، اختلالات جهاز هاضمه و بيماري هاي كبدي مثل سيروز ويرتان بهبازار عرضه شده استگياهشناسي:

گياهياست يکساله با ريشه اي به رنگ روشن و راست، ساقه راست با ارتفاع بين 250-150 سانتي متر، برگها پهن و شکننده، دمبرگها بلند، بيضي شکل و خاردارمي باشند. وجود لکه هاي سبز رنگ کلروفيل دار در بعضي نقاط سطح برگ و عدموجود کلروفيل در نقاط ديگر آن به برگ حالتي شبيه سنگ مرمر مي دهند. حاشيهبرگها خاردارد و کاپيتولها به شکل بيضي و تا حدودي تخم مرغي شکل مي باشند. قطر آن ها بين 8-5 سانتي متر مي باشد. گلها به رنگ بنفش تيره و به ندرتسفيد مي باشند. قسمت خارجي کاپيتولها برجسته و پولک مانند و از تعداد زياديزوايد خار مانند تشکيل شده اند. رنگ آنها عموما" قهوه اي تيره اما قسمتتحتاني قهوه اي روشن است . طول دوره رويش در اين گياه 140-110 روز مي باشد.

خواص دارويي و موارد مصرف:

ازمواد موثره ميوه هاي رسيده اين گياه براي معالجه بيماريهاي کبدي (سيروز ومسموميتهاي کبدي) و پيشگيري از سرطان کبد استفاده مي شود. دارو هايي ازقبيل لگالون، دوراسيليمارين، مارين ديستل ، داروهايي هستند که از موادموثره ماريتيغال براي مداواي بيماريهاي کبدي استفاده مي شود.

. پراکنش :

اينگياه بومي آسياي جنوبي، اروپا، روسيه و آفريقاي شمالي است و در آلمان،اطريش، روماني و در جنوب آمريکا و آفريقا در سطح وسيع کشت مي شود.

نيازهاي اکولوژيکی:

گياهيمديترانه اي است که در طول رويش به هواي گرم و نور فراوان نياز دارد. بذوردر دماي 10-8 درجه سانتي گراد جوانه مي زنند ودرجه حرارت مناسب براي جوانهزني 20-18 درجه سانتي گراد است. نسبت به خاک، زياد حساس نبوده ولي خاکهايکاملا" شني و تهي از عناصر غذايي عملکرد را کاهشستفاده از این گیاه، مدتها به علت عدم تشخیص آن از گونه های مشابه، بینمردم معلوم نبوده است. از قرن 16 میلادی به بعد، مصرف آن در تغذیه و درمانبیماریها بین مردم رایج گردید بطوریکه از برگهای سبز آن بصورت خام در تهیهسالاد استفاده بعمل آمد و ریشه آن نیز در تهیه اغذیه (راگو) و مربا بکاربرده شد.ریشه و اعضای هوای این گیاه، طعم تلخ و اثر اشتهاآور، مقوی و مقویمعده و مدر دارند. از این جهت در طب عوام از آنها پیوسته در مداوایبیماریهای طهال و کبد، درمان یرقان، یبوستهای مزمن، دفع رسوبات و سنگهایصفراوی، اشکال وقوع حالت قاعدگی و غیره استفاده بعمل آمده است. در معالجهتشمع کبدی و بطور کلی نارسانی اعمال کبد مفید واقع می شود.بررسیهای W.Bohn در سال 1927 نشان داد که مصرف فرآورده های این گیاه در درمان بیماریهایکبدی که بصورت یرقان بروز نموده باشد و همچنین در رفع دردهای مربوط به طهال (Sptenalgie) اثر مفید ظاهر می کند.Dr. H. Leclere و همکارانش در سالهای 1939.1938 میلادی نشان دادند که فرآورده های دانه این گیاه در درمان پایینبودن دائم فشارخون، رفع سردردهای یکطرفه (Migraines) و کهیر ناشی ازآنافیلاکسی، بیماریهای کبدی و عدم ترشح و دفع صفرا یا خستگی های ناشی ازکار زیاد، سل ریوی مخصوصاً در مرحله پیشرفته بیماری، اختلالات هضمی، فراخشدن مرفی سیاهرگهای یک عضوی، انبساط و کشیدگی دردناک سیاهرگهای درون جمجمه،دریا گرفتگی و بروز عوارض ناشیاز مسافرت با قطار یا اتومبیل و یا نظیرآن، اثرات مفید ظاهر می نماید.از محاسن فرآورده های این گیاه آن است کههیچگونه مسمومیتی ندارد و می تواند بطور مداوم مصرف شود.بررسی های مختلفنشان داده است که جوشانده و تنطور حاصلی از دانه این گیاه اثر بندآورندهخون ظاهر می نماید.  همان طور که گفته شد دانه های ماریتیغال حاویفلاونوئیدهای ارزشمندی مانند سیلی بین، سیلی کریستین و سیلی دیانین است کهمجموع آنها تحت عنوان سیلیمارین شناخته می شود. این مواد نقش عمده در درمانبیماریهایی چون سیروز کبدی دارند و محافظت کننده کبد در مقابل بعضی ازعوامل مسموم کننده مانند الفا- آمانتین (Amantin- ) و فلوئیدین (Phelloidin) نیز می باشد. در یک پژوهش، اثر تحریک کنندگی سیلی بینین وسیلی کریستین از بذور گیاه ماریتیغال بر روی بعضی از سلولهای کبدی انجامگرفت. در این بررسی، تعداد از سلولهای کشیده و مقام کبدی در یک نوع میمونآفریقایی را انتخاب کردند که در این سلولها، بیوسنتز پروتئین، DNA و آنزیملاکتاک دی هیدروژناز به عنوان پارامترهایی که فلاوونئیدها می توانستند برآنها تأثیرگذار باشند انتخاب شدند.تأثیر تحریک کنندگی فوق العاده سیلی بینروی این پارامترها بیشتر در سلولهای Vore اتفاق افتاد که ایزوسیلی بین سیلیدیانین در این سلولها غیرفعال ظاهر شدند.و نیز در این آزمایش ثابت شد کهاگر سلولهای کبدی بوسیله Vincristin, Cisplatin, Paracetamol صدمه ببینند،دادن سیلی بین قبل و بعد از صدمه شیمیایی بوسیله این مواد در سلولهای کلیویمی تواند از تأثیر مسموم ضدکلیوی خودداری کند پس سیلی بین برای سلولهایکلیوی نیز می تواند به عنوان یک محافظت کننده عمل کند.  
پژوهش دیگر در مورد خواص درمانی و داروهای گیاه ماریتیغال:
درگیاه ماریتیغال ترکیبات فعال بیولوژیکی بی نظیری کشف شده است. حدود 60 سالاست که از این بررسیها می گذرد و در طی این مدت، بسیاری از بیماریها درمانشده اند.داروهایی که هم اکنون در بازار وجود دارد شامل Silymarin, Legalon Carsyl, Silymar, Silybor است که این داروها اکثراً برای تنظیم محافظتکننده های کبدی تجویز می شوند. فراورده های ذکر شده در بسیاری از جاهها نیزبه عنوان مراقبت کننده های کبدی، سیروز کبدی، بیماریهای دیگر کبدی و سیستمهاضمه تجویز می شود. مواد موثر برای تنظیم کردن کبد (سیلی مارین) بیشترخرج فعالیتهای سم زدایی و حالت ضداکسیدشدگی می شود که مواد اضافه را به سمتغشای تثبیت کننده کیسه صفراوی هدایت می کنند و باعث می شوند متابولیسمکبدی به حالت نرمال درآید.در این بررسی که روی موش موردآزمایش قرار گرفت،جهت آزمایش داروی جدید که از گیاه ماریتیغال بدست آمده است به نام های Extractun silybifludum (عصاره آیکی) و Silybochol را به مرحله اجرادرآورد. ccl4 در موشها باعث مسموم شدن کبد شده و باعث نقص کبدی می شود.بادادن عصاره آبکی، فعالیت سموم ضدکبدی در کبد افزایش یافت و باعث طولانی ترشدن خواب موشها گردید و تغییر محافظت کنندگی از Silbochol روی کبد موشهاییکم با ccl4 تحت تأثیر قرار گرفته شده بود بوسیله افزایش چربی Proxidation به مرحله اثبات درآمد و باعث بهبود کبد و دفع سموم کبدی گردید. در اینبررسی آمده شده که اصلی ترین فلاوونئید سیلی مارین است، آشکارترین خاصیت آناثر ضداکسیدکنندگی LDL را دارد و همچنین سیلی کریستین و سیلی دیانین بیشتربه عنوان Proxidant هستند و نمی توانند به طور قابل ملاحظه ای در کاهشضداکسیدکنندگی LDL نقش داشته باشند. در داروهای حاضر بیشتر غلظت مواد موثرهکه بیشتر به نام سیلی مارین مطرح می شوند 40% است که برای تهیه این داروهادوز 25-20 mg/kg از سیلی بین دوآن وجود دارد.  در یک بررسی موارد استفادهاز سیلی مارین بصورت زیر ذکر شده است:

1- رفع مسمویتهای ناشی ازقارچ Amanita phalloide این جنس بصورت گسترده ای در اروپا و امریکای شمالیپخش شده است. این قارچ حاوی دو نوع سم کبدی خیلی قوی هستند. Phaloidin, Amantina بلعیدن یا خوردن اتفاقی این قارچ که تقریباً سالیانه 60 نفر درآمریکا و اروپا گزارش شده است نزدیک به 30% تلفات دارند. در موش بعد ازخوردن این سم اگر در دقایق اولیه به آنها سیلمارین بدهند 100% موثر است. این بررسی روی گروهی سگ که این قارچ را خورده بودند نیز انجام شد و دیده شدکه سگهایی که سیلیمارین دریافت نکردند با مسمومیت کبدی روبرو شدند و مردندو آنهایی که از 5 تا 24 ساعت بعد از خوردن این سم به آنها سیلیمارین دادهشده با مرگ و میر 30 درصدی روبرو شدند و در زمان 36 ساعت بعد از خوردن سممرگ و میر در آنها 50% افزایش یافت.تأثیر حفاظت کنندگی کبدی در انسان بعداز بلعیدن Amanita با بررسیهایی نشان داده شده است. در یک مطالعه از هر 18نفر فرد مسموم همگی بعد از دریافت سیلی مارین زنده ماندند. نویسندگان اینبررسی عقیده دارند که غلظتهایی از سیلیمارین در 48 ساعت بعد از خوردن Amanita تأثیر زیادی روی جلوگیری از صدمه کبدی دارد.در سال 1995 یک جمعیت 41 نفره که Amanita خورده بودند به علت دریافت نکردن سیلی مارین همگیمردند. در یک گزارش در سال 1996 یک خانواده چهار نفره که Amanita خوردهبودند، هر چهار نفر با وجودی که در روز سوم سیلی مارین دریافت کردند زندهماندند پس گزارش .. بیان کرده است که در مورد مسمومیت ناشی از قارچ جنس Amanita در انسان تا چهار روز بعد از مسموم شدن اگر سیلی مارین دریافت شود،مسمومیت رفع می شود.
2- بعنوان محافظت کننده کبدی
Hepatoprotection:A . هپاتیت (التهاب کبدی) Hepatitisطبق این بررسی، سیلیمارین بعنوان درمان کننده هپاتیت های حاد و مزمن موثر اعلام شده است. درهپاتیهای حاد ویروسی، سیلی مارین زمان گسترش ویروس را کمتر کرده است وهمچنین میزان بیلی روبین (رنگدانه ای است که از انحطاط هموگلوبین ایجاد میشود) و ترانس امیناسوس (آنزیمهای کالیزکننده انتقال گروه آمین از یکمونتدال دیگر) را کمتر کرده است.در بیمارانی که هپاتیت مزمن داشتند مقدار 420 میلی گرم از سیلین مارین در روز به مدت 6 ماه بهبود آنزیمهای هپاتیت رانشان داد.در یک بررسی در ایتالیا روی 20 بیمار که هپاتیت حاد فعال داشتندمیزان 420 میلی گرم در روز از سیلی بین فسفاتیدیل کولیل به مدت 7 روز بهبیماران داده شد و طی آن آنزیمهای هپاتیت (AST, ALT, GGT) فسفاتهای آلکالینو تمام بیلی روبینها کاهش یافتند .

B . بیماریهای کبدی و سیروزالکلیک Alcoholic hepatopathy and Cirrhosisدر یک بررسی در یکی ازبیمارستانهای فنلاند، یک بیمار با مقدار آنزیمهای هپاتیت بالا (به علت مصرفزیاد الکل) mg/day420 از سیلی مارین را دریافت کرد که آنزیمهای کبدی (ALT, AST, GGT) بعد از چهار هفته در او کاهش یافت.در یک بررسی در مجارستان، 36بیمار که بیماریهای کبدی الکیکی قدیمی داشتند با دادن 420 میلی گرم در روزاز سیلی مارین، آنزیمهای کبدی (ALT, AST, GGT) و تمام بیلی روبین در اینبیماران کاهش یافت و در بافت برداری از بافتهای کبدی بعد از 6 ماه ازدرمان، پتپیداز (دیاستازی است که به عنوان کاتالیزور در هیدرولیز کردنپروتئین ها موثر است) و پروکولاژن III (از بافتهای فیبری فعال) در آنهاکاهش یافت و باعث بهبود بافتهای کبدی این بیماران شد.
C . افزایشکلسترول خون Hypercholesterolemiaدر یک بررسی روی رژیم غذایی حیوانات، سیلیمارین همراه با یک رژیم غذایی افزایش دهندة کلسترول خون، باعث افزایش سطح HDL کلسترول خون و کاهش کلسترول صفرا وافزایش کل کلسترول شد.
D . درمان سیروز Psoriasis سیلی مارین در کبد اجازه دفع اندوتوکسین را میدهدبنابراین می تواند جلوی AMP phosphodisterase و سنتز leukotriens را بگیردپس در درمان سیروز کبدی بسیار موثر است.
E . درمان سرطان پروستات Prostate cancerبرسیها نشان داه اند که سیلی مارین قابلیت تکثیر سلولها راکاهش می دهد و سطح های (PSA) آنتی ژن پروستات و تفاوت سلولها را افزایش میدهد. از angiogenesis (ایجاد عروق در دوران رشد جنینی) و رشد تومورهایپروستات انسانی را کم می کند. (23) (30) (32)
یک بررسی جهت تعیین ترکیب اسیدهای چرب در دانه های گیاه خار مریم (Silybum mariannm) :

گیاهخارمریم (Silybum marianum (L.) Gaertn) از گذشته های دور در درمانبیماریهای کبدی استفاده می شده و دانه های این گیاه حاوی گروهی از ترکیباتفلاونوئیدی می باشند که تحت عنوان سیلیمارین نامبرده می شوند و سیلی بین ازمهمترین این ترکیبات می باشد. این دانه ها حاوی مقادیر بالایی از روغن میباشند که پیش از استخراج سیلیمارین از دانه ها جدا می گردد. روغن های گیاهیامروزه منابع مهم تأمین کننده روغن می باشند. نسبت اسیدهای چرب اشباع وغیراشباع در رژیم غذایی افراد با توجه به نقش آنها در حفظ سلامتی خانوادهها حائز اهمیت می باشد. به منظور استخراج روغن مقدار 3 گرم از دانه های خشکشده گیاه خار مریم ساییده شدند و به مدت 10 ساعت در حلال پترولئوم اتر درسوکسله قرار گرفتند. تعیین انواع اسیدهای چرب در روغن متیله شده به روشکروماتوگرافی گازی (GC، شیمادسو 17A) با استفاده از ستون CP-Sil 88 بابرنامه دمایی C ْ170 در 5 دقیقه و C ْ190 تا 22 دقیقه انجام شد. مقدار کلروغن استخراج شده 25 درصد بود و 8 نوع اسید چرب شناسایی شدند که عبارتند ازپالمیتیک اسید (%/8)، پالمئوتیک اسید (98/7)، استئاریک اسید (67/6)،اولئیک اسید (58/31)، لینولئیک اسید (36/45)، لینولنیک اسید (9/0)،آراشیدونیک اسید (11/4) و ایکوزانتوئیک اسید (08/0) بودند. 72 درصد ازاسیدهای چرب غیراشباع به عنوان یک محصول جانبی در مسیر تولید سیلیمارین میباشند. (6)

بررسی و پژوهش دیگر از خصوصیات فیزیکی و شیمیایی روغن دانه خارمریم:

باوجود سازگاری این گیاه به شرایط آب و هوایی ایران بخصوص مقاومت به خشکی،اطلاع چندانی در مورد میزان روغن بذر و کیفیت آن در دسترس نمی باشد. در اینمقاله، ابتدا درصد چربی دانه گیاه به روش سوکسله تعیین گشت که این درصد،تقریباً مشابه میزان روغن دانه های سویا و تخم پنبه بوده و 7/22 درصد است. سپس شاخص های فیزیکی از جمله ضریب شکست، وزن مخصوص، رنگ و اندیس هایشیمیایی عدد یدی، پراکسید، صابونی و اسیدی در روغن خارمریم بررسی شد که ازلحاظ این خصوصیات این روغن بیشتر به روغن بادام زمینی شباهت دارد. نوع ومیزان اسیدهای چرب موجود در روغن نیز با دستگاه GC تعیین و مشخص شد کهمیزان اسید لینولئیک (2/51%) و اولئیک (8/28%) بیش از اسیدهای چرب دیگراست. با توجه به درصد قابل توجه روغن در دانه این گیاه و بالا بودن ارزشتغذیه ای آن (حاوی اسید لینولئیک بالا)، کشت و توسعه این دانه روغنی جدید وارزشمند، امری ضروری و مفید است. (18) هدف از انجام تحقیق حاضر، بررسی کمیو کیفی ترکیبات سیلیمارین در بذور مختلف الهویه ماریتیغال و کشت این بذوردر وضعیت اقلیمی کاملاً یکسان به منظور تعیین و شناسایی تأثیر یکسانی اقلیمبر کمیت و کیفیت مواد موثره محصول است.
بررسی تولید سیلیمارین و سیلیبین در گیاه ماریتیغال باز کشت بذور وحشی و زراعی آن:
بذور اصلاح شدة این گیاه (بوداکالازی) در سال 1372 از کشور مجارستان بهایران آورده شد. در همین سال از کشور آلمان هم بذور طبیعی این گیاه تهیه شدو از اطراف چالوس نیز بذور پایه های وحشی ماریتیغال برداشت گردید. پس ازتهیة این بذور، مقدار کلی سیلیمارین آنها و مقدار سیلیبین به شرح زیراستخراج و مورد اندازه گیری قرار گرفت.
1-استخراج سیلیمارین دانههای خشک شدة هر تیمار آسیاب شدند. سپس 20 گرم از هر یک توسط سوکسله (دستگاهاستخراج) و با استفاده از 250 تا 300 میلی لیتر حلال اتر نفت (پترولیوماتر) در حمام آب گرم در دمای 60 درجه سانتی گراد به مدت 16 ساعت روغن گیریشدند. نمونه های روغن گیری شده کاملاً خشک گردیدند. پس از خشک شدن پودرهایفاقد روغن، با استفاده از 300 میلی لیتر متانل در دمای 80 درجه سانتی گرادبه مدت 16 ساعت توسط سوکسله فلاونوئیدهای کلی (سیلیمارین) هر تیمار استخراجشدند. با استفاده از دستگاه تبخیر در خلاء متانل از محلول «سیلیمارین- متانل» جدا گردید. پس از بازیافت متانل پودر سیلیمارین به صورت یک لایةنازک بر جدارة بالن دستگاه باقی می ماند. پودر سیلیمارین را به مدت 5 تا 6ساعت در اون خلاء با دمای 50 درجه سانتی گراد قرار داده تا کاملاً خشک شود.
2- اندازه گیری سیلیبین همانطور که گفته شد سیلیمارین ترکیبی از چندینفلاونوئید است که مهمترین آنها سیلیبین، سیلیکریستین و سیلیدیانین است. درمیان این فلاونوئیدها سیلیبین از بقیه اهمیت و ارزش دارویی بیشتری دارد کهبا استفاده از کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا سیلیبین آ و سیلیبین ب (مجموعاً سیلیبین نامیده می شود) موجود در پودر سیلیمارین هر نمونه اندازهگیری شدند. 2-1 تهیه استاندارد: به منطور تهیة استاندارد محتویات یک کپسول «دوراسیلیمارین» را که حاوی 165/29 میلی گرم سیلیبین می باشد در یک لولةسانتریفوژ ریخته و 10 میلی لیتر آب مقطر به آن اضافه شد. سپس آن را به مدت 20 دقیقه در حمام آب گرم با دمای 45 درجه سانتی گراد قرار داده شد. در اینمدت چندین بار مخلوط را با همزن مخصوص لولة آزمایش بهم زده و به مدت 20دقیقه در دستگاه سانتریفوژ با دور 10000 قرار داده شد. محلول رویی را دورریخته و باقیمانده را با لولة سانتریفوژ در اون خلاء با دمای 50 درجهسانتیگراد کاملاً خشک شد. سپس 20 میلی لیتر متانل را بر روی پودر خشک شدهدر لوله ریخته و آن را کاملاً بهم زده و مجدداً در سانتریفوژ با دور 10000به مدت 20 دقیقه قرار گرفت.محلول حاصله را در یک مزورریخته و حجم آنرا بامتانل به 300 میلی لیتر رسید. محلول بدست آمده بعنوان محلول استاندارد برایتزریق در دستگاه اچ. پ. ال.سی و تهیة طیف، مورد استفاده قرار گرفت. 2-2تهیه نمونه ها: 08/0 گرم از نمونه های پودر سیلیمارین هر تیمار را باترازوی دارای دقتگرم توزین کرده و به بالن ژوژه به گنجایش 50 میلی لیترانتقال داده شد. 30 میلی لیتر متانل بر روی نمونة درون بالن ریخته و آن رابا همزن کاملاً به هم زده و بعد به حجم 50 میلی لیتر رسید مي دهد .

-------------------

------------------

------------------

-------------------