خواص شوید( شبت(

شوید(Dill) گیاهی است یک ساله به ارتفاع 30 سانتی متر تا یک متر(گاهی بیشتر) و دارایریشه راست، مخروطی شکل و به رنگ سفید است. طول ریشه متغیر و بین 10 تا 30سانتی متر می باشد. ساقه آن منشعب استوانه ای بی کُرک، دارای خطوط طولی ودر محل گره ها کمی فرو رفته است.

برگ های تازه و خشک شده این گیاه مانندزیره سیاه ، معطر می باشند و برای طعم دهی در خیلی از غذاها به کار برده می شوند.

زمان و نحوه کاشت شوید به چگونگی استفاده از اجزای گیاه(بذر یا پیکر رویشی) بستگی دارد.

اگرهدف از کاشت، تهیه بذر و استخراج اسانس از پیکر رویشی گیاه باشد، زمانمناسب برای کاشت شوید اوایل بهار(اواخر اسفند) می باشد. ولی اگر هدف ازکاشت شوید، استفاده به عنوان ادویه و سبزی باشد، از اواسط فروردین تا اواخراردیبهشت زمان مناسب کاشت گیاه می باشد. کاشت این گیاه بسیار راحت میباشد، به همین دلیل این گیاه برای کسانی که برای اولین بار می خواهند گیاهیرا بکارند، بسیار مناسب است.

ترکیبات شیمیایی

میوهشوید دارای 5/2 تا 4 درصد اسانس می باشد که مقدار آن براساس منطقهجغرافیایی و فصل تغییر می کند و تا 7/7 درصد هم می رسد. قسمت اعظم اسانسمیوه شوید، دـ کارن، لیمونن و آلفافلاندرن است که هر سه حدود 90 درصد اسانسرا شامل می شوند.

ترکیبات دیگر میوه شوید عبارتند از: دیلانوزید،کومارین‌ها، کامپفرول و ترکیب 3ـ گلوکورونیده آن، وی سنین، میریستیسین وسایر فلاوونوئیدها، اسیدهای فنلی، پروتئین(حدود 16 درصد)، چربی (حدود 15ـ 10 درصد).

اسانس سر شاخه هوایی شوید که از سر شاخه تازه آن به روشتقطیر با بخار آب به دست می‌آید، شامل 28 تا 45 درصد ترکیبات کتونی مانندکارون می ‌باشد که بر اساس فصل محصول ‌برداری متفاوت است.

ریشه گیاه شوید نیز دارای اسانس است که 95 درصد اسانس ریشه را آلفا ـ بتاپینن تشکیل می دهد.

موارد استعمال

شوید در درمانسوء هاضمه ،نفخ(به ویژه نفخ کودکان) و اسپاسم استفاده می شود. همچنین تسکین دهنده،ملین، مقوی معده، ضداستفراغ، محرکترشح شیر ، مدر و کاهش دهندهچربی خون است. همچنین به عنوان طعم دهنده و معطر کننده در صنایع غذایی وفرآورده‌‌های آرایشی ـ بهداشتی مورد استفاده قرار می‌‌گیرد. در استعمالخارجی، اثر نرم کننده و التیام دهنده دارد، ولی بیشتر در مصارف داخلی مورداستفاده قرار می‌ گیرد.

شوید در دامپزشکی

تزریق وریدی دم کرده سر شاخه هوایی شوید به حیوانات، باعث پایین آمدنفشار خون ، گشاد شدن عروق خونی، تحریک تنفس و کند شدن ضربان قلب می‌شود. از میوه آنبرای رفع نفخ و دردهای ناشی از آن در چهارپایان استفاده می ‌شود.

موارد استعمال در طب قدیم

شویداز نظر طبیعت ، گرم و خشك است.‌ به همین دلیل گرم مزاجان باید آن را با آب ‌لیمو و سكنجبین وآب غوره و ترشی‌ها بخورند و سرد مزاجان باید آن را با قرنفل ودارچین و عسلبخورند.‌

به طور سنتی از آن برای افزایش ترشح شیر و درمان قولنج نوزادان،سرفه، درد معده،بواسیر،بی خوابی ،یرقان،اسکوربوت وزخم‌هاو به عنوان بادشکن استفاده می کرده اند.

 آثار فارماکولوژیکی

همان طور که در بالا ذکر شد، فواید بی نظیر و مفید شوید حاصل دو جزء شفابخش موجود در آن می باشد:

* مونوترپن ها(monoterpenes) شامل: کارون(carvone)، لیمون(limonene) و آنتوفوران(anethofuran)

* و فلاوونوئیدها شامل: کامپوفرول(kaempferol) و ویکنین(vicenin)

حفاظت در برابر رادیکال های آزاد و دیگر مواد سرطان زا

مشخص شده است که اجزای مونوترپنی موجود در شوید موجب فعال شدن آنزیم گلوتاتیون S ترانسفراز می شود. این آنزیم موجب پیوستن مولکولآنتی اکسیدانگلوتاتیون به مولکول های اکسید شده می شود و بدین ترتیب بدن را از آسیب رادیکال های آزاد حفظ می کند.

فعالیت روغن های فرار موجود در شوید مانندجعفری، انواع خاصی از مواد سرطان زا مانند بنزوپیرن را که دردود سیگار، دود زغال چوب و دود ناشی از سوختن آشغال ها وجود دارد، خنثی می کند.

شوید؛ ادویه ای ضد باکتری

اسانس(روغن های فرار) میوه شوید دارای اثرات ضد باکتریایی می باشد. شوید از این لحاظ مانند "سیر" عمل می کند.

شوید؛ برای پیشگیری از پوکی استخوان

شوید یک منبع بسیار خوب ازکلسیم می باشد. کلسیم برای جلوگیری از کاهش تراکم استخوانی که بعد ازیائسگی و یا در برخی شرایط خاص مانندآرتریت روماتوئید اتفاق می افتد، بسیار سودمند است.

علاوه بر کلسیم، شوید منبع خوبی ازفیبرواملاحی چونمنیزیم،آهن و منگنز می باشد.

دیگر فواید

یکی از موارد استفاده شوید، تزئین غذا مانندسالادها،سوپ ها، غذاهای دریایی و ... می باشد.

عصارهاتانولی میوه‌های شوید درست مانند اسانس آن دارای اثرات ضد التهابی، آرامبخشی و دیورتیکی می ‌باشد. اسانس روغنی شوید برای کشتن کرم قلابدار (Hook-worm) مفید است.

مصرف زیاد شوید

زیاده روی در خوردنشوید، نیروی جنسی را ضعیف و اسپرم را خشک و بینایی چشم را کم می‌ کند. گزارش شده که مصرف زیاد برگ های شوید، باعث بروز لکه‌های سیاه بر روی پوستمی ‌شود که به علت ترکیبات فورانوکومارینی پیچیده آن است.

تخم شوید

تخم شوید به طور سنتی برای تسکین و آرام بخشی معده بعد از وعده های غذایی استفاده می شد.

جانشینبرگ شوید، تخم شوید و روغن شوید است. برای این كار عصاره برگ تازه شوید رابا روغن زیتون به نسبت مساویمخلوط كرده و با شعله ملایم می‌‌ جوشانند تاآب آن تمام شود، ولی باید مراقب بود تا نسوزد؛ یا برگ تازه آن را درروغن زیتون ، پرورده نمایند و مكرر تجدید كنند كه خوب پرورده شود. این روغن برای درد مفاصل و اعصاب و نرم كردن سفتی‌ها بسیار موثر است.‌

تخم شوید به عنوانادویه و چاشنیدر غذاها به کار برده می شود. تخم شوید از برگ آن گرم تر و خشك تر است. درغذاها و ترشی‌ها برای معده مفید است. خوردن ترشی آن بعد از طعام قی‌ آور ومضر گرم مزاجان است.‌

تخم سوخته آن از تخم خام آن هم گرم تر و خشك تر است.

گرد آن زخم‌های تر و چركی را خشك می ‌‌كند.

دمكرده تخم شوید برای تسكین درد معده، رفع دل‌پیچه اطفال، و برای ازدیاد شیرمادران و بی ‌خوابی اثرات مفید دارد. دم كرده آن 4 تا 18 گرم تخم آن درهزار گرم آب است كه 2 تا 3 فنجان در روز بعد از هر غذا باید مصرف شود. جوشانده 50 تا 100 گرم برگ و سرشاخه شوید در هزار گرم آب، برای استعمالخارجی به کار می رود.‌

از شوید برای آرامش اعصاب و برای كاهشورم و درد و متوقف كردنسكسكه‌ها استفاده می ‌‌شود.‌

مریم مرادیان نیری- کارشناس علوم تغذیه

منابع:

http://www.whfoods.com/genpage.php?tname=foodspice&dbid=71

http://www.gardenguides.com/plants/info/herbs/dill.asp

http://daneshnameh.roshd.ir

http://www.barijessence.ir/?page=herbalrelatedarticle&itemid=111

-----------------