نام علمي :Eucalyptus spp .

خانواده : Myrtaceae

ريخت شناسي گياه :

اكثر گونه هاي اين گياه ، درختاني با ارتفاع زياد بوده دو شكل بودن برگها در غالب اكاليپتوس ها عموميت دارد. برگها سرنيزه اي ويا بيضي شكل و كشيده به رنگ سبز تيره، سبز- خاكستري و يا آبي نقره اي هستند.گلها داراي 4 يا 5 عدد گلبرگ به هم پيوسته بوده و غنچه ها هنگام شكفتن گل، با برخاستن پرچمهاي خميده از جا كنده شده و مي افتند. گلها در گونه هاي مختلف در رنگهاي مختلف سفيد، كرم و يا قرمزدر فصل بهار ، تابستان وپائيز ظاهر مي شوند.

 
ساکنین اولیه استرالیا- بومیهای استرالیایی- از برگهای اکالیپتوسبرای درمان جراحات و پایین آوردن تب استفاده می کردند. آنها همچنین میدانستند اگر در منطقه بیابانی استرالیا به نام “آتبک” (Outpack) با بی آبیمواجه شوند، می توانند ریشه های اکالیپتوس را، که آکنده از آب است، از زمینبرای رفع تشنگی بیرون بیاورند.

برگهای اکالیپتوس و روغنی که آنها تولید می کنند سبب کشتن باکتریها ورفع ناراحتیهای تنفسی افراد مبتلا به خناق، آسم و برونشیت میشود. اگر سابقهمصرف ویکس دارید، آنگاه احتمالاً خنکی و احساس سوزش ناشی از مرهم روی پوستو پاک شدن سینوس ها در اثر رایحة نعناعی و معطر را به یاد خواهید آورد. درواقع این اثرات روغن اصیل اکالیپتوس است.

اکالیپتوس به انواع عطر، صابون و برخی از مواد غذایی و نوشیدنیها اضافهمیشود. از این گیاه همچنین به عنوان عامل دفع حشرات نیز استفاده و به روغنشمع و افشانه های حشره کش نیز اضافه میشود. اگر به هیره ها (حشرات) گرد وغبار آلرژی دارید، می توانید اضافه کردن چند قطره روغن اصلی اکالیپتوس بهمایع شستشوی لباسهایتان را مورد توجه قرار دهید.

تحقیقات اخیر مؤیداین است که این گیاه دارویی تعداد هیره ها (حشرات)ی گرد و خاک را تا حدزیادی کاهش می دهد و راه تنفس شما را بازتر می کند. اگر در خانة خود شاهدسوسک هستید، اضافه کردن چندین قطره روغن اصیل اکالیپتوس بر لباسهای مندرس وگذاشتن آنها را در کمد لباسهایتان امتحان کنید (دقت کنید لباسهای مزبور رااز مواد غذایی یا ظروف دور نگهدارید).

به خاطر داشته باشید که روغن اکالیپتوس فوق العاده برای انسان سمی است ودر مصرف آن باید دقت کنید. اگر فرزند دارید، اطمینان پیدا کنید که روغنهایاصیل این گیاه دور از دسترس او نگهداشته شود

.

معرفی گیاه

اکالیپتوس بومی استرالیا است، و در این قاره غذای اصلی موجود در وعدهغذایی خرسهای کوآلا محسوب میشود. امروزه این گیاه در سرتاسر جهان از جملهایالات متحده کشت میشود. اکالیپتوس گونه های بسیاری دارد. برخی از گونه هایآن به اندازه گلهای تزئینی و برخی دیگر به اندازه درختان بزرگ است.

اکالیپتوس لثه آبی یا درخت تب استرالیا، شناخته شده ترین گونه اکالیپتوساست که مصرف پزشکی دارد. ارتفاع این گیاه به ۲۳۰ پا می رسد. برگهای ۴ تا۱۲اینچی این گیاه سبز تند و براق است. وقتی پوستة خاکستری آبی این گیاهکنده میشود، زیر آن پوسته کرمی رنگ وجود دارد.

ترکیبات گیاه چای و عصاره این گیاه از مادة برگ خیس خورده در محلول الکلکه دارای مواد فعال است، تهیه میشود. پاره ای از این عناصر و ترکیبات فعال “تانین” و “فلاونوید” نامیده میشوند. روغن اصیل برگ تهیه شده از تقطیربخار عمدتاً از عنصر فعالی به نام “سینوئول” تشکیل شده است. روغن این گیاههمچنین حاوی سایر عناصر شیمیایی گیاهی است

اشکال موجود

این گیاه به صورت روغن مایع اساسی، روغن اساسی به شکل پماد تنتور برگ (محلول تهیه شده از گیاه و الکل یا گیاه، الکل و آب)، برگ خام و چای قابلدسترسی است. قطره های ضد سرفه تجاری، انواع شربتها، مایعات تبخیر کننده،روغنهای مالیدنی، انواع خمیردندان و مواد شستشوی دهان حاوی روغن اکالیپتوسیا ترکیب اصلی آن یعنی سینئول است

نحوه مصرف

این گیاه برای درمان التهاب سینه، ریه ها، بینی و گلو بکار می رود و میتواند برخی از گونه های باکتری و همچنین برخی از انواع قارچها را از بینببرد. وقتی ازاین گیاه دارویی برای مصرف موضعی استفاده می کنید، می توانددرد رماتیسمی را تسکین بخشد. قبل از مصرف میزان ریز یا هر میزان مصرف، باپزشک معالج خود مشورت و از دستورات ایشان پیروی کنید.

* جوشانده برگ اکالیپتوس (برای احتقاق): ۱/۲ تا ۱ میلی لیتر روزانه.

* روغن برای مصرف موضعی (برای مقاصل متورم یا احتقاق سینه): ۳۰ میلی لیتر روغن اکالیپتوس را به ۵۰۰ میلی لیتر آب ولرم اضافه کنید.

* اکالیپتول: روزانه ۰/۰۵ تا ۰/۲ میلی لیتر (۱ تا ۲ قطره برای هر لیوان آب جوش).

* روغن اکالیپتوس (برای استعمال موضعی): نصب تا یک میلی لیتر (۱۵ تا ۳۰قطره) روغن مزبور را به نصف لیوان روغن مایع (کنجد، زیتون و غیره) اضافهکنید.

* به منظور استفاده استنشاقی از این گیاه داروئی، ۵ تا ۱۰قطره از روغنآنرا به ۲ لیوان آب جوش اضافه کنید و سپس حوله را بالای سر خود بکشید وبخار آنرا استنشاق کنید

.

نکات احتیاطی

در دوران بارداری یا شیردهی از مصرف اکالیپتوس پرهیز کنید. روغن اینگیاه اگر استعمال موضعی داشته باشد، سمی نیست. اما نباید از این گیاه برایمصارف داخلی استفاده کرد. انجمن فرآوردهای گیاهان دارویی آمریکا برگاکالیپتوس را از نظر بی خطری در ردیف و درجه دو ارزیابی کرده است. درجه ۲به معنای این است که در کاربرد این گیاه محدودیتهایی متصور است.

در ارتباط با عصاره های برگ اکالیپتوس باید گفت که افرادی که مبتلا بهالتهاب معده ای- روده ای یا التهاب مجرای صفراوی هستند، باید از مصرف عصارهبرگ اکالیپتوس اجتناب کنند. در صورت ابتلا به ناراحتی کبد نیز از مصرف آنپرهیز کنند. در صورتی که مشمول هر کدام از این حالات هستید، با پزشک خودمشورت کنید.

از مصرف بی رویه عصارة مزبور نیز اجتناب ورزید. “تانین” موجود در عصارهاین گیاه می تواند، در صورتی که بی رویه مصرف شود، به انواع شکم درد یاآسیب کبدی و کلیوی منجر شود. هرگونه روغن این گیاه را به صورت یا بینیکودکان زیر دو سال نمالید

.

تداخل های احتمالی

روغن و عصاره اکالیپتوس می تواند اثرات داروهایی را که برای درمان کمبودقند خون بکار می رود، خنثی کند. اگر به بیماری افت قندخون مبتلا هستید،مطمئن شوید که پزشک شما قبل از آغاز درمان با این گیاه در جریان امر واقعشده است.

اسانس اکالیپتوس:

این اسانس از برگ‌های تازه وغنچه های گل به وسیله تقطیر با بخار آب در استرالیا، الجزایر و فرانسه تهیه می‌شود. راندمان آن نیز از ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ گرم اسانس برای هر ۱۰۰ کیلو گرم برگ تازه است.

اسانس تقطیر اول چون خلوص زیادی ندارد، مقداری سود به آن می‌افزایند و سپس مجددا تقطیر می‌کنند. این اسانس مایعی بسیار سیال با تحرک بی رنگ و یا به رنگ زرد بسیار روشن است. بوی آن قوی، با عطر مخصوص و طعم آن ابتدا خنک کننده ولی تدریجا سوزاننده می‌شود.

اسانس اوکالیپتوس در گرمای ۱۵ درجه وزن مخصوص بین ۹۱/۰ تا ۹۳/۰ دارد. این اسانس باید در شیشه های کاملا دربسته در محل خنک دور از نور و روشنایی قرار گیرد.

خواص درمانی وموارد مصرف:

برگ اکالیپتوس تنها قسمت مورد استفاده گیاه از نظر درمانی است که برگ‌های مسن مناسب‌ترند و اثر قابض، تب بر، ضد نزله و ضدعفونی کننده دارد.

از اکالیپتوس به عنوان معرق در بیماری‌های جلدی مزمن، بندآورنده خون در خونریزی ها ونیرو دهنده سلسله اعصاب درموارد سرگیجه، سنکوپ و همچنین ضد تشنج و رفع اسهال‌های مقاوم استفاده می‌شود.

 در استعمال خارجی به دلیل داشتن اثر قابض و ضد میکروبی جویدن برگ آن در رفع درد لثه و دندان‌ها مؤثر است.

اکالیپتوس اثر خلط آور و ضد اسپاسم دارد و در تسکین علائم سرماخوردگی موثر است و بخور آن به عنوان ضدعفونی کننده مجاری تنفسی کاربرد دارد. استفاده به این شکل نه تنها احتقان بینی را برطرف می‌کند بلکه از تکثیر ویروس سرماخوردگی جلوگیری می‌نمایند.

این گیاه به دلیل داشتن سنیئول باعث رفع لارنژیت والتهابات حلق وگلو می‌شود. همچنین بسیاری از باکتری‌ها و قارچها را از بین می‌برد و زمانیکه برای مصرف موضعی استفاده می‌شود می‌تواند دردهای روماتیسمی را تسکین دهد.

آزمایش‌ها نشان داده‌اند که کورستین وهایبروزید موجود در اکالیپتوس اثرات ضد ویروس آنفلوانزی تیپ A را دارد.

اوکالیپتوس درخت همیشه سبزی است به ارتفاع بیش از ۹۰ متر و تقریباً درهمهجای دنیا وجود دارد. قسمت مورد استفاده، در گیاه درمانی، برگ تازه یاخشکشده آن است که اسانس مفیدی دارد. مصرف و عملکرد: به صورت بخور،ضدعفونیکننده مجاری تنفسی است؛ و به صورت قطره یا شربت ضدسرفه است؛ و بهصورت خمیردندان و دهان شویه نیز مصرف درمانی دارد.
همچنین ضدتب، خلط آور، پایین آورنده قند خون ( انواع دیابتها ) است درگذشته نیز، پودر برگ آن برای پر کردن دندانهای پوسیده کاربرد داشته است.
طریقه و مقدار مصرف خوراکی: ۲۰ تا ۵۰گرم برگ اوکالیپتوس را در ۴ لیوان آبجوش دم کنید و صبح و ظهر و شب هر دفعه یک یا دو استکان با شکر یا عسلتناول کنید. هشدار: زیاده روی در مصرف اوکالیپتوس، مثلاً خوردن ۴ تا ۲۴سانتیمتر مکعب از اسانس اوکالیپتوس، محرک شدید معده و روده است و باعثسرگیجه و کهیر و حتی مرگ انسان می شود

.

مصرف اوکالیپتوس با روغن زیتون به صورت موضعی رماتیسم را درمان می‌کند. اوکالیپتوس درختی است بزرگ که ارتفاع آن در شرایط اقلیمی استرالیا که موطناصلی آن است تا یکصد متر نیز می‌رسد. نام دیگرآن آلگ بوده و بیش از ۴۰۰گونه دارد. برگهای جوان اوکالیپتوس به شکل قلب، متقابل، افقی ولی برگهایمسن و کهن آن متناوب است. این گیاه برای درمان مالاریا و تب حسبه یاتیفوئید مفید است، اشتها را باز و سوءهاضمه را برطرف می‌کند، مجاری تنفسیرا ضد عفونی و ترشحات آن را خشک می‌کند، برای درمان دیابت یا مرض قند وسوزاک مفید است. همچنین تب بر، کرم کش و آنتی بیوتیک است و برای درمانآنفلوآنزا تجویز می‌شود. برای معالجه برونشیت مزمن، سل و آسم اثر بسیارمفیدی دارد و دراستعمال خارجی به عنوان بی حس کننده،‌ ملایم موضعی و ضدعفونی کننده مصرف می‌شود.

اوکالیپتوس،ضدعفونی کنندۀ مجاری تنفسی و برای درمان بیماری های دستگاه تنفسی مورداستفاده قرار می گیرد. این گیاه با اثر گذاری مستقیم بر روی سلول های نای،ترشح ها را افزایش می دهد و مخاط ها را از بین می برد. در نتیجه،اوکالیپتوس تأثیر ضد سرفه خواهد داشت، که از طریق اثر ضد عفونی کنندگی بازهم تقویت خواهد شد؛ علاوه بر اینها، اوکالیپتوس مانع از رشد باکتری ها وقارچ ها خواهد شد.
در نهایت، برگ های اوکالیپتوس ضد سرفه، خلط آور و ضد عفونی کننده هستند،ضمناً به درمان مشکلاتی نظیر برونشیت، گلودرد، سرفه، سرما خوردگی، گرفتگیبینی و... نیز کمک می کنند.
در موارد مشکلات نای، دردهای گلو و سرفه، اوکالیپتوس به شکل پودر، تنتور ( الکل یا اِتِر که از عناصر فعال مواد معدنی نباتی و حیوانی استخراج می شود) و شربت مورد مصرف قرار می گیرد. البته می توان آن را برای ماساژ سینه بهعنوان مرحم، پماد یا عصاره استفاده کرد.
در موارد گرفتگی بینی یا سرماخوردگی، استنشاق اوکالیپتوس بسیار مؤثر است (جوشاندۀ برگ ها یا عصارۀ اوکالیپتوس). البته بخور از راه بینی نیز بسیارمفید خواهد بود.
دیگر خواص اوکالیپتوس
اوکالیپتوس به عنوان یک ضد عفونی کننده برای مقابله با عفونت های مجاریادراری (التهاب مثانه، کولیباسیلوز و...)  نیز مفید فایده است. همچنینالتهابات مخاط معده ای و مخاط روده ای را هم بهبود می بخشد.
این گیاه خواص متعدد دیگری هم دارد:
مقابله با گرگرفتگی و تپش در زنان یائسه.
مقابله با رماتیسم.
مقابله با میگرن.
مقابله با خستگی های موقت.
به عنوان ضد عفونی کنندۀ زخم ها، سوختگی ها و کهیرهای پوستی.
در نهایت باید اضافه کرد که اوکالیپتوس خواص هیپوگلیسمیک (که قند خون راکاهش می دهد)هم دارد، این خاصیت که وابسته به وجود فلاونوئید است بر رویانسان آزمایش شده و به اثبات رسیده است.
اوکالیپتوس ضدعفونی کننده و حشره کش هم هست
اوکالیپتوس خواص ضدعفونی کنندگی دارد، به کمک این گیاه می توانید هوای محیطداخل را سالم کنید، به این ترتیب که چند برگ از آن را بجوشانید یا عصارۀآن را در هوا انتشار دهید، یا حتی ساده تر می توانید این گیاه را داخل یکظرف آب بگذارید و در محیط خانه قرار دهید.
با مالیدن اوکالیپتوس بر روی پوست، حشرات مزاحم از جمله پشه، نزدیک تان نمیآیند. با ماساژ اوکالیپتوس بر روی موها، شپش ها دور می شوند. مالیدن اینگیاه بر روی موی حیوانات نیز، باعث دور شدن کک و دیگر انگل ها می گردد. 

بخور اکالیپتوس برای کاهش سردردهای سینوزیتی

محمد صالحی سورمقی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهراندرباره ی اکالیپتوس می گوید: اکالیپتوس یکی از گیاهان دارویی است که برای از بین بردن احتقان استفاده می ‌شود.

گیاه دارویی اکالیپتوسباز کننده ی بینی است و برای کسانی که دچار سینوزیت هستند می ‌تواند کمک کننده باشد. البته اکالیپتوس، ماده ی درمان کننده یسینوزیت نیست و می ‌تواندسردردهای ناشی از سینوزیت را کاهش دهد.

اکالیپتوس موجب کاهش میکروب‌ ها در سینوس‌ ها می‌ شود و در سال ‌های اخیر از اکالیپتوس درآدامس و آبنبات استفاده می ‌شود که می ‌تواند تأثیرات مناسبی را برای بدن داشته باشد

.

توصیه‌ های لازم‌

  /**/

در دوران بارداری یا شیردهی از مصرف اکالیپتوس پرهیز کنید.

روغن این گیاه اگر استعمال موضعی داشته باشد، سمی نیست؛ اما نباید از این گیاه برای مصارف داخلی استفاده کرد.

درارتباط با عصاره‌ های برگ اکالیپتوس باید گفت، افرادی که مبتلا بهالتهابمعده ‌ای - روده‌ ای یا التهاب مجرای صفراوی هستند، باید از مصرفعصاره یبرگ اکالیپتوس اجتناب کنند. در صورت ابتلا بهناراحتی کبدنیز از مصرف آن پرهیز کنند.

ازمصرف بی ‌رویه ی عصاره این گیاه هم اجتناب کنید زیرا تانین موجود درعصارهی آن می ‌تواند در صورتی که بی ‌رویه مصرف شود، به انواعشکم ‌درد یا آسیب کبدی و کلیوی منجر شود.

روغن و عصاره اکالیپتوس می ‌تواند اثرات داروهایی را که برای درمان کمبود قند خون به کار می‌ رود، خنثی کند. اگر به بیماریافت قند خون مبتلا هستید، مطمئن شوید که پزشک شما قبل از آغاز درمان با این گیاه در جریان امر واقع شده است..

................................