معرفی گیاه سپستان

سـِپـِستان (نام علمی: Cordia myxa) گیاهی است از تیرهگاوزبانان.^[۱]نامهای دیگر آن عبارتند از:

درایران با نامهای « سپستان » و « سبستان» نامیده می شود در مناطق جنوبایران انواعی از آن می روید که با نامهای « لیم» در بلوچستان و «انبو» دربندرعباس شناخته می شود. در کتب طب سنتی با نامهای « سبستان»، « سگ پستان » ، « سجبستان» ، « دَبق» ، « مخیط»، « مخیطا» و « اِطباء الکلبه» آمده است. اطباء الکلبه به معنای پستانهای سگ است . در بعضی کتب به اشتباه این کلمهاطباء الکلبه نوشته شده است . نامهای فوق به گیاه و میوۀ آن گفته می شود. میوۀ آن را به فرانسوی Sebeste و به انگلیسی Assyrianplum نامند. سپستان میوۀ درختی است که درخت را به فرانسوی Sebestier و به انگلیسی SebestenPlum و Assyrianplum می نامند. گیاهی است از خانوادۀ Boraginaceae جنس Cordia دارای گونه های مختلفی است که نام علمی چند گونۀ آن که به عنوان دارو در طب سنتی استعمال گسترده ای دارند، عبارتند از:1- CordiamyxaL. . این درخت در بندرعباس بانام محلی « اَنبو» شناخته می شود . در ایران درجنوب ایران و در بلوچستان تا خوزستان کاشته می شود و در چاه بهار و حاجیآباد کرمان ، بندرعباس و نیک شهر دیده میشود. به هندی این گونه « لازورا» نامیده می شود و در نصیرآباد بلوچستان هم آن را«لازورا» نامیده می شود و درنصیرآباد بلوچستان هم آن را « لازورا» می نامند.2- CordiacrenataDel و مترادف Sebestancrenata Del می باشد. این درخت در برخی نقاط بلوچستان کاشته می شود؛ نام محلی آن درچاه بهار «لیم» است و در بعضی نقاط « چسب » نیز نامیده می شود.3- CordiadichotomaForst.f. که مترادف آن C.obliquawilld و ArgyreiaarboreaLourمی باشد . 4- CordiarothiiRoem .& Schult و مترادف .C.angustifoliaRoxb.ایندرخت در بلوچشتان « لیوار» و « گوندی» نامیده می شود درهند در پنجاب، سند،گجرات و راجپوتانا می روید و به هندی آن را « گوندی» می نامند.ماش هندي...فارسي من ماش هندي و عربي آن «حب القلب» است و به يك نوع من «كاسرالحجر» گويند. زيرا هنديان را عقيده بر آن است كه چنانچه كوبيده آن را بر سنگبمالند، آن را شكننده مي‏كند.

خصوصیات گیاه:گیاهی است درختی که اندام‌های هوایی آن پوشیده از کرک وپرزهای خشن می‌باشد. برگ‌های آن متناوب و بدونگوشوارک بوده بی‌کرک، بیضوی منتهی بهدمبرگ بلند، گل‌ها دوجنسی پنج‌پر متشکل از ۲برچه پیوسته با گلی قیفی مجتمع بصورتگرزن فاصله‌دار است. میوه آنشفت است و میانبر چسبنده دارد.^[۳] میوه شفت آن به بزرگی یک گیلاس است.و به دو صورت است : ، نوع بزرگ به اندازه‏اي آلو بوده، و تخم آن از گوشت مجزا مي‏شود، ولي دركوچك هسته به گوشت چسبيده، لعاب آن كمتر ولي شيرين‏تر است. و بهترين نوع آنبحريني است. این گياه از
خانواده گاو زبان بوده و به آن علف مرواريد هم مي‏گويند. زيرا دانه‏هاي آن از قشري سخت به رنگ سفيد پوشيده مي‏باشد. . پوشش خارجي دانه‏هاي آن تركيبي است از سنگهاي آهكي و سيليسي.میوه این گیاه به اندازه آلوی کوچکی است و در درون آن شیره‌ای لزج و بیمزه‌است که کاربرد دارویی دارد و علیه سرفه سودمند است.^[۴] در پزشکی سنتی از سپستان به عنوان ملین، خلط‌آور و نرم‌کننده (به ویژه در برطرف کردن گرفتگی صدا) استفاده می‌کرده‌اند.سپستان همچنین باعث کاهش فشار خون شده و ازموسیلاژ آن در صنایع قرص‌سازی استفاده می‌شود.^[۵]گونه‌هایلیتوسپرموم آن، فعالیت هورمونی داشته و همچنین دارای ((لیتوسپرمین) می‌باشند که برای رنگ کردن مواد غذایی از آنها استفاده می‌کنند.^[۶]رویشگاه در ایران: درخت سپستان در نواحی جنوبی ایران، به‌ویژه کرانه‌هایخلیج فارس پراکندگی دارد.^[۲در سواحل خليج فارس، جزيره خارك و امارات خليج، مكران و بلوچستان مي‏رويد. در اطراف تهران نواحي البرز، جوستان طالقان و كوههاي لرستان به عمل مي‏آيد.رویشگاهدر جهان: ، درامريكاي شمالي و اروپا و قسمتهاي معتدل آسيا به عمل مي‏آيد، وبيشتر در جنگلها و اماكن مرطوب سنگلاخ و زمينهاي باير رشد مي‏كند.این درخت در سرتاسر هند وجنوب چین و تایوان و شمال شرقی استرالیا و کالدونی جدید انتشار دارد.

ترکیب شیمیاییدر پوست درخت در حدود 20 درصد تانن وجود دارد.

طبیعت آن :نسبتا معتدل و یا کمی سردتر است.خواص درمانی : چون بهترين دارو براي امراض كليوي مي‏باشد. این درخت كه به شجر الدينمعروف است. براي اسهال و ناراحتيهاي دستگاه تنفس و سرفه مفيد است. گذاشتن ميوه در دهان و مكيدن و فرو بردن آب آن و آشاميدن آب خيسانده آن وهمچنين جوشانده آن سينه و گلو را نرم مي‏كند و گرفتگي آواز را برطرفمي‏نمايد و سرفه را درمان مي‏كند. عطش را فرو مي‏نشاند و سوزش ادار راتسكين مي‏دهد. ضماد جوشانده ميوه و برگ در دوشاب جهت باز شدن دمل و مجرباست. مقدار خوراك ميوه تا دو مثقال است و بهتر آن است كه هميشه با عناب باخطمي مصرف شود تا براي جگر مفيد باشد. . دمكردهميوه چه تازه و چه خشك به عنوان نرم كننده به تنهايي يا همراه با داروهايديگر تجويز مي‏شود، گلهاي كوچك آن در فاصله ارديبهشت تا خرداد باز مي‏شود ورنگ آنها قرمز مايل به بنفش است.. ميوه آن تخدير بسيار دارد. .برای کشتن و خارج کردن کرم شکم تبهای گرم صفراوی و خونی نافع است.ششمثقال دانه با شش مثقال تخم شلغم در هفتاد و پنج مثقال آب بجوشانيد وبگذارند تبخير شده، فقط بيست و پنج مثقال آب بماند. سپس صاف كرده نصف ديگررا شب نيم گرم كرده بنوشند. جوشانده دانه‏ براي درمان بي‏اختياري ادرار نيزنافع است، و آن را براي درمان كه نزله و سهولت زايمان نيز تجويز مي‏نمايند.مغز هسته سپستان :خواصدر مانی :ضماد گرد آن در استعمال خارجی برای درمان بیماریهای قارچی پوستکه به صورت حلقه هایی ظاهر میشود و رفع التهاب پوست نافع است.برگ و دانه سپستان :خواص در مانی: . از برگها مي‏توان مانند گل گاو زبان استفاده کرد. ضماد برگ تازه و ريشهله شده و جوشانده آنها جهت تسكين درد سوختگي مصرف مي‏شود و همچنين جهتالتيام جراحات و ترك پستان، بواسير و خارش مفيد بوده اولسرها را معالجهمي‏كند. مقدار خوراك به طور جوشانده يا دمكرده برگ و ريشه 30 تا 60 گرم درليتر يك فنجان در روز مي‏باشد. براي شستشوي زخمها و اولسرها از جوشاندهپنجاه گرم در ليتر استفاده مي‏كنند. چون چهار تا پنج عدد برگ نورستهآنراريزريز كرده و شب در آب بخيسانيد و صبح با فشار صاف كرده و بياشاميد،جهت جريان مني و سوزاك سودمند مي‏باشد. برگ آن ملين، است. . مغز دانه‏هايآن داراي روغني است كه طعمي ملايم داشته و در اثر ماندن تند مي‏شودو كليهرا تقويت كرده و ناراحتيهاي آن را برطرف كند، سنگ كليه را شكسته ومي‏ريزاند، و براي اين كار داروسازان سنتي ايران دستور داده‏اندبرگو سرشاخه‏هاي گلدار آنرا مي‏توانيد مانند چاي دمكرده بنوشيد، اشتها رازياد و سكسكه را برطرف مي‏كند و قلب را قوي مي‏نمايد. باز كننده ادرار وعادت ماهانه نيز مي‏باشد. از جوشانده 30 تا 45 گرم دانه‏هاي آن با شكر ودمكرده گل خطمي و كمي شوره براي معالجه نقرس تجويز مي‏شود.

ریشه سپستان:خواصدر مانی: قسمت مورد استفاده گياه من بيشتر ريشه من است. رنگ ريشه خاكستريمايل به قرمز و داراي بوي مخصوص و طعام لعابي است. آرام كننده و كمي مخدرمیباشد. ريشه گياه قابضمیباشد. و ريشه آن داراي ماده‏اي قرمز رنگ است كه با آن مواد غذايي مخصوصا كره و پنير را رنگ مي‏كنند. و ريشه برگ آنرا جهت معالجه نزله و امراض ريه و درمان اسهال و پيچش روده و جلوگيري از خونريزي تجويز مي‏نمايند.پوست سپستان:

خواص درمانی: پوست درختچه من قابض بوده و خاصيت مسهلي دارد.عصارۀ پوست درخت را برای تسکین دردهای قولنج یا کولیک در روده ها مصرف میکنند. جوشاندۀ پوست درخت برای رفع سوء هاضمه و کاهش تب مفید است . در هندوچین ، اندونزی و فیلیپین از جوشاندۀ پوست درخت و ساقه های آن را به عنوانتونیک و مقوی می خورند [ پتلو]. بعلاوه این جوشانده برای قطع اسهال و کاهشتب و کمک به سوء هاضمه نیز مفید است [سولیت ] و دارویی برای تسکین سردردمیباشد.در استعمال خارجی پوست درخت را خیس و مرطوب و نرم کرده روی ورمها ، جوش وکورک می اندازند برای تحلیل ورم موثر است . به صورت غرغره و یا از گرد پوستبرای رفع التهاب و جوشهای داخل دهان استعمال می شود[ کوئی زمبینگ ]. و گرد پوست سوختۀ آن برای تسکین درد و زخم آتش سوختگی مفید است .تذکر:سپستان مضر معده است و کبد را ضعیف می کند لذا سردمزاجها باید با برگ گلسرخ و سایرین با عناب بخورند. جانشین سپستان از نظر خواص خطمی است.

سـِپـِستان (نام علمی: Cordia myxa) گیاهی است از تیرهگاوزبانان.^[۱]

درخت سپستان در نواحی جنوبی ایران، به‌ویژه کرانه‌هایخلیج فارس پراکندگی دارد.^[۲]

گیاهی است درختی که اندام‌های هوایی آن پوشیده از کرک وپرزهای خشن می‌باشد. برگ‌های آن متناوب و بدونگوشوارک بوده بی‌کرک، بیضوی منتهی بهدمبرگ بلند، گل‌ها دوجنسی پنج‌پر متشکل از ۲برچه پیوسته با گلی قیفی مجتمع بصورتگرزن فاصله‌دار است. میوه آنشفت است و میانبر چسبنده دارد.^[۳] میوه شفت آن به بزرگی یک گیلاس است.

میوه این گیاه به اندازه آلوی کوچکی است و در درون آن شیره‌ای لزج و بیمزه‌است که کاربرد دارویی دارد و علیه سرفه سودمند است.^[۴] در پزشکی سنتی از سپستان به عنوان ملین، خلط‌آور و نرم‌کننده (به ویژه در برطرف کردن گرفتگی صدا) استفاده می‌کرده‌اند.

سپستان همچنین باعث کاهش فشار خون شده و ازموسیلاژ آن در صنایع قرص‌سازی استفاده می‌شود.^[۵]

گونه‌هایلیتوسپرموم آن، فعالیت هورمونی داشته و همچنین دارای ((لیتوسپرمین) می‌باشند که برای رنگ کردن مواد غذایی از آنها استفاده می‌کنند.^[۶]

از این گیاه ترشیخیلی خوش طعمی بدست می آید

خواص سپستان

سپستان داراى موسيلاژ فراوان است. موسيلاژ از دانه ها با روش سرد و گرم جدا شده و حدود ۱۳-۳ درصد بوده كه حاوى فروكتوز، گلوكرونيك اسيد، گلوكز و آرابنيوز و گالاكتوز و گزيلوز است. از اين گياه به عنوان نرم كننده در درمان سرفه استفاده مى شود همچنين باعث كاهش فشار خون شده و از موسيلاژ آن در صنايع قرص سازى استفاده مى شود. در طب گذشته از سپستان به عنوان ملين، خلط آور و نرم كننده (به ويژه در برطرف كردن گرفتگى صدا) استفاده مى كر ده اند. به شكل دم كرده دانه ميوه از آن براى نرم كردن سينه و گرفتگى صدا مصرف مى شود.

این گیاه عطش را فرو می نشاند و سوزش ادرار را تسکین می دهد .

«سپستان» گیاهی مناسب امراض کلیویسپستان گیاهی درختی، با برگ های بدون کرک و میوه ای به اندازه آلوی کوچک است. دردرون این میوه شیره ای لزج و بی مزه موجود است که کاربرد دارویی دارد. این گیاه از خانواده گاوزبان می باشد و در سواحل خلیج فارس، جزیره خارک،هند، چین و تایوان می روید. در این مطلب از سایت «ehow» به چند خاصیت اینگیاه می پردازیم:

▪ازدم کردهاین گیاه برای کاهش سرفه استفاده می شود.

 ▪ سپستان تشنگی را برطرف می کند.

 ▪از عصاره پوست این درخت برای تسکین قولنج روده ها استفاده می شود.

 ▪ جوشانده پوست درخت سپستان برای رفع سوء هاضمه و کاهش تب موثر است.

 ▪برگ های پودر شده آن به صورت موضعی برای تسکین سردرد و التیام جراحت ها به کار برده می شود.

▪ جوشانده این گیاه برای قطع اسهال موثر است.

 ▪سپستان داروی امراض کلیوی می باشد.

 ▪ جوشانده این گیاه گرفتگی صدا را برطرف می کند.

 ▪مصرف میوه این گیاه به بیماران ریوی و طحال تجویز می شود.

 ▪پودر دانه این گیاه به صورت موضعی برایبیماری های قارچی پوستاستفاده می شود.

ارقام سپستان:

نام سپستان به تفاوت به درخت مذكور ويا ميوه آن، در نواحی مختلف اطلاق می گردد0از بين انواع مفيد و غير موجود Cordia ها در ايران به ذكر گياهان مختلف زير مبادرت می شود:

1) Cordia  Rothii   Roem

محل رويش: در نواحی گرم جنوب آسيا مانند هند، پنجاب، دكن ودر عربستان: حبشه می رويد0

خواص درمانی: جوشانده پوست آن اثر قابض دارد و در بيماری های التهابی مخاط دهان به صورت غرغره بكار می رود0 

2) C.  obligua  Willd

محل رويش : در هند ، سيلان،  جاوه، فيليپين و گينه جديد می رويد0 

خواص درمانی: ميوه اش دارای اثر ضد كرم، نرم كننده سينه، خلط آور و مدر است و از آن برای رفع سرفه های خشك استفاده می شود،برای شيري ساقه اش اثر تب بر قائل اند 0  

3) C.  boissieri  A. D. C

محل رويش: كوبا

خواص درمانی : جهت درمان بيماری سل و رفع سرماخوردگی استفاده می شود

4) . collococca  l C

محل رويش: جزاير اقيانوس كبير

خواص درمانی: درمان اسهال های ساده وديسانتری 

5) C.  curassavica  (jacg) R. S.

محل رويش: جزاير مارتينيك و گويان 

خواص درمانی: جهت رفع سرما خوردگی، گريپ، ذات الريه، سرفه، بيخوابی ورفع تب در بيماری مالاريا كاربرد دارد0

6) C. vestita  Hook

محل رويش:در نواحی جنگل های هيماليا و برخی نقاط هند می رويد0  

خواص درمانی: ميوه اش دارای اثر خلط آور و قابض است0

مقايسه اثرعصاره ميوه سپستان Cordia myxa و ميوه كُنار Ziziphus spina-christii بر رو ي تشنجات ناشي از استريكنين در رت

نويسند‌گان:

[ سارا لركي ] -
[ عادله بلوكي ] -
[ صفورا خندان ] -
[ حسين نجف زاده ورزي ] –

خلاصه مقاله:

بطور سنتي مصرف خوراكي دارند و بخصوص Ziziphus spina-christii و كنار Cordia myxa ميوه سپستان در استان خوزستان به فراواني استفاده مي شوند . ميوه سپستان در بيماري هاي ريوي براي نرم كردن سينه استفاده مي شود . در مطالعات قبلي اثر ضد دردي و ضد التهابي و ضد سرفه ايي عصاره ميوه كُنار توسط نو يسنده اول اين مقاله و همكاران بررسي شد و نتيجه موثري مشاهده گرد يد . بعلاوه اثر مفيد عصاره ميوه سپستان در ترميم زخم تجربي در رت نيز مشاهده شد . در مطالعه تجربي حاضر اثر ضد تشنجي دو عصاره فوق در رت ارزيابي گرد يد . عصاره هيدروالكلي ميوه كُنار و سپستان به روش هضمي تهيه گرديد و در 7 گروه از رت ها ( در هر گروه 5 سر رت ) آزمايش انجام شد . گروه اول بعنوان كنترل منفي استر يكنين، گروه دوم بعنوان كنترل مثبت استر يكنين و فنوباربيتال، گروه سوم الي هفتم استريكنين و به ترتيب عصاره سپستان با دوزها ي 200 ، 500 و 1000 ميلي گرم برا ي هر كيلو گرم و عصاره كُنار را با دوزهاي 400 و 800 ميلي گرم براي هر كيلو گرم وزن بدن رت دريافت كردند . شروع تشنج، مدت تجمعي تشنج طي 30 دقيقه، دفعات وقوع تشنجات و زمان مرگ در هر گروه تعيين شد . با مقا يسه پارامتر ها ي فوق، نتا يج نشان داد كه دوز 200 ميلي گرمي سپستان و دوز 400 ميلي گرمي كُنار بهتر از سا ير دوزها توانستند وقوع، مدت و شدت تشنجات ناشي از استريكنين را كاهش دهند و درصد مرگ رت ها را در مدت 30 دقيقه كاهش دهند .

----------------------